Soru:
El-Menhec kitabında şöyle geçmektedir: (Allah'ın bize ve insanlara olan lütfudur ki, İslam için bir kamuoyu oluşmuş, İslam ümmetin kurtuluş umudu haline gelmiş, Hilafet daha önce dillerde yokken artık her dilde dolaşır olmuş ve onun ikame edilmesi ile Allah'ın indirdikleriyle hükmün iadesi tüm Müslümanların arzusu haline gelmiştir.) [El-Menhec, sayfa 50].
Burada "kamuoyu" (ra’i amm) zikredilmiş ancak "genel bilinç" (wa’i amm) zikredilmemiştir; bunun bir sebebi var mı? Her halükarda, metodun ikinci aşaması tartışılırken şöyle denilmiştir: (Ümmet kitlelerinin, partinin benimsediği İslam fikirleri ve hükümleriyle toplu kültürü... Ümmet nezdinde genel bilinci oluşturmak ve onunla etkileşime girmek için...) [El-Menhec, sayfa 43]. Yani burada genel bilinci şart koşmuş ve kamuoyu dememiştir...?! Öyleyse bu farklılığın sebebi nedir?
Ayrıca "genel bilinç" ne anlama gelir? Örneğin Hilafet üzerinde genel bilinç nasıl olur?
Cevap:
Biz birden fazla yerde "genel bilinçten doğan kamuoyu" tabirini zikrettik... Bazen sadece "kamuoyu" veya sadece "genel bilinç" şeklinde zikretmiş olmamız da doğrudur. Çünkü arzu edilen kamuoyu, genel bilinçten doğan kamuoyudur. Bunlar aynı zincirin halkalarıdır; zincirin bir halkasını diğerini anmadan zikretmek doğrudur.
وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ
"O’nun kanıtlarından biri de sizi topraktan yaratmasıdır. Sonra bir de bakarsınız ki siz, (yeryüzüne) yayılan insanlar oluvermişsiniz." (Rûm Suresi, 20)
Yine Subhânehu şöyle buyurur:
الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ
"O ki, yarattığı her şeyi en güzel yapan ve insanın yaratılışına çamurdan başlayandır." (Secde Suresi, 7)
Yine Subhânehu şöyle buyurur:
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ
"Andolsun biz insanı, kuru bir çamurdan, şekillenmiş bir balçıktan yarattık." (Hicr Suresi, 26)
Subhânehu şöyle buyurur:
خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ
"O, insanı bardak ve testi gibi (pişmiş) kuru bir çamurdan yarattı." (Rahmân Suresi, 14)
Görüldüğü üzere kerim ayetler bazen toprağı (turâb), bazen çamuru (tîn), üçüncü bir yerde şekillenmiş balçıktan kuru çamuru (salsâl min hamein mesnûn) ve dördüncü bir yerde ise pişmiş toprak gibi kuru çamuru (salsâl kel-fahhâr) zikretmiştir. (Salsâl, pişirilmeden kuruyan ve ses çıkaran kuru çamurdur; pişirildiğinde ise fahhâr olur).
Çünkü bunların hepsi tek bir zincirdir: Toprak, sonra çamur, sonra pişirilmeden kuruyan çamur, sonra pişmiş toprak... Bu zincirin herhangi bir halkasının zikredilmesi doğrudur.
İşte "genel bilinçten doğan kamuoyu" sözü de böyledir; bu bir zincirdir. Hem "genel bilinçten doğan kamuoyu" diyerek birlikte zikretmek, hem sadece "kamuoyu" demek, hem de "genel bilinç" demek doğrudur ve aralarında bir ihtilaf yoktur; özellikle de bağlam açık olduğunda.
Genel bilincin anlamına gelince:
Bilinç (wa’i), "wa-a" kökünden gelir. Lisanu’l-Arab’da geçtiği üzere lügatteki anlamı şudur: (Bilinç: Kalbin bir şeyi muhafaza etmesidir. Bir şeyi veya bir hadisi "ve’â" etti demek; onu ezberledi, anladı ve kabul etti demektir. O kişi "vâ’î" (bilinçli)dir. Falan kişi falandan daha "ev’â"dır denildiğinde, daha iyi hıfzeden ve daha iyi anlayandır kastedilir. Hadis-i şerifte şöyle geçer: "Allah benim sözümü işitip de onu kavrayan (ve’âhâ) kişinin yüzünü ak etsin. Zira bazen kendisine tebliğ edilen kimse, bizzat işitenden daha kavrayışlı/bilinçli (ev’â) olabilir.")
"Genel" (amm) olması ise, bu idrakin meselenin en belirgin yönlerini kapsamasıdır.
Hilafet üzerinde genel bilincin nasıl olacağına gelince; bu sadece Hilafet kelimesini yüzeysel olarak bilmek değildir. Aksine onun bir farz olduğu, halifenin tekliği, rıza ve ihtiyar ile biat gibi bazı belirgin hükümlerini bilmektir... Ayrıca halifenin iç ve dış işleri gütmek (riayetu’ş-şuun) gibi bazı belirgin yetkilerini bilmektir... "Bazı" diyoruz, çünkü genel bilinç tüm ayrıntıları bilmek anlamına gelmez; bir insanın Hilafet üzerinde genel olarak bilinçli sayılması için ana hatlarıyla bilmesi yeterlidir... Diğer meseleler de böyledir.