Alim Ata b. Halil Ebu el-Raşta’nın -Hizb-ut Tahrir Emiri- Facebook sayfasındaki takipçilerinden gelen sorulara verdiği "Fıkhi" cevaplar serisi
Soru Cevap
Ebu el-Bera Muhammed Ali'ye
Soru:
Selamun Aleykum ve Rahmetullahi ve Berakatuhu,
Allah yolunuzu açsın değerli Şeyhimiz Ata b. Halil Ebu el-Raşta. Allah Azze ve Celle'den size takva sahibi, tertemiz, güç ve kuvvet ehli yardımcılar nasip etmesini niyaz ediyoruz. Kıymetli Şeyhim, sorum şudur:
Bazı dükkan sahipleri şöyle bir reklam/tanıtım yapıyorlar:
Bir alıcı, dükkandan 20 dinar değerinde alışveriş yaparsa, bu durumda alıcı bir ödül kazanmak için belirsiz bir çekilişe katılıyor.
Soru: Bu ilana haram girer mi? Yoksa caiz midir?
Eğer müşteri dükkan sahibinden habersiz olarak kaydedilirse, bu durum müşteriyi harama sokar mı? Yoksa haram sadece ilan sahibine mi aittir? Allah sizi mübarek kılsın ve bizi yakında Beytü'l Makdis'te sizin beyatınız üzere bir araya getirsin, inşallah.
Cevap:
Ve Aleykum Selam ve Rahmetullahi ve Berakatuhu,
Daha önce 14/05/2007 tarihinde benzer bir soruya verdiğimiz cevabı size aktarıyorum:
(Garar (belirsizlik içeren) satışı batıldır; satın alınan malın belirli olması gerekir. Eğer mal belliyse satış sahihtir, aksi takdirde maldaki bilinmezlik (cehalet) satışı bozar.
Bahsettiğiniz durumlar ise gerçeklikleri ve dolayısıyla hükümleri bakımından farklılık gösterir:
1- Belirli bir miktarda mal alana fazladan bir şey, bir hediye veya benzerini vermek caizdir. Satış sahihtir ve bu fazlalık hibe (bağış) kapsamına girer, dolayısıyla geçerlidir.
2- Bilinen bir malın içine bilinen bir hediye koymak; örneğin bir kaşık, çocuk saati vb. veya içine ödülün adının yazılı olduğu bir kağıt koymak ve bu kağıdı bulan müşterinin satıcıya giderek kağıtta yazılı olan bilinen hediye veya ödülü alması caizdir. Satın alınan ürün belirli olduğu sürece satış sahihtir. Örneğin; bir mendil kutusu ve bazı kutuların içinde hediye olması durumu gibi. Satış sahihtir çünkü kişi mendil kutusunun bedelini ödemiştir, içinde saat bulursa bu bir hediyedir, bulamazsa da yine caizdir. Çünkü o mendil kutusunu satın almış ve bedelini ödemiştir; satıcı ona hediye vermek zorunda değildir. Varsa caizdir, yoksa da caizdir.
3- Ancak içi bilinmeyen kapalı bir kutunun satılması durumu; içi boş olabilir, ödediği miktarın üzerinde değerli bir madde olabilir, ödediğine eşit veya daha az değerde bir şey olabilir... Bu garar (belirsizlik) içeren bir satıştır ve caiz değildir.
4- Bilinen bir ürünün içine, sahibine bir ödül çekilişine katılma hakkı veren bir numara koymak; bunun kumar (meysir) babına girmesi racihtir (ağır basan görüştür). Çünkü meysir (kumar), galibin mağlubun malını alması veya kazananın kaybedenden almasıdır. Tarafların katıldığı ve kazananın kaybedenden aldığı her iş kumar kapsamına girer.
Eğer bir grup insan kağıt oyunları oynasa ve kazanan kaybedenlerden alsa, bu kumardır ve haramdır. Eğer iki kişi at, bisiklet veya araba yarışı yapsa ve yarışı kazanan kaybedenden alsa, bu kumardır. On kişi bir kağıda isimlerini veya numaralarını yazıp bir kutuya koysalar ve bir kağıt çekip kağıdı çıkan kişi, kağıdı çıkmayanlardan bir şey alsa, bu kumardır ve haramdır, bu böyle devam eder...
Şimdi satın alınan ürünün içine konulan ve daha sonra çekiliş yapılan numaralara gelelim. Racihtir ki (kuvvetle muhtemeldir ki), satıcı ödülün bedelini hesaplarına dahil etmiştir. Örneğin, çekilişe konu olan ödülün değeri 1000 dinar olsun ve numarası "50" olsun. Satıcı bu numarayı her 10 bin ürün içine bir tane koyar; yani birine 1, diğerine 2... ve 10.000'inciye kadar numara koyar. Satıcı, ödülün bedelini (1000 dinar) bu 10 bin ürünün fiyatına yansıtır. Ürünün tanesini 1 dinara satmak yerine 10 kuruş zamlı satar. 10 bin ürün satıldığında, çekiliş yapıldığında, fazladan aldığı (10.000 x 10 kuruş) yani ödül bedeli olan 1000 dinarı toplamış olur ve bunu kazanana öder. Böylece kazanan kişi, her ne kadar durum açıkça ilan edilmese de, ödülü aslında numarası çıkmayan kaybedenlerin mallarından almış olur.
Burada birisi diyebilir ki: "Tüccar, müşterileri teşvik etmek ve ürünün satışını artırmak için, fiyatlara herhangi bir zam yapmadan ürünü normal fiyatından satıyor ve ödül bedelini fiyat farkından karşılama yoluna gitmiyor." Her ne kadar bu ihtimal dahilinde olsa da, yani ürünlere zam yapmadan müşteriyi cezbetmek için hediye konulması mümkün olsa da, özellikle otomobil çekilişi gibi ödül büyük olduğunda bu zayıf bir ihtimaldir...
Her halükarda, eğer kaybeden numaraların hesabına değilse bile, bu durum "şüpheli şeyler" (müteşabihat) kapsamına girer.
Bu nedenle, içinde numara bulunan ürünleri satın alan kardeşlerime çekilişe katılmamalarını ve ürünün içindeki numarayı yırtıp atmalarını tavsiye ederim ki şeytan onları kandırıp çekilişe merak saldırmasın. (27 Rebiulahir 1428 H. / 14/05/2007 M.)) Alıntı sonu.
Gördüğünüz gibi, benim racih gördüğüm görüş; satıcının, ürünlerin fiyatına en azından ödülün değerini karşılayacak bir artış eklediğidir. Dolayısıyla arabayı (ödülü) kazanan kişi, aslında bu bedeli kaybeden numara sahiplerinin yüklendiği fazlalıktan almış olur. Dolayısıyla benim tercihim bu işlemin caiz olmadığı yönündedir... En azından yukarıda zikrettiğim gibi şüpheli şeyler kapsamına girer ve mümin şüphe uyandıran şeylerden uzak durur. Tirmizî, Ebu’l Havrâ es-Sa’dî’den rivayet ettiği (ve hasen sahih dediği) hadiste şöyle geçmektedir: Hasan b. Ali'ye; "Resulullah ﷺ'den ne ezberledin?" diye sordum. Dedi ki: Resulullah ﷺ'den şunu ezberledim:
دَعْ مَا يَرِيبُكَ إِلَى مَا لَا يَرِيبُكَ فَإِنَّ الصِّدْقَ طُمَأْنِينَةٌ وَإِنَّ الْكَذِبَ رِيبَةٌ
"Sana şüphe vereni bırak, şüphe vermeyene bak. Zira doğruluk huzur, yalan ise şüphedir." (Tirmizî)
Ancak, satıcının ürün fiyatına ödül bedeli kadar bir artış yapmadığına, ödülü sadece Allah rızası için veya malını tanıtmak amacıyla insanlara bir hediye olarak verdiğine kani iseniz, o zaman konu başka bir değerlendirme gerektirir...!
Umarım bu açıklama yeterlidir. Allah en iyi bilendir ve en iyi hüküm verendir.
Kardeşiniz Ata b. Halil Ebu el-Raşta
29 Muharrem el-Haram 1443 H. 06/09/2021 M.
Emir'in (Allah onu korusun) Facebook sayfasındaki cevap linki: Facebook
Emir'in (Allah onu korusun) web sayfasındaki cevap linki: Web