(Hizb ut-Tahrir Emiri Büyük Âlim Ata bin Halil Ebu er-Raşta’nın Facebook Sayfası Takipçilerinin Fıkhî Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi)
Soru Cevap
Mohammad AL-khatib'e
Soru:
Selamun Aleykum ve Rahmetullahi ve Berakatuh,
İyi günler dilerim. Sorumun kesin bir şekilde cevaplanmasını temenni ediyorum.
Sabah ezanında "Es-salâtü hayrun minen nevm" (Namaz uykudan hayırlıdır) demek bid'at mıdır?
Cevap:
Ve Aleykumselam ve Rahmetullahi ve Berakatuh,
Sorun tesvib hakkındadır; bu da müezzinin sabah ezanında hayye ale'l-felâh’tan sonra iki kez "Es-salâtü hayrun minen nevm" ifadesini eklemesidir. Bu bir bid'at değil, aksine Rasulullah ﷺ'den rivayet edilen hadislerle sabit bir sünnettir:
1- Ebu Davud, Sünen'inde Muhammed b. Abdülmelik b. Ebî Mahzûre'den, o babasından, o da dedesinden şöyle rivayet etmiştir: Dedim ki: "Ey Allah'ın Rasulü! Bana ezan sünnetini öğretir misin?" Bunun üzerine başımın ön kısmını sıvazladı ve şöyle buyurdu:
تَقُولُ: اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ، اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ، تَرْفَعُ بِهَا صَوْتَكَ، ثُمَّ تَقُولُ: أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ، تَخْفِضُ بِهَا صَوْتَكَ، ثُمَّ تَرْفَعُ صَوْتَكَ بِالشَّهَادَةِ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً رَسُولُ اللَّهِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الصَّلَاةِ، حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ، حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ، فَإِنْ كَانَ صَلَاةُ الصُّبْحِ قُلْتَ: الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ، الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنَ النَّوْمِ، اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ، لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ
"Şöyle dersin: Allahu Ekber, Allahu Ekber, Allahu Ekber, Allahu Ekber; bununla sesini yükseltirsin. Sonra; Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah dersin; burada sesini alçaltırsın. Sonra şehadetle sesini tekrar yükselterek; Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah, Hayye ale's-salâh, Hayye ale's-salâh, Hayye ale'l-felâh, Hayye ale'l-felâh dersin. Eğer sabah namazı ise; Es-salâtü hayrun minen nevm, Es-salâtü hayrun minen nevm dersin. Sonra; Allahu Ekber, Allahu Ekber, Lâ ilâhe illallâh dersin." (El-Elbani bu hadis için sahih demiştir). İbn Huzeyme de Sahih'inde buna benzer bir rivayet nakletmiş, ancak İbn Cüreyc yoluyla Osman b. es-Sâib'den, o Ümmü Abdülmelik b. Ebî Mahzûre'den, o da Ebû Mahzûre'den nakletmiştir. Aynı şekilde Darekutni de benzerini rivayet etmiştir.
2- Ebu Davud'un İbn Cüreyc yoluyla gelen bir başka rivayeti ise şöyledir:
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُثْمَانُ بْنُ السَّائِبِ أَخْبَرَنِي أَبِي وَأُمُّ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي مَحْذُورَةَ عَنْ أَبِي مَحْذُورَةَ عَنْ النَّبِيِّ e نَحْوَ هَذَا الْخَبَرِ وَفِيهِ: الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ فِي الْأُولَى مِنْ الصُّبْحِ...
"...Sabahın birincisinde (yani birinci ezanda) Es-salâtü hayrun minen nevm, Es-salâtü hayrun minen nevm denir..." Yani ikinci ezan olarak da adlandırılan ikamet (kamet) sırasında söylenmez. Nitekim Buhari'nin rivayet ettiği sahih hadiste de geçtiği üzere:
بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ بَيْنَ كُلِّ أَذَانَيْنِ صَلَاةٌ ثُمَّ قَالَ فِي الثَّالِثَةِ لِمَنْ شَاءَ
"Her iki ezan (ezan ve kamet) arasında bir namaz vardır, her iki ezan arasında bir namaz vardır. Üçüncü defasında ise; dileyen kimse için buyurdu."
3- Nesai Sünen'inde rivayet etmiştir: Bize İbrahim b. el-Hasan anlattı, bize Haccâc, İbn Cüreyc'den, o Osman b. es-Sâib'den, o da babasından ve Ümmü Abdülmelik b. Ebî Mahzûre'den, o da Ebû Mahzûre'den nakletti ki: "Rasulullah ﷺ Huneyn'den çıktığında... Rasulullah ﷺ beni önüne oturttu, başımın ön tarafını sıvazladı ve bana üç kez bereket duası etti. Sonra; 'Git, Beyt-i Haram'da ezan oku' buyurdu. Ben; 'Nasıl ey Allah'ın Rasulü?' dedim. O da bana şu an okuduğunuz ezanı öğretti: (Allahu Ekber Allahu Ekber Allahu Ekber Allahu Ekber, Eşhedü enlâ ilâhe illallâh Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah, Eşhedü enlâ ilâhe illallâh Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah, Hayye ale's-salâh Hayye ale's-salâh, Hayye ale'l-felâh Hayye ale'l-felâh, Es-salâtü hayrun minen nevm, Es-salâtü hayrun minen nevm... sabahın birincisinde)." El-Elbani bu hadise sahih demiştir. Daha önce belirttiğimiz gibi; yani ikinci ezan denilen ikamet sırasında söylenmez.
4- Beyhaki Sünenü'l-Kübra'da İbn Aclan'dan, o Nafi'den, o da İbn Ömer'den rivayet etmiştir:
كان الأذان الأول بعد حي على الصلاة حي على الفلاح (الصلاة خير من النوم) مرتين
"İlk ezanda (sabah ezanında) hayye ale's-salâh, hayye ale'l-felâh'tan sonra iki defa (Es-salâtü hayrun minen nevm) denirdi." İbn Hacer; "senedi hasendir" demiştir. El-Yamerî ise; "bu isnad sahihtir" demiştir.
Daha önce de belirttiğimiz gibi, "birinci ezan" ifadesinden kasıt sabah ezanıdır; ikinci ezan olan ikamet değildir. Dolayısıyla kamet sırasında "Es-salâtü hayrun minen nevm" denilmez.
5- İbn Huzeyme ve Darekutni, Enes (ra)'dan şöyle rivayet etmiştir:
مِنْ السُّنَّةِ إذَا قَالَ الْمُؤَذِّنُ فِي الْفَجْرِ حَيَّ عَلَى الْفَلَاحِ قَالَ الصَّلَاةُ خَيْرٌ مِنْ النَّوْمِ
"Müezzin sabah ezanında 'Hayye ale'l-felâh' dediğinde, 'Es-salâtü hayrun minen nevm' demesi sünnettendir." İbn Seyyidünnas el-Yamerî; "Bu isnad sahihtir" demiştir.
6- İbn Hibban da Sahih'inde rivayet etmiştir: Bize el-Fadl b. el-Hubâb el-Cumahî haber verdi, dedi ki: Bize Müsedded b. Müserhed anlattı, dedi ki: Bize el-Hâris b. Ubeyd, Muhammed b. Abdülmelik b. Ebî Mahzûre'den, o babasından, o da dedesinden nakletti ki: "Ey Allah'ın Rasulü! Bana ezan sünnetini öğret" dedim. O da başımın ön kısmını sıvazladı ve şöyle buyurdu:
تَقُولُ: اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ، اللهُ أَكْبَرُ
"Allahu Ekber, Allahu Ekber, Allahu Ekber, Allahu Ekber dersin" ve bununla sesini yükseltti. Sonra;
أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، أَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللهُ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ، أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللهِ
"Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah dersin ve bunda sesini alçaltırsın. Sonra şehadetle sesini yükselterek iki defa; Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enlâ ilâhe illallâh, Eşhedü enne Muhammeden Rasulullah dersin ve Hayye ale's-salâh, Hayye ale's-salâh, Hayye ale'l-felâh, Hayye ale'l-felâh dersin. Eğer sabah namazı ise; Es-salâtü hayrun minen nevm, Es-salâtü hayrun minen nevm, Allahu Ekber, Allahu Ekber, Lâ ilâhe illallâh dersin."
Böylece sabah namazında tesvib yapmanın sabit bir sünnet olduğu açıkça görülmektedir. Bazı rivayetler hakkında söz edilmiş olsa bile, ilim ehlinden meşhur isimlerin sahih kabul ettiği ve birçok fakihin esas aldığı rivayetler mevcuttur. Yani tesvib, Rasulullah ﷺ ve Hulefâ-i Râşidîn döneminde var olan ve günümüze kadar gelen bir uygulamadır. Yukarıda açıkladığımız üzere bu bir bid'at değil, hakkında sahih deliller bulunan sabit bir sünnettir.
Bu cevabın yeterli ve açıklayıcı olacağını umuyorum.
Kardeşiniz Ata bin Halil Ebu er-Raşta
23 Cemâziyelâhir 1440 H. 28/02/2019 M.
Emir'in (Allah onu korusun) Facebook sayfası cevap linki: https://web.facebook.com/AmeerhtAtabinKhalil/photos/a.122855544578192/1009992695864468/?type=3&theater
Emir'in (Allah onu korusun) Google Plus sayfası cevap linki: https://plus.google.com/u/0/b/100431756357007517653/100431756357007517653/posts/h3NXE2kKwaM
Emir'in (Allah onu korusun) Web sayfası cevap linki: http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3938