Soru-Cevap
Sudan'da Çatışmanın Ordu ve Hızlı Destek Kuvvetleri Arasında Belirli Bölgelerde Yoğunlaşması
Soru:
Son iki ayda (Ekim ve Kasım 2023) ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmanın belirli bölgelerde yoğunlaştığı gözlemlendi; ordu Hartum'a, HDK ise Darfur'a odaklanıyor. Diğer bölgelerdeki çatışmalar ise bu iki bölgeyle bağlantılı ikincil çatışmalar niteliğinde. Örneğin, Hartum'da ordunun baskısı yoğunlaşınca HDK, 15 Aralık 2023'te Cezire eyaletinin başkenti Ved Medeni'ye saldırdı. Bu durum, Güney Sudan'ın ayrılması gibi Darfur'un da HDK için koparılacağı yeni bir bölünmenin habercisi mi? Teşekkürler.
Cevap:
Cevabın netleşmesi için aşağıdaki hususları gözden geçirelim:
Birincisi: 25 Nisan 2023 tarihli soru-cevap metnimizde şöyle demiştik: ("15 Nisan 2023 Cumartesi günü ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında aniden patlak veren şiddetli çatışmalar, yönetimin sivil güçlere, yani İngiliz yanlısı sivil güçlere devredilmesi umutlarına yeni bir darbe indirdi...") ve ABD'nin kendi ajanları arasındaki bu savaştan beklediği üç ihtimali açıklamıştık:
- İki ajanı (Burhan ve Hemedti) arasında yeni bir anlaşma yapılması... Böylece Avrupalılara bağlı güçlerle yapılan Çerçeve Anlaşma'yı geri plana itmek.
- Avrupa yanlısı güçleri geri itmek mümkün olmazsa, ABD Sudan'ı bölmekten çekinmez -tıpkı Güney'de yaptığı gibi- ve Darfur'u Hemedti'ye bırakır...
- Eğer bu güçler manevra gereği ABD'nin ajanlarından birinin arkasında saf tutarsa... ABD o ajanından geri çekilmesini ve diğerinin kontrolü ele almasını ister...
İkincisi: Bu bilgiler ışığında, işlerin nereye varacağına dair ağır basan görüşe ulaşmak için gelişmeleri inceleyelim:
1- 15 Nisan 2023'ten bu yana çatışmalar, ateşkes ilanları, çatışmaların yeniden başlaması, müzakereler ve temaslar tamamen ABD'ye bağlı iki taraf (Ordu liderliği ve HDK liderliği) arasında sınırlı kalmıştır. Bu süreç, ABD'nin diktelerini uygulayan ajanı Suudi Arabistan'ın gözetiminde "Cidde Platformu" adı altında yürütülmektedir. Muhammed Hamdan Dakalo "Hemedti", ABD'nin talimatlarına boyun eğdiğini teyit ederek şöyle demiştir: ("Savaşın tırmanmasını önlemek için ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile temas halindeyim..." Eş-Şarku'l Avsat, 02.05.2023). Böylece ABD, İngiltere'yi ve onun ajanı BAE'yi çatışma yönetiminde rol almaktan uzaklaştırmayı başarmıştır. Oysa daha önce ABD, Suudi Arabistan, İngiltere ve BAE'den oluşan "Dörtlü Grup" mevcuttu. Ayrıca ABD, Özgürlük ve Değişim Güçleri (ÖDG) içindeki İngiliz ajanlarından oluşan siyasi muhalefetin rolünü bitirmek için çatışmayı iki ajanı Burhan ve Hemedti arasında sınırlı tutmuştur.
2- Bu nedenle, Addis Ababa'da bulunan Sudan ordusu heyeti zirveye katılmadı; çünkü zirveye İngiltere'ye bağlı Kenya Devlet Başkanı William Ruto başkanlık ediyordu.
[Addis Ababa, Sudan krizini görüşmek üzere Doğu Afrika Hükümetlerarası Kalkınma Makamı (IGAD) zirvesine ev sahipliği yapıyor.. Sudan ordusu heyeti, Addis Ababa'da bulunmasına rağmen, Kenya'nın Dörtlü Komite başkanlığına protesto olarak zirve oturumlarına katılmadı... Sky News Arabia, 10.07.2023]. Kenya Devlet Başkanı Ruto, Sudan'a dışarıdan barış gücü gönderilmesini ve Özgürlük ve Değişim Güçleri'nin "sivil güçler" adı altında sürece dahil edilmesini önermişti. Oysa ABD'nin iki ajanı Burhan ve Hemedti arasındaki çatışma bu güçlerin hareket kabiliyetini ve düşünce dünyasını felç etmişti. Burhan, ABD-Suudi arabuluculuğuna destek verirken, İngiltere'nin ajanı Kenya Başkanı veya başkaları aracılığıyla müdahalesini reddetmektedir. Korgeneral Yasir el-Ata, askerlerine hitaben buna işaret ederek şöyle demiştir: ("Her türlü yabancı barış gücü düşman kuvvettir" ve Kenya'yı tehdit ederek: "Doğu Afrika güçlerini yerinde bırakın.. Kenya ordusunu getirmek (istiyorsan), gel buyur" dedi ve bu güçlerden hiçbirinin "ülkelerine sağ dönemeyeceğine" yemin etti. Kenya'yı bu girişimi sunmaya iten "ismini vermediği üçüncü bir devletten" bahsetti... Reuters, 24.07.2023). Üçüncü devletle İngiltere'yi kastetmektedir. Kenya Dışişleri Bakanı Sing'Oei, Sudanlı askeri yetkilinin açıklamasını reddederek, "İddialar asılsızdır" dedi ve "Kalıcı barışın ancak sivil tarafların herhangi bir arabuluculuk sürecine dahil edilmesiyle sağlanacağını" söyledi.
3- Böylece Burhan, iç durumun planlanan ABD planına göre ilerlediğinden emin olarak, çatışmaların başlamasından bu yana ilk kez yurt dışı ziyaretlerine başladı. Hartum'dan Port Sudan'a geçerek orayı hareket merkezi yaptı ve 30 Ağustos 2023'te ilk yurt dışı ziyaretini Mısır'a gerçekleştirdi. Bu ziyaret, Mısır rejiminin bu aşamada orduya ve Burhan'a verdiği desteğin bir teyidi niteliğindedir. Kahire Haber Kanalı, Burhan'ın ziyareti sırasında şu sözlerini yayınladı: ("Ziyaretten amacımız Mısır liderliğini doğru bilgilendirmek ve durumdaki gelişmelerden haberdar etmektir"). Sisi ve Burhan ABD'nin adamlarıdır. Bunu diğer ziyaretler izledi. Görünüşe göre Burhan, geçici bir Egemenlik Konseyi Başkanı değil, tüm yetkilere sahip kalıcı bir Sudan Devlet Başkanı olarak meşruiyet kazanmaya çalışıyor.
4- Çatışma hızlı bir şekilde sonuçlanmayacak, muhtemelen bir süre daha uzayacaktır. Çünkü amaç, çatışmayı ABD'nin oradaki iki tarafı (Ordu liderliği ve HDK liderliği) arasında sınırlı tutmaktır. Çatışmanın sonucunu, aralarındaki rol paylaşımıyla ABD kontrol etmektedir. Böylece İngiltere ve Avrupa yanlısı muhalefet, çatışmanın başladığı Nisan 2023'ten beri olduğu gibi felç edilmiş ve güçleri asgari düzeye indirilmiş kalacaktır. Bunu açıklamak için şunları belirtelim:
a- Hızlı Destek Kuvvetleri, 21 Kasım 2023'te Doğu Darfur eyaletinin başkenti ed-Duayn'ı ele geçirdi. Oradaki 20. Tümen ordu karargahını da çatışmasız ele geçirdiler; çünkü ordu birlikleri çatışma riskinden ve sivillerin zarar görmesinden kaçınma bahanesiyle oradan çekilmişti! HDK yaptığı açıklamada şunu iddia etti: ("Zaferlerinin gerçek barışa giden geniş bir kapı açtığını... Doğu Darfur eyaleti ve ed-Duayn'ın kendi korumaları altında güvende kalacağını..." Al Jazeera, 22.11.2023). Bilindiği üzere ed-Duayn, HDK lideri Dakalo'nun ve lider kadrosunun çoğunun mensup olduğu Rizeygat kabilesinin merkezidir. Bundan önce bu güçler Güney Darfur'un merkezi Nyala'yı, Orta Darfur'un başkenti Zalingei'yi ve Batı Darfur'un başkenti El Geneina'yı ele geçirmişlerdi. Geriye Kuzey Darfur'un başkenti ve Darfur bölgesinin siyasi ve idari merkezi olan El Faşer kaldı. Eğer HDK El Faşer'i ele geçirirse, İngiliz ve Avrupa yanlısı hareketlere, özellikle Sudan Kurtuluş Hareketi ve Adalet ve Eşitlik Hareketi'ne yıkıcı bir darbe indirmiş olacaktır. Bu iki hareket, çatışmanın ABD ajanları (Ordu ve HDK liderliği) arasında yapay bir çatışma olduğunu bildikleri için tarafsız kalmışlardı!
b- Bölgedeki silahlı hareketlerin tehlikeyi hissetmesine neden olan budur. Sudan Barış İçin Cuba Anlaşması (Darfur yolu) imzacısı olan bu hareketler, 16 Kasım 2023'teki basın toplantısında ("tarafsızlık" pozisyonundan çıktıklarını ve "HDK milisleri ile diğer yabancı ve paralı milisler" tarafından yürütülen "ülkeyi parçalama ve bölme projesine" karşı duracaklarını açıkladılar. Ayrıca tüm cephelerdeki askeri operasyonlara "hiç tereddüt etmeden" katılacaklarını duyurdular... Le Monde, 16 Kasım). Bu hareketler El Faşer'i savunmaya kararlılar, aksi takdirde yok olup gidecekler. Özellikle El Faşer şehri, sınırlarının Libya ve Çad ile ve Darfur'un batı şehirleriyle bağlantılı olması nedeniyle stratejik bir konuma sahiptir. Cuba Barış Anlaşması'nı imzalayıp rejimle uzlaşan ve yönetime katılan muhalif silahlı hareketlerin başkenti sayılır. Raporlar, Zagawa kabilesine mensup kişilerin sermayelerinin çoğunu Omdurman'dan buraya çektiklerini belirtiyor. El Faşer'in ele geçirilmesi, HDK'yi destekleyen Arap kabileleri ile silahlı hareketleri destekleyen Zagawa kabilesi arasında bir fitneyi ateşleyebilir.
c- Ordu Liderliği - Abdulfettah el-Burhan'a gelince; ordunun Sudan'ın kuzey ve doğusundaki kontrolünün yanı sıra, Hartum içindeki son güçlü askeri harekatlar, Hartum'daki askeri durumun zamanla ordu lehine sonuçlandırılması eğilimini gösteriyor. (Sudan ordusu, Hartum ve çevresinde HDK mevzilerine ve toplanma alanlarına yönelik bir dizi saldırı, hava harekatı ve topçu atışı gerçekleştirdi; buralar arasında Zırhlı Birlikler çevresi, Merkez Pazarı, Spor Şehri çevresi, el-Arda Caddesi, Omdurman'daki radyo ve televizyon çevresi ve Hartum Bahri'deki mevkiler yer alıyor... Independent Arabia, 24.11.2023). Bu, ordunun meseleyi sonuçlandırmak ve bu bölgelerde en güçlü taraf olmak istediği anlamına gelir.
d- 10 Aralık 2023'te IGAD, mevcut dönem başkanı Cibuti'de liderler düzeyinde olağanüstü bir toplantı yaptı. Toplantıya Afrika Birliği, BM, Sudan'ın komşu ülkeleri, Suudi Arabistan, Katar, BAE, ABD ve İngiltere'den temsilciler geniş katılım sağladı. [Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı General Burhan, savaşın başlamasından iki ay sonra yapılan önceki zirveye katılmamasına rağmen bu zirveye katıldı.. HDK lideri General Dakalo da zirve başkanı Cibuti Devlet Başkanı İsmail Guelleh ile telefonla sonuçları ve HDK'nin kriz çözüm vizyonunu görüştü. Nihai bildiriye göre IGAD liderleri, Burhan ve Hemedti'yi doğrudan görüşmeye ve derhal, koşulsuz ateşkese bağlı kalmaya ikna etmeyi başardılar.. BBC'ye bilgi veren kaynaklara göre, bölgesel örgüt Addis Ababa'daki görüşme için en fazla iki haftalık bir süre belirledi... BBC, 10.12.2023]
5- Yukarıdakiler incelendiğinde, son zamanlarda dikkat çeken üç husus olduğu görülmektedir:
Birincisi: HDK'nin Darfur'un çoğunda hızla kontrolü sağlaması, sadece El Faşer'in kalması ve devletin bu kontrollere karşı ciddi bir direniş göstermemesi.. Bu durum, HDK'nin ed-Duayn'daki 20. Tümen ve Nyala'daki (Güney Darfur) 16. Tümen'i ele geçirmesinde açıkça görüldü.
İkincisi: Ordunun yukarıda belirtilen Hartum, Omdurman ve Hartum Bahri'deki son güçlü operasyonları (Sudan ordusu, Hartum'daki HDK toplanmalarına yönelik bir dizi saldırı, hava harekatı ve topçu atışı başlattı... vb. Independent Arabia, 24.11.2023). HDK Hartum'da üzerindeki baskıyı hissetti ve baskıyı hafifletmek için Ved Medeni'ye yöneldi, orada çatışmalar şiddetlendi. (Üst üste dördüncü günde, bugün Pazartesi günü Sudan ordusu ile HDK arasında ülkenin orta kesimindeki Cezire eyaletinin başkenti Ved Medeni'nin doğusunda çatışmalar devam etti.. Sudan Silahlı Kuvvetleri Sözcüsü Nebil Abdullah, vatandaşlara Ved Medeni'deki durumun istikrarlı olduğuna dair güvence verdi... Al Arabiya, 18.12.2023). Bundan önce (ABD Büyükelçiliği Pazar günü sabaha karşı yaptığı açıklamada HDK'yi "Cezire eyaletindeki ilerleyişini derhal durdurmaya ve Ved Medeni'ye saldırmaktan kaçınmaya" çağırdı. Al Arabiya, 17.12.2023). Bu durum, büyükelçiliğin çatışan taraflar üzerindeki etkisini teyit etmektedir!
Üçüncüsü: Burhan'ın son IGAD zirvesine katılması [Egemenlik Konseyi Başkanı General Burhan, savaşın başlamasından kısa süre sonra yapılan önceki zirveye katılmamasına rağmen bu zirveye katıldı. HDK lideri General Muhammed Hamdan Dakalo da zirve başkanı Cibuti Devlet Başkanı İsmail Guelleh ile telefonla görüşerek sonuçları ve HDK'nin çözüm vizyonunu ele aldı... BBC Arabic, 10.12.2023]
Bütün bunlar, ABD'nin bölünme için ortam hazırladığını gösteriyor. Tüm bu eylemlerle Sudan'da bölünme tehlikesi somutlaşmış olsa da ve bu bölünme Amerikalıların dillerinde de pelesenk olmuş olsa da: (ABD'nin BM Temsilcisi Linda Thomas-Greenfield, Sudan'ın mevcut krizinde insani yardımların sivillere ulaştırılması için yanında olduğunu belirterek konferanstaki konuşmasında şunları vurguladı: "İktidar arayışının Sudan'ın yeniden bölünmesine neden olması kabul edilemez." Independent Arabia, 20.11.2023). Ancak tüm bunlara rağmen, ABD'nin bugün bölünme planını doğrudan yürüttüğü pek olası değildir; sadece ABD çıkarları gerektirdiğinde buna başvurmak üzere ortam hazırlamaktadır...
6- Buna göre, mevcut verilere göre ağır basan görüş; Darfur bölgesinin şu an için Sudan'dan ayrılması değil, HDK'nin rejime karşı güçlü bir siyasi muhalefet olması ve İngiliz/Avrupa ajanı siyasi muhalefeti kendi liderliği altında eritmesi veya yok etmesidir. Böylece HDK, mevcut diğer siyasi güçlerin yerine Sudan siyasi muhalefetinin ana tarafı haline gelecektir. İşlerin bu yönde ilerlediği görülüyor... HDK'nin ordunun gözü önünde Darfur'a yönelmesi, ülkedeki ana muhalefet haline gelmek içindir. Muhtemelen ABD, Sudan'da iki kanatlı bir yapı kuracak: Muhalefete liderlik edecek (silahlı gücü de olan) HDK'den oluşan siyasi bir kanat ve ordudan oluşan askeri bir kanat.. Böylece her iki kanat da ABD çıkarlarına hizmet edecektir. HDK muhalefetinin neden silahlı kalacağına gelince, bu muhtemelen iki nedendendir:
Birincisi: İngiliz ajanlarından oluşan Avrupa yanlısı muhalefeti kontrol altına almak; zira onları siyasi olarak bitirmek kolay değildir, askeri güç gerektirir...
İkincisi: HDK'nin Darfur'da silahlı güce sahip bir siyasi muhalefet olması; böylece Güney Sudan'dan sonra ABD'nin çıkarı bir başka bölünmeyi gerektirdiğinde, Darfur'da bu bölünmeyi gerçekleştirebilmektir... Görünen o ki bu bölünmenin vakti henüz gelmemiştir; şu an sadece bunun için ortam hazırlanmaktadır.
7- Bu iç çatışma, ABD ve ajanlarının şu an için üzerinde çalıştığı şeydir... Devam etmesi halinde yeni bir bölünmeye yol açacak ortamı böyle hazırlıyorlar... Ey Sudan'daki halkımız, özellikle de ordu ve savaşanlar! Kafir sömürgecilerin çıkarı için nasıl birbirinizle savaşırsınız? Kendinizi öldürüyor, evlerinizi yıkıyor ve haramlarınızı çiğniyorsunuz! Buhari'nin Ahnef bin Kays'tan rivayet ettiği Resulullah ﷺ'in şu sözünü nasıl unutursunuz:
إذَا الْتَقَى الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ
"İki Müslüman kılıçlarıyla karşı karşıya gelirse, öldüren de öldürülen de ateştedir." Dedim ki: "Ey Allah'ın Resulü, bu öldürenin durumu, peki öldürülenin hali nedir?" Buyurdu ki: "Çünkü o da arkadaşını öldürmeye hırslıydı." Peki ya bu savaş ABD ve yardımcılarının çıkarı içinse?! O zaman durum çok daha vahim ve acıdır.
Ey aziz İslam Sudan'ındaki halkımız... İlk Müslümanların Sudan'da inşa ettiği ilk cami olan Dongola Camii'nin Sudan'ı... Halife Osman (r.a.) döneminde Mısır valisine Sudan'a İslam nurunu sokmasını emrettiği, onun da İslam ordusunu Abdullah bin Ebi Serh komutasında gönderdiği ve fethin Hicri 31 yılında gerçekleştiği büyük İslam fethinin Sudan'ı... İslam, Allah'ın lütfuyla kuzeyden güneye, doğudan batıya tüm Sudan'ı doldurana kadar hızla yayıldı... Sonra Müslüman halifeler döneminde de devam etti... 1896'dan Birinci Dünya Savaşı'nın ortalarına (1916) kadar İngilizlere karşı cihat eden; Darfur valisi, güçlü ve takva sahibi kahraman, âlim ve mücahit Ali bin Dinar'ın şehit düştüğü Sudan... O ki, Medine ve Şam ehlinin mikat yeri olan "Zülhuleyfe"yi ıslah eden ve hacıların su ihtiyacı için bugün bile kendi adıyla anılan "Ebyar-ı Ali" kuyularını açan kişidir...
İngiliz sömürgeciliği, 1896'daki saldırısından 1956'ya kadar Sudan'da bizzat altmış yıl kaldı... Sonrasında ise siyasi ve kültürel dolaylı sömürgecilik, kokuşmuş kapitalist değerlerin yayılması ve eski-yeni sömürgecilik olan İngiltere ve ABD'nin Sudan üzerindeki çatışması başladı. Sonunda bu temiz ve pak ülkenin gövdesi parçalandı; sömürgeci ABD'nin himayesinde imzalanan batıl ve ölümcül Naivasha Anlaşması ile güneyi kuzeyinden koparıldı... Ve işte şimdi ABD, çıkarı gerektirdiğinde yeni bir bölünme için ortam hazırlıyor!
Ey Sudan'daki halkımız: Ehliyle yalan konuşmayan öncü Hizb ut Tahrir, sizi ordu mensupları ile HDK mensupları arasındaki bu iç savaşı durdurmak için elinizden gelen çabayı göstermeye çağırıyor. Onlar sizin çocuklarınız, kardeşleriniz, akrabalarınız, komşularınız veya tanıdıklarınızdır... Bu savaşın trajedisini kuşkusuz görüyor ve duyuyorsunuz.. Pişmanlık fayda etmeden önce bu durumu düzeltin.
إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ
"Şüphesiz bunda, kalbi olan yahut şahit olarak kulak veren kimse için bir öğüt vardır." (Kâf Suresi [50]: 37)
6 Cemaziye'l-Ahir 1445 H. 19/12/2023 M.