(Hizb-ut Tahrir Emiri Şeyh Atâ b. Halil Ebû Er-Raşta’nın Facebook Sayfası Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi)
Soru-Cevap
Omar Almukhtar’a
Soru:
Yüce Allah’ın adıyla ve O’nun yardımıyla:
Değerli âlimimiz: Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
Cevaplamanızı rica ettiğim iki sorum var. Allah’tan adımlarınızı ve İslami hayatı yeniden başlatmak için çalışanların adımlarını isabetli kılmasını niyaz ederim:
Anayasa Mukaddimesi veya Gerekçeli Esaslar birinci bölüm sayfa 135, Madde 33 - b'de şöyle geçmektedir: "Eğer Halife, geçici emir tayin etmeden vefat ederse veya istifa ederse yahut Halifelik makamı vefat veya istifa dışındaki bir nedenle boşalırsa, yaşça en büyük Tefviz Muavini geçici emir olur." Bu maddenin delili nedir? Neden yaşça daha küçük olanı değil de yaşça en büyük olan Muavin geçici emir olur?
Cevap:
Ve aleykumusselam ve rahmetullahi ve berakatuhu.
- madde Mukaddime’de gayet iyi açıklanmıştır ve iki hususla ilgilidir: Birincisi, Halife’nin vefatından önce geçici bir emiri tayin etmesi; ikincisi ise Halife’nin vefatından önce geçici bir emir tayin etmemesi durumundaki sıralamadır.
Birinci hususa gelince; maddedeki delili İcma’dır. Bu maddenin açıklamasında Mukaddime’de şöyle geçmektedir:
(Halife, eceli yaklaştığında, Halifelik makamı boşalmadan uygun bir süre önce, yeni Halife’nin belirlenme prosedürleri sırasında Müslümanların işlerini yürütmek üzere geçici bir emir tayin edebilir. Bu kişi Halife’nin vefatından sonra görevine başlar ve asıl görevi üç gün içinde yeni Halife’nin nasbedilmesi işlemini tamamlamaktır.
Geçici emirin hüküm benimseme (tebenni) yetkisi yoktur; çünkü bu yetki, ümmetin biat edeceği Halife’ye aittir. Aynı şekilde kendisi Halifeliğe aday olamaz ve adayları destekleyemez. Çünkü Ömer (ra), geçici emiri (Suhayb) Halifeliğe aday gösterdiği kişilerin dışından tayin etmiştir.
Bu emirin görevi yeni Halife’nin belirlenmesiyle sona erer; zira görevi bu işle sınırlı ve geçicidir.
Bunun delili ise Ömer (ra)’ın hançerlendiğinde yaptığı uygulamadır. Bu olay, sahabenin gözü önünde gerçekleşmiş ve kimse buna itiraz etmemiştir, dolayısıyla bu bir İcma olmuştur.
Ömer (ra), hançerlendiğinde altı aday kişiye şöyle demiştir:
«وليصلِّ بكم صهيب هذه الأيام الثلاثة التي تتشاورون فيها»
"Müşavere edeceğiniz bu üç gün boyunca namazınızı Suhayb kıldırsın."
Sonra Taberi’nin tarihinde geçtiği üzere Suhayb’a şöyle demiştir:
«صل بالناس ثلاثة أيام، إلى أن قال: فإن اجتمع خمسة، ورضوا رجلاً، abandoned وأبى واحد، فاشدخ رأسه بالسيف ...»
"İnsanlara üç gün namaz kıldır... Eğer beş kişi bir adam üzerinde anlaşıp bir kişi karşı çıkarsa onun başını kılıçla uçur..."
Bu, Suhayb’ın onlara emir olarak tayin edildiği anlamına gelir. O, namaz emiri olarak tayin edilmişti ve o dönemde namaz emirliği, halkın emirliği (liderliği) anlamına geliyordu. Ayrıca kendisine cezalandırma yetkisi (başını kılıçla uçur) verilmişti ve öldürme yetkisini ancak bir emir yerine getirebilir.
Bu durum sahabenin gözü önünde, hiçbir itiraz olmaksızın gerçekleşmiştir; dolayısıyla Halife’nin, yeni Halife’nin nasbedilmesi işlemlerini yürütecek geçici bir emir tayin edebileceği konusunda İcma oluşmuştur.) (Bitti)
İkinci hususa, yani Halife ölmeden önce geçici bir emir tayin etmezse bu emirin nasıl belirleneceğine ve buradaki öncelik sırasına gelince; bu idari bir meseledir (emr idari). Bu idari meseleyi detaylandıran bir maddenin benimsenmesi caizdir. Buna binaen 33. maddede şöyle geçmektedir: (...Halifeliğe aday olmak istemediği sürece yaşça en büyük Tefviz Muavini geçici emir olur. Eğer aday olmak isterse ondan sonraki en yaşlı olanı gelir... Bu şekilde devam eder. Eğer tüm Tefviz Muavinleri aday olmak isterse, yaşça en büyük Yönetim (Tenfiz) Muavini, sonra aday olmak istiyorsa bir sonraki... Bu şekilde devam eder. Eğer tüm Yönetim Muavinleri Halifeliğe aday olmak isterse, geçici emirlik Yönetim Muavinlerinin yaşça en küçüğü ile sınırlandırılır.)
Bilgi olarak; bu benimsemede zorunlu bazı mülahazalar dikkate alınmıştır: Muavinler, yönetim işlerini en iyi bilen ve önceki Halife dönemindeki gidişata en vakıf olan kişilerdir. Bilgi ve tecrübe bakımından onlardan sonra, Halife’ye ve işlerine yakınlıkları sebebiyle Yönetim Muavinleri gelir. Dolayısıyla geçici emirliği üstlenmek için en uygun kişiler bunlardır. Muavinler kendi aralarında yardımcılık (muavinlik) vasfında eşit oldukları gibi Yönetim Muavinleri de kendi aralarında eşittir. Bu durumda yaş, namaz imamlığında olduğu gibi üstünlük için uygun bir faktör olmuştur. Eğer cemaat imamlık şartlarında eşitse yaşça en büyük olanı öne geçer. Müslim, Sahih’inde Şu’be’den, o İsmail b. Recâ’dan, o Evs b. Dam’ac’dan, o da Ebu Mes’ud’dan rivayet ettiğine göre Resulullah (sav) bize şöyle buyurmuştur:
يَؤُمُّ الْقَوْمَ أَقْرَؤُهُمْ لِكِتَابِ اللهِ، وَأَقْدَمُهُمْ قِرَاءَةً، فَإِنْ كَانَتْ قِرَاءَتُهُمْ سَوَاءً، فَلْيَؤُمَّهُمْ أَقْدَمُهُمْ هِجْرَةً، فَإِنْ كَانُوا فِي الْهِجْرَةِ سَوَاءً، فَلْيَؤُمَّهُمْ أَكْبَرُهُمْ سِنًّا، وَلَا تَؤُمَّنَّ الرَّجُلَ فِي أَهْلِهِ، وَلَا فِي سُلْطَانِهِ، وَلَا تَجْلِسْ عَلَى تَكْرِمَتِهِ فِي بيتِهِ إِلَّا أَنْ يَأْذَنَ لَكَ، أَوْ بِإِذْنِهِ
"İnsanlara Allah’ın Kitabını en iyi okuyup/bilenleri imamlık yapsın. Eğer okumada eşitlerse hicrette en eski olanları, hicrette de eşitlerse yaşça en büyük olanları imamlık yapsın. Bir kimse, diğerinin hükümranlık alanında ve evinde ona imamlık yapmasın, evinde özel mekanına izni olmadan oturmasın." (Müslim)
Buna göre, bu meselede benimsenen idari düzenleme; yaşça en büyük Tefviz Muavini’nin, sonra bir sonrakinin, sonra yaşça en büyük Yönetim Muavini’nin, sonra bir sonrakinin vb. öne geçirilmesidir.
Kardeşiniz Atâ b. Halil Ebû Er-Raşta
Emir’in Facebook sayfasındaki cevap linki: https://web.facebook.com/AmeerhtAtabinKhalil/photos/a.122855544578192.1073741828.122848424578904/240111726185906/?type=3
Emir’in web sitesindeki cevap linki: http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3524/
Emir’in Google Plus sayfasındaki cevap linki: https://plus.google.com/100431756357007517653/posts/1fJ47vEJ66X