(Hizb-ut Tahrir Emiri Şeyh Atâ b. Halil Ebü'r-Raşte’nin Facebook Sayfası "Fıkhi" Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi)
Maan es-Sarsur'a
Soru:
Selamun Aleykum. Filistin'deki bir üniversitede çalışıyorum. Çoğu zaman ek mesai yapıyoruz ancak bu ek mesai ücretlerini alamıyoruz; üniversite bunu zimmetinde bir borç (alacak) olarak tutuyor. Hatta birimizin bakiyesi (yıllardır biriken ek mesailer nedeniyle) zekat nisabını fazlasıyla aşmış durumda. Bu alacak "batık borç" sayılmaz, tahsil edilebilir ancak zamanı bilinmiyor. Örneğin ben, dört yıldır ek mesai ücretlerimi almadım ve ne zaman alacağımı da bilmiyorum. Bu malda zekat var mıdır, yok mudur? Eğer zekat varsa, bu zekat mal kabzedildiğinde bir defaya mahsus mu verilir yoksa her yıl için mi hesaplanır?
Not: Birçok hoca bu konuda kararsız kalmış durumda ve tatmin edici bir cevap aramaktadırlar. Allah sizi mübarek kılsın.
Cevap:
Ve Aleykumus Selam ve Rahmetullahi ve Berakatuh,
Anladığım kadarıyla, ek mesai ücretini hak etmeniz üniversite ile üzerinde anlaşılan bir husustur; yani bu işi yaptığınızda belirli bir ücreti hak ediyorsunuz ve zamanında ödenmese bile bu onların zimmetinde bir borçtur... Bu, sizin gönüllü olarak ek bir iş yapıp onların da size diledikleri kadar az veya çok verdikleri ya da hiç vermedikleri bir "ikramiye" veya ödül niteliğinde değildir. Eğer bu anlayışım doğruysa, sorunuzun cevabı Hilafet Devleti'nde Mallar kitabında şu metinle yer almaktadır:
(... Bir kimsenin alacağı varsa; eğer bu alacak borcunu geciktirmeyen zengin bir kimseden ise ve dilediği zaman onu geri alabiliyorsa, üzerinden bir yıl (havl) geçtiğinde zekatını vermesi gerekir. İbn Ubeyd, Ömer b. el-Hattab’ın şöyle dediğini rivayet etmiştir:
إِذَا حَلّت الصدقة فاحسب دينك، وما عندك، واجمع ذلك كله ثمّ زكّه
"Zekat vakti geldiğinde alacağını ve yanındakini hesapla, hepsini topla ve zekatını ver."
Osman b. Affan şöyle demiştir:
إن الصدقة تجب في الدين الذي لو شئt تقاضيته من صاحبه، والذي هو على مليء، تدعه حياء، أو مصانعة، ففيه الصدقة
"Zekat; dilediğinde borçludan talep edebileceğin, zengin bir kimsede olan, utandığın için veya nezaketen bıraktığın alacakta vaciptir." (Ebu Ubeyd rivayet etti). Yine İbn Ömer’den şöyle dediği rivayet edilmiştir:
كلُّ دَيْنٍ لك ترجو أخذه، فإن عليك زكاته كلّما حال الحول
"Almayı umduğun her alacağın, üzerinden yıl geçtikçe zekatı sana aittir." (Ebu Ubeyd rivayet etti).
Ancak borç darda olan (mu’sir) veya borcunu geciktiren zengin birinde ise, onu kabzetmedikçe zekatını vermesi gerekmez. Onu kabzettiğinde ise (nisaba ulaştığı andan itibaren) vacip olan tüm yılların zekatını verir. Ali (ra), "zannî borç" -yani sahibinin kendisine ulaşıp ulaşmayacağını bilmediği borç- hakkında şöyle demiştir:
إن كان صادقاً فليزكّه إذا قبضه لما مضı
"Eğer (alacağı konusunda) doğruysa, onu aldığında geçmiş yıllar için zekatını versin." (Ebu Ubeyd rivayet etti). Yine İbn Abbas’tan alacak hakkında şöyle dediği rivayet edilmiştir:
إِذَا لَمْ تَرْجُ أَخْذَهُ فَلَا تُزَكِّهِ، حَتَّى تأْخُذَهُ، فَإِذَا أَخَذْتَهُ فَزَكِّ عَنْهُ مَا عَلَيْهِ
"Almayı ummadığın borcun zekatını, onu alana kadar verme. Onu aldığında ise geçmiş yılların zekatını ver.") Hilafet Devleti'nde Mallar kitabından alıntı burada sona ermiştir.
Buna göre, üniversitenin üzerinizde bir borç olarak tuttuğu ücretlerinizin zekatını şu an vermeniz gerekmez. Bilakis bu zekatı üniversiteden kabzettiğiniz (teslim aldığınız) zaman vermeniz gerekir. Çünkü ne zaman alacağınızı bilmiyorsunuz; yani üniversiteden dilediğiniz vakit talep edip alamıyorsunuz. Durum böyle olduğu sürece, zekatı kabzettiğiniz zaman vermeniz vacip olur. O vakit, mallarınızın nisaba ulaşmasından ve üzerinden bir yıl geçmesinden itibaren geçmiş yılların zekatını ödersiniz. Yani sadece bir yıl için değil, nisabın üzerinden yıl geçmesinden itibaren geçen tüm yılların zekatını ödersiniz.
Allah Subhânehu ve Teâlâ'dan malınıza, ailenize ve evlatlarınıza bereket vermesini dilerim.
Kardeşiniz Atâ b. Halil Ebü'r-Raşte
03 Zilkade 1437 H. M. 06/08/2016
Emir’in Facebook sayfasından cevabın linki: https://www.facebook.com/AmeerhtAtabinKhalil/photos/a.122855544578192.1073741828.122848424578904/504951219701954/?type=3&theater
Emir’in Google Plus sayfasından cevabın linki: https://plus.google.com/u/0/b/100431756357007517653/100431756357007517653/posts/WBTyBStDfEh
Emir’in Twitter sayfasından cevabın linki: https://twitter.com/ataabualrashtah/status/761983755158450176?lang=ar
Emir’in web sitesinden cevabın linki: http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3729/