Hizb ut-Tahrir Emiri Celil Âlim Atâ b. Halil Ebû er-Raşte’nin Facebook Sayfası Takipçilerinin Fıkhî Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi
Ahmad Saleh Ajoli’ye
Soru:
Selamun Aleykum ve Rahmetullahi Teâlâ ve Berakâtuh.
Konu: Zekat bireysel bir ibadet midir?
Değerli Emirimiz, Kerim Şeyhimiz...
Allah yardımcınız olsun, sizi muvaffak kılsın ve Evs ile Hazrec gibi yardımcılarla teyit etsin. Amma ba’d...
Yukarıdaki konuya atıfta bulunarak şunu sormak istiyorum:
Zekat sadece bireylere farz kılınan bireysel bir ibadet midir, yoksa şirketlere de farz kılınır mı?
Sorunun netleşmesi için bir örnek vereyim:
Halil ve Zeyd’in her birinin %50 hisseye sahip olduğu bir şirketleri var. Şirketin sermayesi 3000 Ürdün Dinarı. Halil’in zekata tabi başka hiçbir şeyi yok ve 1000 dinar şahsi borcu var. Zeyd’in ise evinde 4000 dinarı var ve üzerinden bir yıl (havl) geçmiş durumda...
Bu durumda Halil ve Zeyd zekatlarını nasıl hesaplarlar? Her şahıs şirketteki hissesini diğerinden bağımsız olarak mı hesaplar, yoksa zekat şirketin toplam sermayesi üzerinden bir şirket olarak mı ödenir?
Cevap:
Ve Aleykumselam ve Rahmetullahi ve Berakâtuh,
Güzel duaların için Allah seni mübarek kılsın. Allah Subhânehu’dan bu duaya icabet etmesini diler ve seni hayırla mükafatlandırmasını niyaz ederim...
Ortak Paranın Zekatı:
Altın, gümüş ve günümüzde bunların yerine geçen nakit paraların zekatına gelince; nisap miktarına ulaştığında ve üzerinden bir yıl (havl) geçtiğinde paranın zekatı, kişinin kendi malı üzerinden ferdi bir vaciptir...
Sorduğunuz örneğin cevabı ise şöyledir:
1- Halil açısından: Şirket sermayesindeki hissesi "1500 dinar"dır ve üzerinde "1000 dinar" borç vardır. Bu durumda zekat hesabı için elinde kalan miktar "500 dinar"dır. Çünkü üzerindeki borç malından düşülür ve zekat, borç çıktıktan sonra kalan mal üzerinden verilir. Bunun delillerini el-Emvâl fî Devlet’il Hilâfe (Hilafet Devleti'nde Mallar) kitabının "Alacağın Zekatı" bölümünde (sayfa 165) açıklamıştık. Orada şöyle geçmektedir:
"Kimin elinde nisap miktarına ulaşan ve üzerinden bir yıl geçen bir malı varsa, fakat bu malın tamamı kadar veya kalan malı nisap miktarının altına düşürecek kadar borcu varsa ona zekat düşmez. Örneğin kişinin 1000 dinarı olsa ve 1000 dinar da borcu olsa ya da 40 dinar altını olsa ve 30 dinar altın borcu olsa; bu iki durumda da zekat düşmez. Çünkü nisap miktarına tam malik değildir. Nafi, İbn Ömer’den şöyle dediğini rivayet etmiştir: Resulullah ﷺ şöyle buyurdu:
إِذَا كَانَ لِرَجُلٍ أَلْفُ دِرْهَمٍ، وَعَلَيْهِ أَلْفُ دِرْهَمٍ، فَلَا زَكَاةَ عَلَيْهِ
'Bir adamın bin dirhemi olsa ve bin dirhem de borcu bulunsa ona zekat düşmez.' (İbn Kudâme, el-Muğnî’de zikretmiştir.)
Ancak borçtan fazla kalan mal nisap miktarına ulaşıyorsa, o takdirde zekatını vermesi gerekir..." (Alıntı bitti)
Alıntıdan önce yaptığımız hesaplama, şirketin sermayesinden elde edilen bir kâr olmadığını varsaydığımız durum içindir. Şayet şirketin kârı varsa, bu kâr sermayenin neması (artışı) sayılır ve sermayenin hükmünü alır. Yani her ortağın kârdaki hissesi oranında sermayesine eklenir ve zekat hesabında dikkate alınır.
Buna göre, yukarıdaki hesaplamalara göre Halil’in elinde kalan miktar olan "500 dinar", şayet nisaba ulaşıyorsa ve üzerinden bir yıl geçmişse, Halil malından %2.5 oranında zekat çıkarır... Eğer söz konusu miktar nisaba ulaşmıyorsa veya henüz üzerinden bir yıl geçmemişse, nisaba ulaşıp üzerinden bir yıl geçene kadar zekat yükümlülüğü yoktur. Daha önce belirttiğimiz gibi, eğer kâr varsa bu miktar sermayeye eklenir.
2- Zeyd açısından: Şirket sermayesindeki hissesi "1500 dinar"dır ve evinde de "4000 dinar"ı vardır, borcu da yoktur. Yani toplamda "5500 dinar"a maliktir. Bu hesaplama da yine şirketin sermayesinden elde edilen bir kâr olmadığı varsayımıyladır. Eğer şirketin kârı varsa, bu kâr sermayenin neması sayılır ve sermayenin hükmünü alır. Yani her ortağın kârdaki hissesi oranında sermayesine eklenir ve zekat hesabında dikkate alınır.
Zeyd için durum açıktır; elindeki mal "5500 dinar" gibi büyük bir miktar olduğu için nisaba ulaşmıştır. Üzerinden bir yıl (havl) geçtiğinde, tüm miktar üzerinden yani "5500 dinar" üzerinden %2.5 oranında zekat vermesi vaciptir. Havl (yıl) hesabı, malın nisap miktarına ulaştığı andan itibaren başlar.
Umarım bu açıklama yeterli olmuştur. Allah en iyi bilendir ve hüküm sahibidir.
Kardeşiniz Atâ b. Halil Ebû er-Raşte
19 Zilhicce 1441 H. 09/08/2020 M.
Emir'in (Allah onu korusun) Facebook sayfasındaki cevap linki: Facebook
Emir'in (Allah onu korusun) web sayfasındaki cevap linki: Web