پوښتنه:
په متحده ایالاتو کې د بې پيلوټه الوتکو کارپوهان په دې باور دي چې: (هغه دوه بې پيلوټه الوتکې چې تېره چارشنبه د کرملین په فضا کې له منځه یوړل شوې، د مسکو دننه او شاوخوا له ګڼو دفاعي سیسټمونو څخه تېرې شوې دي، چې دا ښيي ښايي دا الوتکې د روسیې له دننه څخه توغول شوې وي. الجزیره، رویټرز ۲۰۲۳/۵/۶). پر کرملین ماڼۍ د مسکو په زړه کې د ۲۰۲۳/۵/۳ په شپه د بې پيلوټه الوتکو برید وشو. د اوکراین د پارلمان د بهرنیو ځواکونو د کمېټې سکرترې وویل: (پر کرملین برید د مسکو لخوا پلان شوی دی... الجزیره ۲۰۲۳/۵/۳). پوښتنه دا ده: ایا دا برید د بهرني لوري "اوکراین" لخوا شوی، لکه څنګه چې روسیه پرې تور لګوي؟ که د داخلي لوري "مسکو" کار دی، لکه څنګه چې امریکایي کارپوهانو او اوکراین ویلي دي؟ په بل عبارت: له دغو بېلابېلو څرګندونو وروسته، د دې برید تر شا څوک ولاړ دي؟
ځواب:
هو، د روسیې جمهوري ریاست اعلان وکړ چې پر کرملین د دوو بې پيلوټه الوتکو برید یې شنډ کړی او دا یې یو "ترهګریز" برید وباله. اوکراین سمدلاسه په دې برید کې هر ډول لاس لرل رد کړل او مسکو یې تورن کړ چې په قصدي ډول دا موضوع رسنیزه کوي ترڅو د جګړې د احتمالي شدت لپاره پلمه جوړه کړي. کرملین وویل چې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ته زیان نه دی رسېدلی... د دې برید د موخو د پوهېدو لپاره باید لاندې ټکي په پام کې ونیول شي:
لومړی: په اوکراین کې د جګړې له پیل څخه (چې روسیې د ۲۰۲۲ په فبرورۍ کې پیل کړه) د یوه کال څخه زیات وخت تیریږي، چې د جګړې په جبهو کې یو ډول رکود راغلی دی. په باخموت ښار کې له اتو میاشتو راهیسې د روانې جګړې او د اوکراین په ژورو کې د روسیې د ځینو توغندیزو بریدونو پرته، نورې جبهې ارامې دي. دا رکود دوه لاملونه لري؛ لومړی طبیعي عامل چې ژمی دی، او دویم د دواړو خواوو ترمنځ د مهماتو کمښت دی. د اوکراین د راتلونکي برید په اړه د پرله پسې خبرو سره، پر کرملین برید د جبهو رکود پای ته ورساوه او د جګړې د شدت احتمال یې زیات کړ.
دویم: لوېدیځ د امریکا په مشرۍ او د اوکراین د دوامداره او تدریجي ملاتړ له لارې وتوانېد چې روسیه وځپي او د هغې انرژي وکاروي. د روسیې د Wagner ډلې مشر، چې په باخموت ښار کې په اصلي توګه جنګیږي، تل د مهماتو له کمښت څخه شکایت کوي او حتی د روسیې په نظامي جوړښت کې ځینې کړۍ تورنوي چې دا کار په قصدي ډول کوي، په ځانګړې توګه کله چې په ژمي کې نورې جبهې نږدې په ټپه ولاړې وې. همدارنګه، د اوکراین په ژورو کې د روسیې بریدونه اکثرا د څپو په بڼه دي، پدې معنی چې روسیه ښايي د پرله پسې بریدونو لپاره کافي توغندي او الوتکې ونلري؛ داسې ښکاري چې دوی د یوې میاشتې تولید شوي مهمات راټولوي او بیا یې پر اوکراین وروي. دا د روسیې د ستړیا بله نښه ده، سربیره پردې چې د لوېدیځ بندیزونو له امله د روسیې په نظامي صنعت کې د ځینو حساسو پرزو کمښت هم شتون لري. که څه هم د لوېدیځ د مهماتو د کمښت په اړه هم خبرونه شتون لري، خو د لوېدیځ نظامي صنعت د روسیې په پرتله د دې خلا د ډکولو ډیره وړتیا لري.
درېیم: په پایله کې، د روسیې پوځ د جبري سرتېرو د نیولو له کمپاینونو سره سره، داسې ښکاري چې په ځانګړې توګه خپله ځمکنۍ هجومي وړتیا یې له لاسه ورکړې ده. هغوی د جبهو په اوږدو کې خندقونه باسي، چې دا په عصري لوېدیځو وسلو د سمبال اوکرایني ځواکونو له راتلونکي برید څخه د دوی د وېرې نښه ده. حتی د Wagner ډلې مشر د اوکراین راتلونکی برید د "روسیې لپاره ناورین" بللی دی. که دا خبره د روسیې د هوایي ځواک له نشتوالي سره یوځای شي (هغه ځواک چې د اوکراین په فضا کې د بشپړ واک په ترلاسه کولو کې پاتې راغلی او یوازې له لیرې په ځینو بریدونو بسنه کوي)، نو دا د روسیې کمزوري د لوېدیځ او امریکا لپاره ښکاره ده، چې له پردې تر شا د اوکراین جګړه اداره کوي. له همدې امله، د جګړې پلان اوس د روسیې په وړاندې داسې اړخونه غوره کړي چې د جګړې په پیل کې یې تصور هم نه کېده، په ځانګړې توګه کله چې امریکا او لوېدیځ لا هم د اټومي جګړې د سیوري په لیرې کولو کې بریالي دي. د روسیې ټولې اشارې چې د اټومي وسلو د کارولو کچې ته رسېدلې وې، د سختو نیوکو سره مخ شوې او حتی روسیه د امریکا له غبرګون څخه ووېرول شوه.
څلورم: په دغو ټولو شرایطو کې، داسې ښکاري چې دا اوړی به ګرم او له ډېرو محدودیتونو څخه خلاص وي. له دغو محدودیتونو څخه یو دا و چې جګړه یوازې په اوکراین کې وه، خو د روسیې په داخل کې هم څو بریدونه وشول چې اوکراین یې پړه پر غاړه وانخیسته، بلکې د "روسي مقاومت" په نوم یوه ډله رامنځته شوه چې د پوتین د واکمنۍ مخالفه ده او داسې وښودل شوه چې ګوندې دا بریدونه هغوی کوي. د مسکو په زړه کې پر کرملین ماڼۍ برید د روسیې غرور سخت ټپي کړ. روسیې دا برید د ولسمشر پوتین د وژلو هڅه وبلله. مهمه نده چې دا بې پيلوټه الوتکې له کوم ځای څخه الوتلې وې، خو د کرملین د ودانیو تر ګنبدونو پورې د هغوی رسېدل او هلته چاودنه د روسیې کمزوري ښیي.
پنځم: په مسکو او په ټوله روسیه کې د دې زړور برید له امله چې مسکو یې پړه پر اوکراین اچوي، د صدمې له امله د روسي چارواکو لخوا سختې څرګندونې وشوې:
۱- د روسیې د امنیت شورا مرستیال، دمیتري میدویدیف وویل: (پر کرملین د کییف رژیم له برید وروسته، یوازینۍ لاره د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي او د هغه د ملګرو له منځه وړل دي. میدویدیف په خپل Telegram چینل کې ولیکل: "له هغه ترهګریز برید وروسته چې نن 'پر کرملین' وشو، د زیلینسکي او د هغه د ډلې د فزیکي له منځه وړلو پرته بله لاره پاتې نه ده.. سپوتنیک، ۲۰۲۳/۵/۳)
۲- د روسیې د دوما مجلس مشر ویاچیسلاو ولودین وغوښتل چې د (هغو وسلو څخه کار واخیستل شي چې د کییف ترهګر رژیم د کرملین پر وړاندې د بې پيلوټه الوتکو د برید په ځواب کې له منځه وړلی او ویجاړولی شي). ولودین په Telegram کې په یوه بیان کې زیاته کړه چې روسیه باید له دغه "ادعا شوي" برید وروسته، چې کییف پکې لاس لرل رد کړي، د اوکراین له ولسمشر سره خبرې ونه کړي، ځکه د زیلینسکي له رژیم سره خبرې "ناممکنې دي، ځکه چې هغه د روسیې، اروپا او ټولې نړۍ امنیت ته ګواښ پېښوي." (الجزیره نیټ، ۲۰۲۳/۵/۳).
له دې څخه معلومیږي چې پر کرملین د بې پيلوټه الوتکو د برید له امله په روسیه کې څومره لویه صدمه خپره شوې ده.
شپږم: دا احتمال چې روسیه دې پخپله دا برید د جګړې د شدت لپاره پلان کړی وي، له دې اړخه لیرې بریښي چې دا د دوی د عزت او وقار په وړاندې یوه لویه څپیړه ده او د دې نښه ده چې نور هیڅوک له روسیې او د هغې له ولسمشر څخه نه وېریږي. له بلې خوا، روسیه پرته له اټومي وسلو په اوکراین کې د جګړې د مؤثره شدت وړتیا نه لري، او د امریکا د غبرګون له وېرې په اوکراین کې د هغو د کارولو اراده هم نه لري. بله خبره چې دا احتمال ردوي چې روسیې دې پر ځان برید کړی وي، دا ده چې روسیې په مستقیم ډول امریکا په دې برید کې په لاس لرلو تورنه کړې ده. دا هم بې ساري ده او په مسکو کې د دې برید له زړورتیا څخه د سختې صدمې څرګندونه کوي. اړوندې څرګندونې دا روښانه کوي:
۱- د کرملین ویاند دمیتري پیسکوف وویل چې (متحده ایالات د کرملین په برید کې د اوکراین تر شا ولاړ دي او امریکا پخپله د کییف لپاره اهداف ټاکلي دي. پیسکوف د پنجشنبې په ورځ "۲۰۲۳/۵/۴" په یوه خبري ناسته کې وویل: "په کییف او واشنګټن دواړو کې د دې موضوع ردول، البته په بشپړه توګه مسخره دي. موږ ښه پوهیږو چې د دا ډول کړنو او ترهګریزو بریدونو پریکړې په کییف کې نه، بلکې په واشنګټن کې نیول کیږي. کییف هغه څه کوي چې ورته ویل کیږي، او دا حکم له هغه ځایه راغلی دی." خو امریکا د سپینې ماڼۍ د ملي امنیت شورا د ستراتیژیکو اړیکو همغږي کونکي جان کربي په خوله د MSNBC چینل له لارې دا رد کړه او ویې ویل: "موږ لا نه پوهیږو چې څه پیښ شوي، او هیڅ ارزونه نه کوو. ما یوازې د سهار د دمیتري پیسکوف نظرونه او په دې کې زموږ د لاس لرلو په اړه ادعاوې ولیدلې. زه تاسو ته ډاډ درکوم چې د متحده ایالاتو لخوا هیڅ ګډون نه و، او متحده ایالات پکې ښکېل نه وو." آر ټي، ۲۰۲۳/۵/۴).
۲- د دې ټولو په پام کې نیولو سره ویلای شو چې امریکا اوس په اوکراین کې جګړه مخکې وړي او د روسیې د ضعف له امله یې د روسیې په وړاندې له ډیرو محدودیتونو څخه ایستلې ده. حتی پر کرملین برید د روسیې د ولسمشر لپاره یو شخصي ګواښ دی. د پیسکوف له څرګندونو داسې ښکاري چې روسیه په دې پیغام پوه شوې، ځکه یې وغوښتل امریکا ته ووایي چې دوی پوهیږي امریکا د دې برید تر شا ده، خو روسیه له امریکا څخه د سختې وېرې له امله هغوی په مستقیم ډول نه ګواښي او یوازې د اوکراین په ګواښلو او د زیلینسکي د له منځه وړلو په ګواښ بسنه کوي.
۳- بل څه چې ښيي دا برید د روسیې لپاره یوه ننګونه وه چې امریکا یې پلان کړی و، له اوکراین څخه د اوکراین د ولسمشر ایستل دي. هغه ناڅاپه د برید په سهار د فنلنډ په هلسنکي کې په سفر راڅرګند شو، بیا یې الوتکه د هالنډ په امستردام کې کښته شوه، او بیا وروسته د جرمني د لومړي وزیر په پروګرام کې وښودل شو چې د زیلینسکي هرکلي ته چمتو دی. دا ټول د دې لپاره وو چې د زیلینسکي ژوند وژغورل شي او د روسیې له غبرګون او تصفیې څخه لیرې وساتل شي.
۴- پخپله امریکا داسې وښودله چې نه غواړي په دې پېښه تبصره وکړي او د روسیې پر کیسه یې شک وښود. (د امریکا د بهرنیو ځواکونو وزیر انټوني بلینکن وویل چې هغه د مسکو راپورونه لیدلي خو "نشې کولی په هیڅ ډول د هغو صحت تایید کړي." هغه وویل: "موږ په ساده ډول نه پوهیږو." بلینکن زیاته کړه: "موږ به وګورو چې حقایق څه دي. د حقایقو له پوهیدو پرته په دې اړه تبصره یا قیاس کول واقعا ستونزمن دي." CNN عربي، ۲۰۲۳/۵/۳).
۵- بله نښه چې د روسیې د ولسمشر پوتین د وژلو په هڅه کې د امریکا رول ښیي، هغه امریکایي سندونه دي چې په تیرو میاشتو کې افشا شول. په دغو سندونو کې د پوتین وژل د جګړې یو له سناریوګانو څخه یاد شوی و. (داسې ښکاري چې د پنټاګون د پټو سندونو افشا کول له ځان سره ډیر رازونه لري، په شمول د هغه څه چې "نیویارک ټایمز" ورځپاڼې د یوه پټ استخباراتي سند په اړه افشا کړل. پدې سند کې د امریکا د دفاعي استخباراتو ادارې لخوا ۴ فرضي سناریوګانې څیړل شوې وې. پدې سناریوګانو کې شامل وو: "د روسیې د ولسمشر ولادیمیر پوتین وژل... د اوکراین د ولسمشر ولادیمیر زیلینسکي وژل... د روسیې د وسله والو ځواکونو د مشرتابه بدلون... او پر کرملین د اوکراین بریدونه." الشرق ورځپاڼه، ۲۰۲۳/۴/۱۲).
اووم: د خبرې خلاصه دا ده چې پر کرملین ماڼۍ د دوو بې پيلوټه الوتکو برید په اوکراین کې د جګړې یو خطرناک شدت دی.
دا ښيي چې امریکا او اوکراین د روسیې دننه په کافي اندازه اجنټان لري چې داسې قوي بریدونه ترسره کړي چې د جګړې لوری بدل کړي. په روسیه کې دننه چاودنې پیل شوې او مخ په زیاتیدو دي چې د اورګاډي پټلۍ، د تېلو او برېښنا تاسیسات او نور په نښه کوي. یعنې له اوکراین څخه د روسیې داخل ته د جګړې د انتقال پروسه په فعاله توګه روانه ده، بلکې خورا زړوره ده، په ځانګړې توګه کله چې د روسیې پوځ په اوکراین کې تر ډیره بریده ستړی شوی او ورته ستونزمنه ده چې د جګړې د لوري بدلولو لپاره اغیزمن بریدونه وکړي. همدارنګه لوېدیځ او د هغوی په سر کې امریکا د اوکراین په ګټه د جګړې د بدلولو لپاره له عصري وسلو سره خپلو مرستو ته دوام ورکوي. د یادونې وړ ده چې د جګړې اوسنی بهیر د روسیې په ګټه نه دی، وروسته له هغه چې اوکراین خیرسون ښار او د خارکیف سیمې بیرته ونیولې، او همدارنګه په باخموت ښار کې د روسیې سخت زیانونه چې له اتو میاشتو راهیسې یې د نیولو هڅه کوي خو لا یې نه دی نیولی.
دا په روسیه کې پر کرملین د برید اړخونه او شالید دی. دا ټول د روسیې د نظامي او امنیتي وړتیا ښورېدل ښيي، تر دې چې هغوی د مسکو په زړه کې د خپل سیاسي مرکز ساتنه هم ونه شوای کړای! دا سمه ده چې جګړه یوازې د روسیې او اوکراین ترمنځ نه ده، بلکې امریکا او لوېدیځ د اوکراین مادي او معنوي ملاتړ کوي، خو بیا هم د یو کال څخه د زیات وخت لپاره پر اوکراین د روسیې برید او په هغو سیمو کې چې اشغال کړې یې دي د روسیې د ثبات سخت لړزېدل او لوی مادي او انساني زیانونه، دا ټول د یو ستر هیواد له نوم څخه د روسیې لیرې والی په ډاګه کوي. داسې ښکاري چې روسیه په دې پوهیږي، نو ځکه یې د ۲۰۲۳/۵/۹ جشن پورې د باخموت د بشپړ نیولو لپاره ډیره هڅه وکړه ترڅو خپل اعتبار بیرته ترلاسه کړي، خو د بریدونو له زیاتوالي او د واګنر ډلې له راټولولو سره سره بیا هم تر ننه پورې پکې پاتې راغلې ده.
خو امریکا او لوېدیځ تر وروستي اوکرایني سرتیري پورې جنګیږي! هغوی نه غواړي په جګړه کې مستقیم دخیل شي، بلکې خپلې ګټې د نورو په وینو ترلاسه کوي.
په پای کې، زه هغه څه بیا تکراروم چې مخکې مې د ۲۰۲۳/۳/۱ د پوښتنې په ځواب کې ویلي وو: [...دا کافر استعمارګر هیوادونه چې په نني نړۍ کې ستر بلل کیږي، په خپلو منځونو کې د نړۍ د خیر لپاره نه بلکې د شر او زیان لپاره په جګړه بوخت دي. روسیه پر اوکراین برید کوي ترڅو هر خوځنده اوکرایني ووژني، او امریکا او لوېدیځ د هر اوکرایني په واسطه جګړه کوي، نه د خپلو سرتیرو په واسطه! نو دواړه لوري په اوکراین کې د هر اوکرایني د وژلو لپاره جنګیږي... دا هغه هیوادونه دي چې په ځمکه کې فساد غواړي او د تویو شویو وینو هیڅ قدر نه کوي ترڅو چې د دوی ګټې خوندي وي... داسې ښکاري چې تاریخ تکراریږي کله چې د فارس او روم دولتونو په خپلو منځونو کې جګړې کولې، کله به دا غالب و او کله هغه بل... او دواړو لوریو د داسې ماشینونو په څیر عمل کاوه چې د خپلو ګټو لپاره د خلکو وینې زبېښي... دا حالت تر هغه وخته روان و چې الله سبحانه و تعالی اسلامي امت ته بریا ور په برخه کړه، نو اسلام او مسلمانان عزتمند شول او کفر او کافران ذلیل شول. دا کار به د الله په اجازه بیا کیږي:]
وَيَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ * بِنَصْرِ اللَّهِ يَنْصُرُ مَنْ يَشَاءُ وَهُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ
"او په هغه ورځ به مؤمنان د الله په مرسته خوشحاله شي؛ هغه له هر چا سره چې وغواړي مرسته کوي او هغه بريالی (او) مهربان دی." (روم: ۴-۵)
دا هر څه د راشده خلافت په تاسیس سره ممکن دي.
وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً
"او دوی پوښتنه کوي چې دا (بریا) به کله وي؟ ووایه: ښايي ډېر ژر وي." (اسراء: ۵۱)
د ۱۴۴۴ هـ ق کال د شوال ۱۹مه
۲۰۲۳/۵/۹ م