د پوښتنې ځواب: په لبنان کې نوي سياسي بدلونونه

پوښتنه: Al-Araby Al-Jadeed وېبپاڼې د ۲۰۲۵/۱/۲۱ په نېټه خبر خپور کړ: (...نواف سلام د سه شنبې په ماښام په بعبدا ماڼۍ کې د هېواد له ولسمشر جوزيف عون سره له کتنې وروسته، په لاس کې يو تور ملف (دوسيه) درلود او له ماڼۍ بهر شو، پرته له دې چې دا په ډاګه کړي چې ايا هغه د نومونو کومه مسوده يا د کابينې تشکيل وړاندې کړی که نه...)، په داسې حال کې چې: [د سياسي اختلافاتو له امله د ولسمشرۍ مقام له دوه کلن خالي پاتې کېدو وروسته، د لبنان پارلمان د ۲۰۲۵/۱/۹ نېټه عون د هېواد د ولسمشر په توګه وټاکه. د هغه له انتخاب څخه ۴ ورځې وروسته، عون، نواف سلام ته د لبنان د نوي حکومت د جوړولو دنده وسپارله... Al Jazeera ۲۰۲۵/۱/۲۰]. په لبنان کې د ۲۰۲۵/۱/۹ نېټه د پوځ د قوماندان جوزيف عون د ولسمشر په توګه د ټاکلو په اړه دومره چټک هوکړه - هغه هم له دوه کلن ځنډ وروسته - او بيا يوازې څو ورځې وروسته د ۲۰۲۵/۱/۱۳ نېټه د لومړي وزير په توګه پر نواف سلام هوکړه د څه لپاره ده؟ دا هر څه په داسې چټکۍ څنګه ترسره شول؟ ايا دا چټکتيا دا مانا لري چې په کورني او بهرني کچه د لبنان د څېرې بدلولو لپاره کوم کار روان دی، او که دا يو عادي بدلون دی لکه څنګه چې په سيمه کې رامنځته کېږي؟

ځواب: د پورته پوښتنو د ځوابونو روښانولو لپاره لاندې ټکي څېړو:

لومړی: په سيمه او نړۍ کې لوی سياسي پرمختګونه د دې لامل شول چې په لبنان کې دا چټک بدلون رامنځته شي، چې په پايله کې یې عون د ولسمشر په توګه وټاکل شو او نواف سلام ته د وزارت د رياست دنده وسپارل شوه. د دې د روښانولو لپاره وايو:

۱- د يهودو د وجود (Kiyan Yehud) له خوا د ايران د حزب د مشرانو له ترور وروسته او تر اوربند وړاندې، په لبنان کې د ولسمشر د ټاکلو او د دې مقام د تشې ډکولو لپاره غږونه پورته شول. د دې غوښتنو په سر کې د ايران د حزب مخالفين وو، لکه د سمير جعجع ډله چې په جګړه کې يې له غزي سره د مرستې مخالفت په ډاګه کړی و. دا کار د جګړې له امله د رامنځته شوي وضعيت څخه په ګټې اخيستنې او د هغو اروپايي استازو په مشوره ترسره شو چې د امريکايي استازي هوکسټين له سفرونو سره په موازي توګه لبنان ته تلل راتلل، د چا پام چې پر اوربند متمرکز و. د ايران حزب د لبنان د اپوزيسيون دا غوښتنې ناوړه ګڼلې.

۲- په تېرو دوو کلونو کې په لبنان کې د ولسمشر د ټاکلو لپاره د ۱۲ ناکامو غونډو وروسته، په لبنان کې بېلابېل سياسي قوتونه په ناڅاپي ډول د پوځ د قوماندان جوزيف عون پر شخصيت سره يو شول ترڅو د ولسمشرۍ د مقام تشه ډکه کړي. د ايران حزب اعلان کړی و چې د دوی کانديد سليمان فرنجيه دی (Al-Alam TV, ۲۰۲۵/۱/۷)، دا فرنجيه د ايران او د بشار د مړژواندي رژيم په محور پورې تړلی ګڼل کېږي. وروسته بيا سليمان فرنجيه د توافق په موخه خپل کانديداتوري بېرته واخيسته.

۳- د ايران د محور پلويانو (د هغه حزب او ورسره د امل حرکت) په لومړۍ ناسته کې جوزيف عون ته رايه ورنه کړه، يعنې رايه ورکونه د دوه پر درېيمه برخې (۸۶ رايو) د نه پوره کېدو له امله ناکامه شوه. خو په دويمه ناسته کې او له دغو پارلماني ډلو سره له کتنې وروسته، هغوی ورته رايه ورکړه او هغه ۹۹ رايې ترلاسه کړې. په دې توګه په دويمه ناسته کې جوزيف عون ته رايه ورکول د دې لپاره وو چې وښيي که د ايران د حزب او امل حرکت رايې نه وای، جوزيف به بريالیتوب نه و ترلاسه کړی. که څه هم دا ځينې ماناګانې لري چې د ايران د پليتانو نفوذ لا هم شته او هغوی پر رايو اغېز لري، خو د خنډ جوړولو څخه د دوی لاس اخيستل – سره له دې چې پرې قادر وو – د شا ته تګ په مانا دی.

۴- د ۲۰۲۵/۱/۱۳ نېټه نواف سلام د لبنان د نوي لومړي وزير په توګه وټاکل شو. هغه د يو سياسي توافقي کانديد په توګه معرفي شو؛ هغه نه نجيب ميقاتي دی چې د ايران د حزب او د هغوی د متحدينو کانديد و، او نه فؤاد مخزومي دی چې د سمير جعجع د ډلې (د ايران د حزب د مخالفينو) کانديد و. په دې توګه نواف سلام ته په لبنان کې د حکومت جوړولو دنده وسپارل شوه.

۵- نواف سلام د ايران د حزب او د هغوی د متحدو قوتونو له خوا يو رد شوی کانديد و. د ايران حزب په ۲۰۱۹ کال کې د سعد الحريري له استعفا وروسته هغه رد کړی و او هغه مهال يې د "امريکا کانديد" بللی و، چې وروسته بيا حسان دياب وټاکل شو. حزب په همدغه کال کې د ۲۰۲۰/۸/۴ نېټه د بيروت په بندر کې له چاودنې وروسته بيا د هغه د کانديدۍ مخالفت وکړ.

۶- ظاهراً دې انتخاب د ايران حزب او د امل حرکت غوسه کړي دي: (Al Jazeera خبريال د ۲۰۲۵/۱/۱۳ نېټه خبر ورکړ چې د حزب الله پارلماني ډلې د لبنان د لومړي وزارت لپاره کوم کانديد ونه ښود. د حکومت د رئيس د نومولو په موخه د ولسمشر سره د "حزب الله" د ډلې د استازو له کتنې وروسته، د حزب غړي محمد حسن رعد افسوس څرګند کړ او ويې ويل چې ځينې خلک د دې ډلې د څنډې ته کولو او له منځه وړلو هڅه کوي. هغه خبريالانو ته وويل: "موږ د ولسمشر سره په ليدنه کې مثبت ګام پورته کړ، خو موږ ته غځول شوی لاس ونه موندل شو." هغه ټينګار وکړ چې دا ډله به د ملي ګټو لپاره په ارامۍ او حکمت سره عمل وکړي. حزب الله ته يوې نږدې سرچينې ويلي چې حزب او د هغوی متحد امل حرکت، د پارلمان د رئيس نبيه بري په مشرۍ، د ميقاتي د بيا ګومارلو ملاتړ کوي. هغې روښانه کړه چې د ميقاتي بيا نومول "د هغې هوکړې برخه ده چې لبنان ته د سعودي له استازي يزيد بن محمد بن فهد آل فرحان سره شوې وه، چې په پايله کې يې حزب الله او امل تېره پنجشنبه د عون د ولسمشر په توګه ټاکلو ته غاړه کېښوده"). په ورته مانا BBC د ۲۰۲۵/۱/۱۳ نېټه په پارلمان کې د ايران د حزب د ډلې د مشر له قوله وويل چې د عون بيا نومول "د هغې هوکړې برخه ده چې لبنان ته د سعودي له استازي سره شوې وه، او د دې لامل شوه چې حزب الله او امل د عون ټاکلو ته لاړ شي."

دويمه: په لبنان کې چارې په دې ډول پرمخ لاړې، پارلمان نوی ولسمشر وټاکه او د نوي لومړي وزير ګومارل هم ترسره شول. په دقيقه څېړنه کې لاندې ټکي مومو:

۱- موږ وينو چې امريکا په لبنان کې له نويو سياسي پرمختګونو څخه پوره راضي ده، بلکې دقيقه دا ده چې دا کار پخپله هغې کړی دی. ولسمشر بايډن په يوه بيانيه کې وويل: ("زه هغه ته د لبنان د ولسمشر په توګه د ټاکل کېدو مبارکي وایم"، او زياته يې کړه: "ولسمشر عون به يو پرېکنده مشرتابه رامنځته کړي کله چې لبنان او (اسرائيل) د دښمنۍ بشپړ بنديز پلي کوي او د سلګونو زرو خلکو خپلو کورونو ته د ستنېدو او د لبنان د بيا رغونې پر مهال. ولسمشر عون زما باور لري. زه په کلکه باور لرم چې هغه د دې وخت لپاره مناسب مشر دی." CNN Arabic, ۲۰۲۵/۱/۹). همدارنګه د امريکا لاسپوڅي محمد بن سلمان په سعودي کې هغه ته مبارکي ورکړه (Alhurra, ۲۰۲۵/۱/۹).

۲- په دې توګه، په لبنان کې نوي سياسي پرمختګونه پر دغه هېواد د نړيوالې سيالۍ پورې اړه نه لري. لبنان د ميشل عون د ولسمشرۍ پر مهال هم د امريکا په لاس کې و، چا چې ځان د ايران د محور برخې په توګه ښودلی و. اوسنی ولسمشر جوزيف عون په ۲۰۱۷ کال کې د امريکا د لاسپوڅي ميشل عون له خوا د پوځ قوماندان ټاکل شوی و. په دې مانا چې اوسنی ولسمشر جوزيف عون اصلاً د امريکايي پليتانو له ډلې څخه دی. بلکې امريکا په ۲۰۲۲ کال کې د ولسمشرۍ تر خالي کېدو وړاندې او وروسته هم د لبنان پوځ ته پوځي مرستې ورکولې، يعنې هغه د پوځ له قوماندان جوزيف عون سره نږدې اړيکې لري. نواف سلام هم له دې چوکاټه بهر کېدی نشي، چا چې خپل ژوند په فرانسوي او امريکايي پوهنتونونو او نړيوالو ادارو کې په زده کړه او تدريس تېر کړی او وروستی منصب يې د نړيوالې محکمې (International Court of Justice) د رئيس په توګه و.

۳- نو له دې امله امريکا نن ورځ په لبنان کې د خپلې لوبې قواعد بدلوي. وروسته له دې چې هغې په لبنان کې د خپل نفوذ ټينګولو لپاره پر ايران، د هغې پر محور او هغې پورې تړلو قوتونو تکيه کوله، نن ورځ دا قوتونه د نويو څېرو د راوستلو په موخه څنډې ته کوي ترڅو په لبنان کې خپل نفوذ ته دوام ورکړي. لبنان د امريکا په منګولو کې و او لا هم دی، خو امريکا يوازې بڼه او څېره بدلوي.

۴- خو هغه قوتونه چې په اروپايانو پورې تړلي دي، پوهېږي چې د دوی اور د امريکا د اور په پرتله کمزوری دی. فرانسې د پنځه اړخيزې کمېټې د غړيتوب له لارې له ۲۰۲۳ کال راهيسې د جوزيف عون د کانديدۍ مخالفت کاوه کله چې امريکا او سعودي د هغه نوم وختي وړاندې کړی و (Al-Araby Al-Jadeed, ۲۰۲۳/۹/۲۲)، خو په پای کې مجبوره شوه چې هغه ومني. له بلې خوا، اروپايان د داسې نفوذ نشتوالي سره مخ دي چې ولسمشر ځان ته تابع کړي. سمير جعجع چې په پارلمان کې د تر ټولو لويې مسيحي ډلې مشر دی، د ايران د حزب له خوا د سخت مخالفت له امله حتی د ولسمشرۍ لپاره خپله لېوالتيا په ډاګه نه کړه. د ايران حزب ويلي وو: (د سمير جعجع پرته پر بل هر نوم اعتراض نشته؛ ځکه د هغه پروژه د لبنان لپاره ويجاړوونکې ده. Asharq Al-Awsat, ۲۰۲۵/۱/۶). همدارنګه د لومړي وزارت لپاره د فؤاد مخزومي نوم هم رد شو چې د مخالفينو له خوا وړاندې شوی و (RT, ۲۰۲۵/۱/۱۳). له همدې امله په اروپايانو پورې تړلي قوتونه د لبنان د درېګونو مشرتابه مقامونو څخه د هيڅ يو د ترلاسه کولو توان نه لري او دا پوستونه د امريکا د پليتانو په لاس کې پاتې کېږي.

۵- خو اروپايان په لبنان کې نوي سياسي پرمختګونه مني. (د فرانسې ولسمشر ايمانويل ماکرون پر خپله "X" پاڼه په يوه ټويټ کې عون ته د لبنان د ولسمشر په توګه د ټاکل کېدو مبارکي ورکړه. ماکرون باور لري چې دا انتخابات "د اصلاحاتو، د لبنان د حاکميت د بيا ترلاسه کولو او سوکالۍ لاره پرانيزي." Alhurra, ۲۰۲۵/۱/۱۰). هغه څه چې د فرانسې ولسمشر ويلي، د اروپايي قوتونو د حالت او له لبنان څخه د ايران د سوريې (اثر) په کمېدو د هغوی د خوښۍ څرګندونه کوي. يعنې هغوی د خپلو غوښتنو په يوې برخې بسنه کوي چې هغه د لبنان له ايران څخه ليرې کول دي. هغوی په پنځه اړخيزه کمېټه کې حضور ته قانع دي ترڅو د لبنان چارې وڅاري. په دې کمېټه کې فرانسه د امريکا، مصر او سعودي ترڅنګ ناسته ده او قطر په کې د انګريزانو د ګټو استازولي کوي.

يعنې امريکا نن ورځ په لبنان کې برلاسی نړيوال لوبغاړی دی او هغه ده چې څېرې او بڼې بدلوي، او اروپايان يوازې په دې بسنه کوي چې له لبنان څخه د ايران اثر پورته شي.

درېيمه: په کورني او بهرني ډول د لبنان د څېرې بدلولو په اړه لاندې ټکي څرګند دي:

۱- په کورنۍ کچه، غالب ګمان دا دی چې د ايران د حزب پر وسلو به محدوديتونه زيات شي. د "مقاومت" هغه کليمه چې پخوا به په لبنان کې د ولسمشرۍ په څرګندونو او بيانيو کې مل وه، د نوي ولسمشر له څرګندونو او بيانيو څخه غايبه ده:

الف- (د هغو دوديزو ويناوو برخلاف چې د لبنان له کورنۍ جګړې وروسته د تېرو پړاوونو ځانګړنه وه، د عون وينا له واضحو پيغامونو ډکه وه، چې تر ټولو مهم يې د لبنان د حاکميت د ټينګښت لپاره د يو اساسي رکن په توګه د "وسلو په انحصار کې د دولت د حق پر ثبات" ټينګار و. Alhurra, ۲۰۲۵/۱/۱۰). (عون په خپله وينا کې وويل: د لبنان دولت - بيا تکراروم د لبنان دولت - به د اسرائيلي اشغال څخه خلاص شي، CNN Arabic, ۲۰۲۵/۱/۱۰).

ب- (نواف سلام د رسنيو هغو افشاګريو ته په اشارې سره چې وايي وزارتونه به پر دوديزو ګوندونو وېشل کېږي او د حزب الله او امل حرکت د شرطونو سره سم به پرمخ ځي، په ځانګړي ډول هغوی ته د ماليې وزارت ورکول... سلام زياته کړه چې هغه "هيڅ لوري ته د هيڅ وزارت د ورکولو ژمنه نه ده کړې، او د ماليې وزارت د نورو وزارتونو په څېر دی او د کومې ځانګړې ډلې په انحصار کې نه دی"... هغه ټينګار وکړ چې د ۲۴ وزيرانو لرونکي حکومت جوړولو ته لېوال دی... Al-Araby Al-Jadeed, ۲۰۲۵ د جنوري ۲۱).

۲- په بهرنۍ کچه، په روانو حالاتو کې لاندې ټکي ليدل کېږي:

الف- د عادت خلاف، د ولسمشر او لومړي وزير په غوره کولو کې د ايران هيڅ رول څرګند نه شو، که څه هم د دې رول جوهر په لبنان کې د هغې د حزب د دريځونو تر شا شته و. څرنګه چې د ايران حزب او د هغوی متحدين کولی شي د دې پرمختګونو مخه ونيسي خو دا کار يې ونه کړ، نو دا امريکايي بدلونونه چې د "کودتا" په نوم ياد شوي، د ايران په ضمني موافقې سره ترسره کېږي. په حقيقت کې له عربي سيمې څخه د ايران نفوذ په کمېدو دی. امريکا په سوريه کې سياسي حل تورکيه ته وسپاره، ايران يې ترې وويست او روسيه يې هم له سوري معادلاتو څخه په بشپړ ډول بهر کړه. دا په سيمه کې د امريکا نوې پاليسي ده او همدغه کار يې په لبنان کې هم وکړ. دا يوازې د بايډن د ادارې پاليسي نه ده، بلکې راتلونکې اداره هم ورته ليدلوری لري او په سوريه، لبنان او بيا تر عراق پورې به يې د پراخولو هڅه وکړي. دا امريکايي پاليسي په بشپړ ډول د يهودو د وجود له غوښتنو سره سمون لري، او کېدی شي دا د هغو وعدو له ډلې وي چې د بايډن ادارې د يهودو وجود ته ورکړې وې کله چې يې هغوی په لبنان کې اوربند ته اړ کړل.

ب- ظاهراً د لبنان نوی ولسمشر پوهېږي چې امريکا هغه په دې مرحله کې د لبنان په څېره کې د سترو بدلونونو لپاره راوستی دی. (ولسمشر عون د سوګند په وينا کې وويل "محترمو استازو زه د لبنان د ولسمشر په توګه په انتخابولو سره وياړلی کړم، دا تر ټولو لوی نښان دی چې زه يې لرم او تر ټولو ستر مسؤليت دی. زه د لبنان د لوی دولت د جوړېدو د لومړۍ پېړۍ له پوره کېدو وروسته لومړی ولسمشر شوم، د منځني ختيځ د داسې زلزلې په منځ کې چې په هغه کې اتحادونه مات شول، رژيمونه ونړېدل او کېدی شي سرحدونه هم بدل شي." Independent Arabia, ۲۰۲۵/۱/۱۱). د همدې سرچينې له مخې، هغه به په خپلو لومړيو بهرنيو سفرونو کې سعودي ته ولاړ شي. (د لبنان ولسمشر جوزيف عون نن شنبه وويل چې سعودي به د هغه لومړی بهرنی منزل وي، وروسته له هغه چې د وليعهد امير محمد بن سلمان سره په ټليفوني اړيکه کې ورته د ليدنې بلنه ورکړل شوه).

ج- له دې هر څه څخه دا هم روښانه کېږي چې امريکا دا ځل سعودي ته د لبنان د چارو مسؤليت سپاري، په داسې حال کې چې تېر ځل ايران و. له همدې امله به د لبنان په چارو کې د سعودي رول څرګند وي او د بيا رغونې په برخه کې به لوی لاس ولري، په ځانګړي ډول چې تمه کېږي ايران به د ټرمپ د ادارې له خوا له نويو سوداګريزو او مالي فشارونو سره مخ شي. نو سعودي به په لبنان کې د ايران بديل وي، هم له سياسي او هم له مالي پلوه د بيا رغونې او د پوځ د پياوړي کولو لپاره د دولت د ملاتړ په موخه، ترڅو د ايران د حزب د بې وسلې کولو لاره هواره کړي. دا کار ممکن لبنان د يهودو له وجود سره د اړيکو عادي کولو (Tatbi') ته هم کښېږدي، په ځانګړي ډول چې د امريکا راتلونکی ولسمشر ټرمپ د يهودو له وجود سره د سعودي د اړيکو په عادي کولو کې بېړه لري.

څلورمه: دا وېروونکی حالت په لبنان او د هغه په شاوخوا کې تر هغه وخته دوام موندلی شي ترڅو چې الله سبحانه وتعالی خپله وعده پوره کړي، اسلامي دولت، يعنې خلافت قائم شي، او دا ټول سياسي قوتونه له لبنان او د هغه له شاوخوا څخه ورک شي، او ورسره د يهودو وجود هم له منځه لاړ شي لکه څنګه چې په سوريه کې د اسد رژيم ورک شو. بيا به د شام ځمکه د تل په څېر د ټول اسلامي امت د درېدونکي زړه په څېر خپل حالت ته راوګرځي. موږ له دغه جبري حکومت (ظالمانه واکمنۍ) وروسته چې موږ پکې ژوند کوو، د خلافت پر بيا راتګ ډاډمن يو. احمد له حذيفه څخه روايت کړی چې رسول الله ﷺ وفرمايل:

ثُمَّ تَكُونُ مُلْكاً جَبْرِيَّةً فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةً عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ. ثُمَّ سَكَتَ

"بیا به زورواکي وي، تر هغه وخته به وي چې الله وغواړي، بیا به یې پورته کړي کله چې یې د پورته کولو اراده وکړي، بیا به د نبوت پر منهج خلافت وي. بیا هغه (ص) خاموش شو."

او دا خلافت به چې په هر ځای کې قائم شي، شام ته به رسېږي او هلته به مستقر کېږي. طبراني له سلمه بن نفيل څخه روايت کړی چې رسول الله ﷺ وفرمايل:

عُقْرُ دَارِ الإِسْلامِ بِالشَّامِ

"د اسلام د کور مرکز په شام کې دی."

او له يهودو سره به جګړه کوي او د مبارکې خاورې څخه به د هغوی غاصب وجود له منځه وړي او فلسطين به په بشپړ ډول د اسلام دار (خاورې) ته راګرځوي... او سبا ليدونکي ته نږدې دی.

خو د الله سنت داسې دی چې له اسمانه به پر موږ پرښتې نه رانازلېږي ترڅو خلافت راته قائم کړي او زموږ له دښمن سره وجنګېږي په داسې حال کې چې موږ ناست يو، بلکې هغه خپلې پرښتې د مرستې او بريا د زېري په توګه هغو کسانو ته رالېږي چې پر خپل رب يې ايمان راوړی او هغوی ته يې هدايت زيات کړی، هغه مسلمان سرتېري چې په جګړه کې صابر وي، د خپل امام په وسيله ځان ساتي او د هغه تر شا له خپلو دښمنانو سره جنګېږي... او بيا به موږ له هغو کسانو څخه يو چې د دې زېري حقدار دي:

نَصْرٌ مِنَ اللهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

"د الله له لوري مرسته او نږدې بريا ده او مؤمنانو ته زېری ورکړه." (سورت الصف: ۱۳)

د ۱۴۴۶ هجري قمري کال د رجب ۲۳مه د ۲۰۲۵ ميلادي کال د جنوري ۲۳مه