د پوښتنې ځواب: جرمني او د ملي امنیت ستراتیژي

پوښتنه:

د جرمني حکومت د ۲۰۲۳ کال د جون په ۱۴مه، د دویمې نړیوالې جګړې له پای ته رسېدو وروسته د لومړي ځل لپاره د ملي امنیت یوه ستراتیژي تصویب کړه. دا پرېکړه د جرمني د بېلابېلو ادارو ترمنځ له یو کال څخه د زیاتو خبرو اترو وروسته وشوه. ایا دا ستراتیژي د هغو محدودیتونو پای ته رسول دي چې په ۱۹۴۵ کال کې په دویمه نړیواله جګړه کې له ماتې وروسته پر جرمني لګول شوي وو؟ او په اروپايي او نړیوال سیاست کې د دې ستراتیژۍ له منلو وروسته له جرمني څخه د څه تمه کیږي؟

ځواب:

جرمني په دویمه نړیواله جګړه کې د یو ماتې خوړلي هېواد په توګه په څلورو برخو وویشل شو، چې هرې یوې ګټونکې غټې ډلې (امریکا، شوروي اتحاد، برتانیا او فرانسه) پرې واکمني کوله. وروسته دریو لویدیځو هېوادونو "لویدیځ جرمني" او روسیې "ختیځ جرمني" رامنځته کړ. په عملي توګه لویدیځ جرمني د امریکا او ختیځ جرمني د شوروي اتحاد تابع وو. ختیځ جرمني د شوروي لپاره د لویدیځ په لور او لویدیځ جرمني د امریکا لپاره د ختیځ په لور یوه پرمختللې پوځي اډه وه. دا حالت له دویمې نړیوالې جګړې وروسته و، خو وروسته دا واقعیت په تدریجي ډول بدل شو:

۱- د ځینو نمایشي مسایلو پرته، هیڅ یو جرمني د خپل کمپ له مشر څخه خپلواک سیاست نه درلود. دا حالت تر هغه وخته دوام وکړ چې شوروي اتحاد کمزوری شو او په ۱۹۹۰ کال کې یې د جرمني له یوځای کېدو سره موافقه وکړه. په ۱۹۹۲ کال کې د امریکا له غوښتنې پرته د اروپايي یووالي د ماستریخت (Maastricht) تړون لاسلیک شو او په ۱۹۹۱ کال کې د شوروي اتحاد له پاشل کېدو وروسته، جرمني په اروپا کې د تر ټولو مهم اقتصادي ځواک په توګه راڅرګند شو. جرمنیانو ولیدل چې نړیوال شرایط بدل شوي او دا د جرمني د خپلواکۍ د لومړۍ پایې په توګه د اقتصادي اړخ د ثابتولو لپاره یو فرصت دی. له همدې امله جرمني د نورو اروپايي هېوادونو (برتانیا او فرانسې) یا نړیوالو ځواکونو (روسیې او امریکا) له پارولو پرته د یو اقتصادي ځواک په توګه راڅرګند شو، په ځانګړي ډول چې د جرمني دفاعي سیاست لږ تر لږه پر نظامي کېدو ولاړ و.

۲- د خپل صنعتي او اقتصادي بریالیتوب او له روسیې سره د سوداګریزو اړیکو په پراخولو سره، جرمني وتوانېد چې د اروپايي هېوادونو اقتصادي مشري په غاړه واخلي. دا مشري د واقعیتونو له مخې تحمیل شوې وه، لکه څنګه چې د ۲۰۱۰ کال د یونان په بحران کې ولیدل شول. په ټوله کې په اروپا کې هیڅ لویه اقتصادي معامله د جرمني پرته نه شوای کېدای. که څه هم دا د فرانسې لپاره په ځانګړې توګه مثبت نه و، خو د جرمني نظامي کمزورتیا فرانسې ته دا ډاډ ورکاوو چې د دواړو هېوادونو ترمنځ سیالي یوازې په سالمه اډانه کې ده. په هغه وخت کې جرمني خپل امنیتي لیدلوری د هغو "سپینو کتابونو" له لارې وړاندې کاوه چې د دفاع وزارت لخوا خپریدل. جرمني د ۲۰۱۴ کال د روسیې لخوا د کریمیې له یوځای کېدو سره مخالفت وکړ، خو له روسیې سره یې سوداګریزو ګټو اجازه نه ورکوله چې د روسیې په وړاندې کوم اقدام وکړي.

۳- خو په ۲۰۲۲ کال کې د روسیې لخوا پر اوکراین له برید او د امریکا له دې قناعت سره چې روسیه د امریکا لخوا جوړ شوي نړیوال امنیتي بنسټونه نړوي، شرایطو جرمني ته زرین چانس ورکړ چې د خپل اقتصادي ځواک ترڅنګ نظامي ځواک هم جوړ کړي. امریکا غواړي اروپايي ځواکونه د روسیې په وړاندې د هغې ځای ناستي شي، ترڅو امریکا د چین د مخنیوي لپاره چمتو وي. له همدې ځایه جرمني ولیدل چې نړیواله ډګر د یوه لوی نظامي ځواک په توګه د دوی د راڅرګندېدو لپاره خلاص دی. جرمني د خپلې اردو د پیاوړتیا لپاره د ۱۰۰ ملیارد یورو په ارزښت د یوه لوی مالي صندوق جوړول اعلان کړل او ویې ویل چې د اوکراین جګړه یو "بدلون ټکی" دی. حتی خپلې جنګي الوتکې یې ارام بحر ته واستولې، چې دا د دویمې نړیوالې جګړې له محدودیتونو څخه د خلاصون نښه وه.

۴- د لومړي وزیر شولتز حکومت د ۲۰۲۳ کال د جون په ۱۴مه د دې ستراتیژۍ په وړاندې کولو کې هڅه وکړه چې د جرمنیانو ترمنځ یووالی وښيي. په حکومت کې د ائتلافي ګوندونو استازي (شین ګوند او لیبرال دیموکرات) د شولتز له ګوند سره یوځای حاضر وو. دا د جرمني په داخل کې د دې بدلونونو اهمیت او له څو لسیزو وروسته له یوه پخواني پوځي موقف څخه نوي موقف ته د اوښتو نښه ده.

۵- د جرمني د لومړي وزیر شولتز وینا د جرمني د سیاست دا نوی او کیفیتي بدلون روښانه کوي:

"لومړي وزیر ټینګار وکړ چې د ملي امنیت ستراتیژي چې نن د جرمني حکومت تصویب کړه، په بدلیدونکي چاپیریال کې په جرمني کې د خلکو د امنیت د تامین لپاره یو مهم ګام دی. شولتز څرګنده کړه چې پر اوکراین د روسیې د برید او د چین د حکومت د مخ په زیاتیدونکي یرغلیز چلند له امله د جرمني امنیتي او سیاسي چاپیریال په کلکه بدل شوی دی. هغه زیاته کړه چې د دولت مرکزي دنده د اتباعو د امنیت تامینول دي او دا به د یوې داسې ستراتیژۍ له لارې ترسره شي چې د بشپړ امنیت پر اصل ولاړه وي. هغه وویل چې پخوا پلانونه یوازې پر دفاعي سیاست محدود وو، خو اوس به یو هر اړخیز چلند تعقیب شي. (دویچه ویله، ۲۰۲۳/۶/۱۴)."

۶- دا سند هغه اصول وړاندې کوي چې د جرمني حکومت یې د خپل ملت د امنیت ساتلو لپاره کاروي. یو له مهمو بدلونونو څخه دا دی چې د جرمني اردو له دفاعي حالت څخه وځي او هر اړخیز (بریدګر) عملیات ترسره کوي. دا په اروپا کې یو لوی او خطرناک پرمختګ دی. جرمني د ناټو د ۲۰۱۴ کال پرېکړې ته په ژمنتیا سره د خپلې ملي ناخالصې تولید ۲٪ اردو ته ځانګړې کوي او نور وزارتونه مجبوروي چې خپله بودیجه کمه کړي. د مالیې وزیر کرسټیان لیندنر وویل: "جرمني د لسیزو لپاره د سولې له ګټو ژوند وکړ، خو اوس په بودیجه کې ونډې په دوامداره توګه بدلیږي." (دویچه ویله، ۲۰۲۳/۶/۱۶).

۷- دا سند د خطرونو په اړه د جرمني حکومت لیدلوری هم ښيي؛ چې په سر کې یې د روسیې پوځ او پر اوکراین برید دی. له هغه وروسته د چین مخ پر ودې ځواک او د هغوی "استبدادي" نظام دی. همدارنګه کورني خطرونه لکه سایبري امنیت، د بنسټیزو تاسیساتو خوندیتوب او د اقلیم بدلون هم په کې ذکر شوي دي، که څه هم دا مسایل له بهرنیو ګواښونو سره مستقیم تړاو لري.

۸- د خپلې اردو په پیاوړتیا او د بریدګرو عملیاتو لپاره د لارې په خلاصولو سره، جرمني د دویمې نړیوالې جګړې له نظامي عقدې او محدودیتونو څخه ځان خلاص کړ. دا کار د جرمني او فرانسې ترمنځ بنسټیز اختلافات راپیدا کوي. که څه هم جرمني لا هم د اټومي وسلو د نه لرلو تړون ته ژمن دی، خو د اردو د شمېر زیاتوالی د ۱۹۹۰ کال له تړونونو سره په ټکر کې دی چې د سرتیرو شمیر یې ۳۷۰ زرو ته محدود کړی و. خو د امریکا او برتانیا ملاتړ به جرمني ته اجازه ورکړي چې له دې محدودیتونو ووځي. د فرانسې موقف د امریکا او برتانیا په وړاندې کمزوری ښکاري او دا اختلافات ممکن اروپايي ټولنه له منځه یوسي، چې امریکا او برتانیا ورته هرکلی کوي.

۹- د فرانسې د ویرې کمولو لپاره، جرمني په خپله ستراتیژۍ کې ځان د اروپايي ټولنې برخه بولي او د اروپايي ټیکنالوژیکي دفاع په پیاوړتیا ټینګار کوي. خو له بلې خوا، په پاریس کې دا اندېښنه شته چې اوس ستراتیژۍ له برلین څخه صادریږي. جرمني د اروپا د هوايي دفاع پروژه (سکای شیلډ) هم رهبري کوي چې ۱۸ هېوادونو ورسره موافقه کړې.

۱۰- د چین او روسیې په اړه، د جرمني د بهرنیو چارو وزیرې بیربوک وویل چې دا ستراتیژي پر دفاع، مقاومت او پایښت ولاړه ده. جرمني په دې برخه کې د امریکا د سیاست پیروي کوي ترڅو له روسیې او چین څخه خپلې سوداګریزې او انرژۍ سرچینې جلا کړي.

۱۱- په پای کې د دې ستراتیژۍ ابعاد په لاندې ډول لنډیز کیدی شي:

الف: دې ستراتیژۍ له دویمې نړیوالې جګړې وروسته د جرمني نظامي محدودیتونو ته د پای ټکی کېښود او جرمني د یو خپلواک نظامي ځواک په لور روان دی.

ب: د لویدیځو هېوادونو له شرایطو سره سم، جرمني خپله لومړۍ درجه دښمنه روسیه او دویمه درجه چین بولي. د هغوی موقف د جي ۷ (G7) هېوادونو له موقف سره یو شان دی.

ج: جرمني خپل امنیتي ننګونې د ناټو او اروپايي ټولنې په اډانه کې تعریفوي او له امریکا سره د نړیوال نظم په ساتلو کې همکاري کوي.

د: که څه هم جرمني ځان د اروپا او ناټو برخه بولي، خو دا ستراتیژي د روسیې لپاره یوه لویه ماتې ده، لکه څنګه چې د فنلنډ او سویډن یوځای کېدل وو.

هـ: جرمني په تیرو دریو لسیزو کې د اقتصاد له لارې د لویوالي په لور لومړی ګام پورته کړ او اوس د اوکراین له جګړې په ګټې اخیستنې د نظامي ځواک جوړولو له لارې دویم ګام پورته کوي. په راتلونکي کې جرمني ممکن له ټولو محدودیتونو ووځي او له امریکا او اروپا جلا ستراتیژي ولري.

۱۲- په پای کې، د نننۍ نړۍ لوی قدرتونه د یو بل په وړاندې د وینې تویدو، په ځمکه کې د فساد خپرولو او د کښتونو او نسلونو په تباه کولو کې سیالي کوي. د خلکو چارې به سمې نه شي ترڅو چې ځمکه یو ځل بیا د خلافت په نور روښانه نه شي، ترڅو نه یوازې مسلمانانو بلکې ټولې نړۍ ته امن او امان راولي. هغه وخت به د نړۍ په هر ګوټ کې د حق غږ پورته شي:

وَقُلْ جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقاً

"او ووایه چې حق راغی او باطل له منځه لاړ، په یقین سره چې باطل له منځه تلونکی دی." (سورت الاسراء [۱۷]: ۸۱)

وَيَقُولُونَ مَتَى هُوَ قُلْ عَسَى أَنْ يَكُونَ قَرِيباً

"او دوی پوښتنه کوي چې دا (بریا) به کله وي؟ ووایه چې شاید ډېر ژر وي." (سورت الاسراء [۱۷]: ۵۱)

د ۱۴۴۴ هجري قمري کال د ذي الحجې ۵مه د ۲۰۲۳ میلادي کال د جون ۲۳مه