پوښتنه:
په ۲۷ د ډسمبر ۲۰۱۲ کې، د پاکستان د ولسمشر زرداري زوی "بیلاوال بوټو زرداري" په رسمي ډول د پاکستان سیاست ته د خپل ننوتلو اعلان وکړ. هیله ده په دې وخت کې پاکستاني سیاست ته د هغه د ننوتلو لامل روښانه کړئ، او ایا دا په ۲۰۱۳ کال کې د پاکستان له عمومي ټاکنو سره تړاو لري؟
ځواب:
۱- د پاکستان او د هند د نیمې وچې په سیاسي فضا باندې هغه شتمنې کورنۍ واکمنې دي چې د برتانوي واکمنۍ څخه د خپلواکۍ له لومړیو ورځو راهیسې یې په میراثي سیاست کې برخه اخیستې ده. دغو کورنیو د بریتانیا او امریکا په څېر د سترو قدرتونو په ملاتړ په پاکستان، هند او بنګله دېش کې پر سیاسي ژوند ولکه کړې ده او دا کورنۍ په دغو هېوادونو کې حکومت کول خپل اصلي حق ګڼي. له همدې امله، دا د حیرانتیا خبره نه ده چې د پاکستان په سیاسي ډګر کې د بوټو کورنۍ یا د شریف د وروڼو کورنۍ واکمنه ده، لکه څنګه چې د هند په سیاسي ډګر کې د ګاندي کورنۍ او د بنګله دېش په سیاسي ژوند کې د ضیاء الرحمن او شیخ مجیب الرحمن کورنۍ حاکمې دي.
او د "بیلاوال" ذهنيت هم په همدې اساس جوړ شوی دی. د پاکستان په سیاست کې د ګډون په اړه، هغه دا د خپل مورني نیکه "ذوالفقار علي بوټو" (د بیلاوال د مور بې نظیر بوټو پلار) د میراث د دوام لپاره یوه وسیله ګڼي. بیلاوال څو ځله دغه سیاسي میراث ته اشاره کړې او غواړي چې هغه وساتي. د خپلې مور د قبر د مراسمو په پای کې په یوه وینا کې هغه وویل: "د پاکستان پیپلز ګوند یوازې یو سیاسي ګوند نه دی، بلکې دا زموږ ژوند دی."
۲- بهرني قوتونه او د هغوی استخباراتي ادارې په نیمه وچه کې د داسې سیاسي سلسلو د غړو په روزلو او راجلبولو کې ډېر وخت او هڅې مصرفوي، ترڅو د هغوی په استازیتوب واکمني وکړي. دا د سترو قدرتونو یو له غوره میتودونو څخه دی چې د سیاسي لړیو له لارې خپله واکمني او کنټرول وساتي. کله چې د دې کورنیو د کوم غړي د کار موده پای ته ورسیږي، یا کله چې هغه بې ګټې شي، او یا کله چې د خپلو بادارانو د غوښتنو مخالفت وکړي، نو هغه قوتونه یې په خاموشۍ سره متقاعد کوي او یا یې وژني. د بوټو د کورنۍ په اړه، د هغوی غړي د پاکستان د خلکو ګوند (PPP) د کنټرول پر سر د بریتانیا او امریکا ترمنځ په شخړو کې وژل شوي یا ترور شوي دي. له همدې امله، دا د حیرانتیا خبره نه ده چې موږ ګورو بریتانیا او امریکا بیلاوال هڅوي او ورته پاملرنه کوي ترڅو د خپلې مور یا نیکه په پل قدم کېږدي.
۳- د بیلاوال د رسمي اعلان یو بل لامل د پاکستان د خلکو ګوند (PPP) پیاوړي کول دي، چې د فساد د ډېرو رسوایۍ، بې کفایتۍ او د خپلوۍ پالنې له امله خورا کمزوری شوی او خپل اعتبار یې له لاسه ورکړی دی. دغو رسوایۍ د زرداري شهرت ته سخت زیان رسولی او د پیپلز ګوند وړتیا یې کمه کړې چې د روان کال په وروستیو کې د ټاکل شویو عمومي ټاکنو لپاره اغېزمن کمپاین وکړي. له همدې امله، ځوان بیلاوال په سیاسي فعالیتونو کې ګډون ته وهڅول شو، ترڅو د ګوند له ناراضه رایه ورکوونکو سره د ګوند دودیز ارزښتونه بیا راژوندي کړي. دا په ډېرو اړخونو کې هغه څه ته ورته دي چې له راهول ګاندي سره وشول کله چې هغه څو کاله دمخه د هندي کانګرس ګوند د اعتبار لوړولو هڅه وکړه. دا هم باید په یاد ولرو چې د بیلاوال د کم عمر له امله، هغه نشي کولی په راتلونکو عمومي ټاکنو کې برخه واخلي، نو ځکه د هغه رول تر حقیقي رول ډېر سمبولیک دی او دا د سیاسي روزنې د یوه اوږده سفر پیل دی.
۴- مګر شاید د بیلاوال په اعلان کې ترټولو مهم عامل دا وي چې امریکا په پاکستان کې په سیاسي ژوند کې د ګډون لپاره نویو څېرو ته سخته اړتیا لري چې په رسوایۍ او فساد ککړې نه وي. د پاکستان سیاسي چاپېریال له داسې فاسدو او بې کفایته سیاستوالو ډک دی چې د خپلو انتخاباتي حوزو د ګټو استازیتوب نشي کولی. په ۲۰۱۱ کال کې د عمران خان او په ۲۰۱۲ کال کې د بیلاوال سیاسي ډګر ته په ننوتلو سره، امریکا هڅه کوي چې د اوسني سیاست په وړاندې هغه نارضایتي حل کړي چې په هېواد کې خپره شوې ده.
پایله دا ده چې د پاکستان سیاسي ډګر ته د بیلاوال ننوتل د راتلونکو عمومي ټاکنو څخه دمخه د پیپلز ګوند ځینو کدرونو ته د انګیزې ورکولو او همدارنګه د سیاسي روزنې د پیل لپاره دي. سره له دې، امریکا د نویو څېرو په موندلو کې له سختو خنډونو سره مخ ده، چې لامل یې د امریکا ضد احساسات او د خلکو ترمنځ نوې سیاسي بیداري ده. له همدې امله د عمران خان د دریځ د پیاوړتیا لپاره د امریکا هڅې وې، او دا هغه څه دي چې خلکو ته یې عمران خان د امریکا د سړي په توګه وښود، ځکه چې امریکا یې ملاتړ کوي او هغه یې په ډېرو امریکایي اجنټانو (ګوډاګیانو) چاپېر کړی ترڅو په پاکستان کې د امریکا د واکمنۍ ساتنه یقیني کړي. له همدې امله، ډېر احتمال شته چې بیلاوال ته په هماغه سترګه وکتل شي چې پلار یې زرداري ته کتل کیږي، که تر هغه بدتر نه وي.