د پوښتنې ځواب

پوښتنه: د اوکراین ولسمشر پیوټر پوروشینکو وویل: «کله چې د روسیې سرحدي ساتونکو د کرچ تنګي کې چې توره بحیره له ازوف بحیرې سره نښلوي، د اوکراین جنګي بېړۍ ودرولې، روسیې پر خپل هېواد باندې تيري کوونکی جنګ پیل کړ.» نوموړي دا خبرې له امریکایي ټلویزیوني شبکې Fox News سره په مرکه کې د یادې پېښې په اړه وکړې او زیاته یې کړه: «ښاغلی پوتین، دا تېری او جګړه ده، ټوکه یا کومه پېښه یا کړکېچ نه دی...» (Sputnik Arabic ۲۰۱۸/۱۲/۱۲). روسیې اعلان کړی و چې د دوی ساحلي ساتونکو د ۲۰۱۸/۱۱/۲۵ نېټه درې اوکراینۍ جنګي بېړۍ د ازوف او تورې بحیرې ترمنځ د کرچ تنګي ته نږدې د قرم ټاپوزمې په ختیځ کې د روسیې اوبو ته د ننوتلو په تور نیولي دي. ورپسې امریکا پر روسیې د بندیزونو د سختولو غوښتنه وکړه، خو اروپا دا غوښتنه رد کړه. اوس هم د لورو ترمنځ ترینګلتیا دوام لري. نو د دې پېښې تر شا څوک دی؟ او ولې هلته حالات یو ځل بیا ترینګلي شول؟

ځواب: موږ به هغه پېښې وڅېړو چې هلته تېرې شوې او یا په جریان کې دي ترڅو ځواب په واضح ډول ان شاء الله څرګند شي:

۱- د ۲۰۱۴ کال په فبرورۍ کې روسیه، امریکا او اروپا د اوکراین د پخواني ولسمشر ویکټور یانوکوویچ پر پاتې کېدو هوکړه وکړه، چې هغه روسیې ته وفادار و. مګر د هوکړې له کېدو سره سم، تاوتریخوالی پیل شو او پر وسله والو نښتو بدل شو، چې یانوکوویچ روسیې ته تېښتې ته اړ شو. وروسته څرګنده شوه چې لوېدیځ د دغو پېښو تر شا و... نو روسیه پوه شوه چې لوېدیځ ورته دوکه ورکړې او اوکراین یې له لاسه ورکړی دی. ځکه یې د قرم ټاپوزمې د له ځان سره د یوځای کولو اعلان وکړ او د اوکراین په ختیځ ډونباس کې یې خپل پیروان وهڅول چې د دونیتسک او لوګانسک جمهوریتونو په نوم د خپلو سیمو خپلواکي اعلان کړي. له دې وروسته امریکا او اروپا پر روسیې بندیزونه ولګول او هغه یې د اوو سترو هېوادونو (G7) له ډلې څخه وایستله.

۲- امریکا د اوکراین د مسلح کولو غوښتنه وکړه خو اروپا دا رد کړه؛ ځکه اروپا پوهېده چې دا وسلې به له روسیې سره ترینګلتیا رامنځته کړي او که حالات تود شي، اغېز به یې پر اروپا وي... نو فرانسې او جرمني له روسیې سره اړیکه ونیوله ترڅو د کړکېچ فتنه مړه کړي او یو سیاسي حل ومومي، چې په پایله کې یې د ۲۰۱۵/۲/۶ نېټه د امریکا له شتون پرته د دریو هېوادونو ترمنځ د مینسک تړون لاسلیک شو. موږ د ۲۰۱۵/۲/۲۱ نېټې په ځواب کې دې ته اشاره کړې وه: «اروپا (فرانسه او جرمني) وېره درلوده چې د امریکا د دغه تود دریځ له امله به د اوکراین په وړاندې د روسیې نظامي اقدامات زیات شي، او بیا به اروپا په شرم کې وي که د اوکراین تر څنګ ونه درېږي، چې په پایله کې به یې په اروپا کې جګړه یا نیمه جګړه رامنځته شي، په داسې حال کې چې دا جګړه پر امریکا اغېز نه کوي. همدا لامل و چې اروپا په اوکراین کې د امریکا له موافقې پالیسۍ څخه لاس واخیست او پرېکړه یې وکړه چې له روسي ولسمشر سره اړیکه ونیسي ترڅو سیاسي حل ومومي او د اروپا او روسیې ترمنځ د هر ډول تود تصادم مخه ونیسي. دا کار وشو؛ د اروپا مشرانو (فرانسه او جرمني) د ۲۰۱۵/۲/۶ نېټه د امریکا له شتون پرته دا موضوع وڅېړله او هوکړه یې وکړه، بیا میرکل د ۲۰۱۵/۲/۸ نېټه واشنګټن ته لاړه ترڅو اوباما ته خبر ورکړي نه دا چې اجازه ترې واخلي... دا څرګنده وه چې اروپا له اوږدې مودې وروسته په لومړي ځل د امریکا له شین څراغ پرته یوه پرېکړه وکړه. کاري پاڼه د دریو مشرانو ولادیمیر پوتین، انګیلا میرکل او فرانسوا اولاند لخوا د جمعې په ورځ ۲۰۱۵/۰۲/۰۶ م نېټه تایید شوه او یوازې د اوکرایني لورو (ولسمشر او مخالفینو) لاسلیک ته پاتې وه، بیا میرکل واشنګټن ته د اوباما د خبرولو لپاره لاړه!»

۳- دغه چلند د امریکا خوښ نه شو، که څه هم وروسته یې په ظاهره د تړون ملاتړ اعلان کړ، خو دا ملاتړ د پلي کولو لپاره نه، بلکې د هغې د منځپانګې د خالي کولو او د ناکامولو لپاره و. موږ د هماغه پوښتنې په ځواب کې ویلي وو: «د فرانسې او جرمني دغه دریځ پر اوباما او د هغه پر اداره ډېر اغېز وکړ او دا د مونیخ په سرمشریزه کې د کیري او میرکل ترمنځ د لفظي شخړو لامل شو، په ځانګړي ډول د اوکراین د مسلح کولو په اړه، چې اروپا ورسره مخالفه وه.» موږ زیاته کړې وه: «تمه دا ده چې امریکا به د دغه تړون د عملي کېدو په وړاندې ډېرې ستونزې رامنځته کړي؛ ځکه هغه په اوکراین کې خپل پیروان لري. که څه هم ولسمشر پوروشینکو اروپا ته نږدې دی، خو امریکا هم پکې برخه لري... نو امریکا کولی شي په دریو لارو یا په ټولو سره حالات ترینګلي کړي: اوکراین ته د پرمختللو وسلو ورکول... یا له ناټو سره د هغوی د یوځای کېدو خبرې... او یا په اوکراین کې د خپلو کسانو هڅول. په دې توګه به تړون ناکامه کړي، ځکه دغو کې هر یو روسیه پاروي او پر پېښو اغېز کوي...» زموږ خبره پای ته ورسېده... او دا هماغه څه دي چې اوس پېښېږي؛ امریکا د تړون د ناکامولو او د حالاتو د ترینګلي کولو لپاره کار کوي.

۴- له همدې ځایه وروستۍ پېښې رامنځته شوې کله چې روسیې درې اوکراینۍ جنګي بېړۍ له عملې سره ونیولې... ښکاري چې اوکراین پکې روسیه پارولې ده... او اوکراین د امریکا له شین څراغ پرته دا جرات نشي کولی. د روسیې TASS اژانس د ۲۰۱۸/۱۱/۲۵ نېټه خبر ورکړ چې «درو اوکراینۍ جنګي بېړیو په غیر قانوني ډول د روسیې اوبو ته ننوتې او خطرناکې مانورې یې کولې». له دې وروسته اوکراین له لوېدیځ څخه د مداخلې غوښتنه وکړه. ولسمشر پیټرو پوروشینکو د ۲۰۱۸/۱۱/۲۹ نېټه د جرمني Bild ورځپاڼې ته وویل: «جرمني زموږ یو له نږدې متحدینو څخه دی، او موږ هیله لرو چې په ناټو کې داسې هېوادونه وي چې چمتو وي ازوف بحیرې ته بېړۍ ولېږدوي ترڅو له اوکراین سره مرسته وکړي او هلته امنیت خوندي کړي... پوتین له ازوف بحیرې د اشغال پرته بل څه نه غواړي. یوازینۍ ژبه چې هغه پرې پوهېږي، د لوېدیځې نړۍ یووالی دی. جرمني باید دا هم وپوښتي چې که موږ پوتین ونه دروو، هغه به بل څه وکړي... موږ د روسیې دا تېری کوونکې پالیسي نشو منلی. لومړی قرم، بیا د اوکراین ختیځ او اوس پوتین د ازوف بحیره غواړي. پوتین د پخوانۍ روسي امپراتورۍ د بېرته راګرځولو هڅه کوي: قرم، ډونباس، هغه ټول هېواد غواړي.» هغه زیاته کړه: «میرکل زموږ هېواد په ۲۰۱۵ کال کې د مینسک د مذاکراتو له لارې وژغوره. نو موږ هیله لرو چې یو ځل بیا د نورو په ملاتړ خوندي شو.» مګر جرمني نظامي اقدام رد کړ. میرکل وویل: «د دغو نښتو لپاره نظامي حل شتون نلري... (DPA ۲۰۱۸/۱۱/۲۹)» او له پوروشینکو څخه یې وغوښتل چې «متوازن اوسي» او غوښتنه یې وکړه چې «حالات دې ارام پاتې شي... حقایق دې پر میز کېښودل شي ترڅو وګورو چې څه پېښ شوي...» هغې ژمنه وکړه چې په ارجنټاین کې به له پوتین سره پر دې موضوع خبرې وکړي. میرکل همدارنګه پر روسیې د بندیزونو زیاتوالی رد کړ. د جرمني د بهرنیو چارو وزیر هایکو ماس په ایټالیا کې د اروپایي ټولنې د بهرنیو چارو وزیرانو په غونډه کې د خپل اوکرایني سیال پافلو کلیمکین سره له کتنې وروسته د ۲۰۱۸/۱۲/۶ نېټه وویل: «برلین تمه نه لري چې اروپایي ټولنه دې له اوکراین سره د شخړې له امله پر روسیې بندیزونه ولګوي تر هغه چې د کړکېچ د کمولو هڅې روانې وي. په اوس وخت کې زما په نظر د نویو بندیزونو خبره کول به غلط وي؛ ځکه د تاوتریخوالي د کمولو هڅې روانې دي. د جرمني لخوا به د نویو بندیزونو کوم وړاندیز نه وي... زه د اروپایي ټولنې په دننه کې د نویو بندیزونو لپاره د یوې اجماع تمه نه لرم... (Reuters ۲۰۱۸/۱۲/۷)». نو جرمني او ډېری نور اروپایي هېوادونه پوهېږي چې حالات څومره خطرناک دي او اروپا ته یې څومره زیان رسېږي، ځکه نو نظامي اقدامات او د بندیزونو سختول نه غواړي، ځکه دا د روسیې او اروپا دواړو لپاره دوه سرې توره ده.

۵- د امریکا دریځ ښکاره دی چې هغوی د تاوتریخوالي او د بندیزونو د سختولو پلوي دي. ټرمپ د ۲۰۱۸/۱۱/۳۰ نېټه په ارجنټاین کې د G20 سرمشریزې په څنډه کې له پوتین سره خپله لیدنه لغوه کړه، ځکه د هغه اداره د اوکرایني بېړیو له نیول کېدو څخه ناراضه وه. ټرمپ د ارجنټاین په پلازمېنه بوینس آیرس (Buenos Aires) کې د جاپان له لومړي وزیر شینزو ابي سره له کتنې وړاندې خبریالانو ته د روسیې لخوا د اوکرایني بېړیو د نیولو په اړه وویل: «هغه څه چې پېښ شوي موږ ته نه دي خوښ او ترې راضي نه یو، هیڅوک ترې راضي نه دي... (RT Online ۲۰۱۸/۱۱/۳۰)». د اوکراین لپاره د امریکا استازي کورټ والکر د ۲۰۱۸/۱۱/۲۷ نېټه ویلي وو: «روسي مشرتوب هڅه کوي پر هغو بندرونو له ماریوپول سره یوځای یواړخیز کنټرول ولري ترڅو بل چا ته هلته د لاسرسي اجازه نه وي... او د روسیې د کنټرول هڅه په خپله لویه اندېښنه رامنځته کوي. هغه ټینګار وکړ چې روسیه باید په ازوف بحیره کې د بېړۍ چلونې په اړه د ۲۰۰۳ کال تړون ته ژمنه پاتې شي... هغه باور نه لري چې روسیه به د اوکراین پر خاوره یو نوی ځمکنی برید وکړي او که داسې وشي دا به د هغه لپاره د ډېرې حیرانتیا خبره وي... (د اوکراین عربي پاڼه ۲۰۱۸/۱۱/۲۸)». دا تړون ټینګار کوي چې ازوف بحیره او کرچ تنګي د روسیې او اوکراین داخلي اوبه دي. د Voice of America راډیو د ۲۰۱۸/۱۲/۶ نېټه خبر ورکړ چې «د امریکا ځانګړی استازی کورټ والکر به په راتلونکو دوو اونیو کې اوکراین ته سفر وکړي او له روسیې یې وغوښتل چې نیول شوي اوکرایني ملایان خوشې کړي. هغه ټینګار وکړ چې روسیه باید د کرچ تنګي او ازوف بحیرې په سیمه کې د ۲۰۰۳ کال د لاسلیک شوي تړون پر بنسټ له اوکراین سره بېرته همکاري پیل کړي». لکه څنګه چې له دې څرګندونو ښکاري، امریکا په چټکۍ حرکت نه کوي او بېړه نلري؛ د هغوی ځانګړی استازی اعلان کوي چې دوه اونۍ وروسته به اوکراین ته ځي! دا په دې معنی ده چې هغه د حل پروا نه لري، بلکې غواړي حالات ترینګلي پاتې شي. موخه د کړکېچ رامنځته کول او د هغې دوام دی، نه د ستونزې حل!

۶- د یادولو وړ ده چې امریکا اوکراین ته وسلې او تجهیزات ورکوي او د هغوی اردو روزي. کورټ والکر د جرمني رسمي ویب پاڼې Deutsche Welle ته د ۲۰۱۸/۱۱/۲۹ نېټه وویل: «کییف او واشنګټن په دفاعي سکتور کې طبیعي همکاري لري... او هېواد یې له اوکراین سره په سازماني کچه او د وسله والو ځواکونو په اصلاح کې مرسته کوي ترڅو اوکراین وکولی شي قوي عصري دفاعي وړتیا ولري». دلته امریکایي چارواکی اعتراف کوي چې هېواد یې اوکراین مسلح کوي. د Russia Today پاڼې د ۲۰۱۸/۶/۹ نېټه خبر ورکړ و چې «امریکا د اوکراین په لوېدیځ کې د لفوف ښار هوایي ډګر ته ۴ الوتکې ولېږلې ترڅو خپلو ستراتیژیکو بم غورځونکو الوتکو ته تېل ورسوي. دا د واشنګټن په وینا د ختیځې اروپا د امنیت خوندي کولو لپاره د اتلانټیک له شریکانو سره د همکارۍ په چوکاټ کې ترسره شول. له الوتکو سره ۱۵۰ امریکایي کارکوونکي او تخنیکران هم راغلل. په اروپا او افریقا کې د امریکا د هوایي ځواک دفتر وویل چې د دې ګام موخه په ختیځه اروپا کې د امریکا د امنیت زیاتول او د ناټو د غړو او شریکانو ترمنځ نظامي همکاري ده». روسي پاڼې زیاته کړه چې «د امریکا او اوکراین ترمنځ همکاري په ۲۰۱۴ کال کې د اوکراین د حکومت له نسکورېدو وروسته په پرله پسې ډول مخ په زیاتېدو ده. اوکراین د امریکا زغره وال ګاډي، بې پیلوټه الوتکې، رادارونه، تجهیزات، درنې نښه ویشتونکې ټوپکې او د ټانک ضد سیسټمونه ترلاسه کړي دي، او امریکایانو شرط ایښی چې په ډونباس کې به ترې ګټه نه اخلي». له دې ښکاري چې امریکا د اوکراین په مسلح کولو او د روسیې لمسولو ته د هغوی په هڅولو سره د حالاتو د ترینګلي کولو لپاره کار کوي، ترڅو روسیه عکس العمل ته اړ شي او دا هماغه څه دي چې امریکا یې غواړي، ترڅو حالات ترینګلي پاتې شي او بیا د قرم او اوکراین قضیه د خپلو ګټو په اساس وکاروي... موږ هغه څه در په یادوو چې د ۲۰۱۴/۳/۲۲ نېټې په ځواب کې مو ویلي وو: «... اوکراین به د یوې داسې بم په څېر پاتې شي چې په نړیوالو او سیمه ییزو شرایطو کې د روسیې یا لوېدیځ په ګټه د بدلون په صورت کې د چاودلو وړ وي. هغه وخت به هر لوری هڅه کوي چې پر ټول اوکراین ولکه ټینګه کړي... اوکراین د روسیې حساسه برخه او په عین وخت کې د اروپا دروازه ده...»

۷- امریکا اوکراین په پټه هڅوي ترڅو روسیه وپاروي؛ یعنې هغه داسې حرکت ته اړ باسي چې په قرم کې خپل حق بېرته وغواړي او پر ختیځو برخو چې د روسیې تر نفوذ لاندې دي، خپله واکمني ټینګه کړي، او په ازوف بحیره او کرچ تنګي کې له خپلو حقونو دفاع وکړي. دا تنګی د دواړو هېوادونو لپاره خورا مهم دی، ځکه په شمال کې له ازوف بحیرې څخه په سویل کې تورې بحیرې ته د تېرېدو بله لار نشته... امریکا هغوی مسلح کوي او دا د مینسک له تړون سره په ټکر کې ده. په دې توګه امریکا هڅه کوي د اروپا او روسیې دا تړون له منځه یوسي او کړکېچ زیات کړي... په داسې حال کې چې اروپا د ترینګلتیا د مړه کولو هڅه کوي؛ ځکه دا د دوی پر ضد ده. نو ځکه موږ ګورو چې اروپا له یوې خوا له روسیې سره د تفاهم هڅه کوي او له بلې خوا هڅه کوي چې د امریکا له تسلط څخه ځان وژغوري. په اروپا کې د یوې خپلواکې اردو د جوړولو غوښتنې زیاتې شوې دي ترڅو دوی له روسیې او امریکا څخه وساتي... پر دې کار د امریکا غوسه ښکاره وه، لکه څنګه چې د ۲۰۱۸/۱۱/۹ نېټه په پاریس کې د فرانسې د ولسمشر ماکرون او د ټرمپ په لیدنه کې څرګنده شوه. همدا راز د سوداګریزې جګړې اعلان چې اروپا یې په نښه کړې وه، او د اروپایي ټولنې د پاشلو لپاره د امریکا ښکاره هڅې، او په تېر او سږ کال کې د ناټو او G7 په غونډو کې د اروپایانو او امریکایانو ترمنځ ناندرۍ... دا ټول امریکا هڅوي چې د روسیې سره په اوکراین کې د اروپا پر پولو حالات ترینګلي کړي.

۸- روسیه په یو ستونزمن حالت کې ده، بلکې د اوکراین په اړه له یوې جدي ننګونې سره مخ ده چې د هغې لپاره حیاتي مسئله ده. که هغه له لاسه ورکړي، نو د لوېدیځ پر وړاندې به بې دفاع شي او پلازمېنه مسکو به یې له ګواښ سره مخ شي، په ځانګړي ډول وروسته له هغه چې ختیځه اروپا یې له لاسه ورکړه چې د هغې ستراتیژیک دفاعي عمق و. لوېدیځ او په ځانګړي ډول امریکا څو ځله روسیې ته دوکه ورکړې؛ لومړی د برلین دېوال په نړېدو او د لوېدیځ جرمني سره د ختیځ جرمني په یوځای کېدو، بیا د پولنډ او ختیځې اروپا د هېوادونو د خپلواکۍ په منلو سره... او دا دی اوس ورته په اوکراین کې بیا دوکه ورکوي. وروسته له هغه چې په ۲۰۱۴ کال کې یې ورره د یانوکوویچ پر پاتې کېدو هوکړه وکړه، لوېدیځ اوکراینیان د هغه د نسکورولو لپاره راوپارول. بیا په سوریه کې دوکه! امریکا روسیې ته دوکه ورکړه او هغوی یې په سوریه کې د ځان په ګټه جګړې ته کښته کړل. روسیې داسې انګېرله چې امریکا به د قرم د یوځای کولو او د اوکراین پر ختیځ د هغوی د کنټرول په اړه چوپ پاتې شي، پرته له دې چې په دې سیمو کې د روسیې د واکمنۍ په اړه له امریکا څخه کوم رسمي اعتراف ترلاسه کړي! که روسیه هوښیاره وای، په سوریه کې به یې مداخله نه کوله او امریکا به یې پرېښې وه چې په جګړه کې ښکېل پاتې شي، لکه څنګه چې په افغانستان کې ښکېله ده...

۹- پایله:

الف- د پېښو نښې نښانې ښیي چې امریکا له روسیې سره له همغږۍ پرته د ازوف بحیرې خوا ته د اوکرایني بېړیو د هڅولو تر شا ولاړه ده... د امریکا موخه دا ده چې فضا ترینګلې کړي ترڅو د خپلو ګټو لپاره ترې د روسیې، اروپا او اوکراین په وړاندې کار واخلي... امریکا د حالاتو ترینګلتیا غواړي نه د ستونزې حل، ترڅو کړکېچ دوام وکړي!

ب- تر هغه چې پر دې نړۍ سیکولر کپیټلیسټي هېوادونه حاکم وي، دا به د ناوړه دسیسو، وحشیانه جرمونو او د ډول ډول ظلمونو ډګر وي... د «استعمار» مفاهیم په دغو هېوادونو کې دومره ژور دي چې په هر ځای کې ورسره مل وي.

ج- یوازې د اسلام ستره مبدا ده چې نړۍ د دغو هېوادونو له شرونو او د دوی له جوړو شویو قوانینو څخه ژغورلی شي؛ ځکه اسلام د انسان د خالق لخوا رالېږل شوی دی، او یوازې خالق پوهېږي چې د هغه د مخلوقاتو لپاره څه خیر دی:

أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ

«ایا هغه ذات چې (مخلوقات یې) پیدا کړي دي، نه پوهېږي؟ حال دا چې هغه دقیق (د هر څه په راز پوه) او باخبره دی.» (سورت الملک: ۱۴)

دا هماغه حق دی چې عدالت قایموي او خیر خپروي:

فَمَاذَا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلَالُ

«نو له حق څخه وروسته له ګمراهۍ پرته بل څه شته؟» (سورت یونس: ۳۲)

إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ

«یقيناً په دې کې د هغه چا لپاره عبرت دی چې زړه ولري او یا په پوره پاملرنې سره غوږ ونیسي.» (سورت ق: ۳۷)

۷ ربیع الآخر ۱۴۴۰هـ ق ۲۰۱۸/۱۲/۱۴م