د پوښتنې ځواب: د متحده عربي اماراتو تابعیت او د سیمې په ځینو تودو مسایلو کې د هغو موقفونه

د پوښتنې ځواب

پوښتنه: داسې ښکاري چې د متحده عربي اماراتو په موقفونو کې ځینې ستونزې او تضادونه شتون لري، له هغې جملې څخه: د اماراتو او د انګرېزانو د ځینو نورو اجنټانو ترمنځ سخت اختلاف؛ لکه د عبدربه منصور هادي په وړاندې د دوی دریځ چې په دې وروستیو کې یې په اماراتو کې د هغه له منلو ډډه وکړه او په عدن کې یې د هوایي ډګر د امنیتي مدیر د لیرې کولو په اړه د هغه پرېکړه رد کړه. همدارنګه د دوی او تونس ترمنځ کړکېچ... په داسې حال کې چې امارات په ښکاره ډول د امریکا له اجنټانو سره همغږي ښکاري؛ لکه د امریکا د اجنټ سلمان تر مشرۍ لاندې په "عاصفة الحزم" کې د دوی ګډون، بیا په لېبیا کې د امریکا د تجربه لرونکي اجنټ خلیفه حفتر تر څنګ په کلکه درېدل او د مصر د ولسمشر عبدالفتاح السیسي بې دریغه ملاتړ. له امریکایي اجنټانو سره د دې نږدېوالي او له برېتانوي اجنټانو سره د دې واټن تفسیر څه دی؟

ځواب:

۱- له ۱۹۷۱ کال وروسته، متحده عربي امارات د اوو امارتونو څخه جوړ شوی یو اتحاد شو... د ابوظبۍ حاکم شیخ زاید بن سلطان آل نهیان د اماراتو ولسمشر و او په ۲۰۰۴ کال کې د هغه له مړینې وروسته، د هغه مشر زوی شیخ خلیفه بن زايد آل نهیان د دغه ۹ ملیوني هېواد ولسمشر شو، چې اصلي اوسېدونکي یې د نفوس شاوخوا ۱۱٪ جوړوي... شیخ خلیفه له لوېدیځو هېوادونو څخه د وسلو په اخیستلو او د اماراتي سرتېرو په روزنه کې د لویې پانګونې له لارې د اماراتو پوځي وړتیاوې زیاتې کړې. اماراتو د متحده ایالاتو سره د ۶.۴ ملیارده ډالرو په ارزښت د تړون له مخې، له ۸۰ الوتکو څخه لومړنۍ F-16E/F Desert Falcon الوتکې ترلاسه کړې... وروسته یې Apache هلیکوپترې، F-16 جنګي الوتکې، زغره وال ګاډي او یو لړ توغندي او مهمات ترلاسه کړل. په دې توګه د اماراتو رول سیاسي او حتی پوځي فعالیتونو ته چمتو شو! په ۲۰۱۰ کال کې اماراتو ته د برېتانیا د ملکې سفر د دغه رول د اوج نښه وه (د برېتانیا ملکه الیزابیت تېره ورځ اماراتو ته په رسمي سفر ورسېده او خپل سفر یې له ابوظبۍ څخه پیل کړ. په ابوظبۍ کې د برېتانیا سفیر ډومینیک جریمي "الشرق الاوسط" ورځپاڼې ته وویل چې "د ملکې او په اماراتو کې د حاکمو کورنیو ترمنځ پیاوړې ملګرتیا شتون لري"، په لندن کې د اماراتو سفیر عبدالرحمن غانم المطيوعي بیا دا سفر په ټولو برخو کې د دوه اړخیزو اړیکو د پراختیا اوج وباله...) (الشرق الاوسط ورځپاڼه، ۲۰۱۰/۱۱/۲۵). اماراتو خپل رول په مهارت سره ادا کړ او د برېتانیا د سیاستونو د پلي کولو لپاره په سیمه کې له استعماري ایتلافونو سره یوځای شول، که دا ایتلافونه په حقیقت کې انګرېزي وو او که امریکایي. امارات د برېتانیا په طریقه په دغو ایتلافونو کې ننوځي ترڅو پر امریکایي سیاستونو باندې د برېتانیا سترګې وي... په دې توګه امارات د انګرېزانو پیروي کوي خو د امریکا تر بیرغ لاندې او د هغې په سیوري کې جنګېږي، یا د هغې د اجنټانو په سیوري کې حرکت کوي لکه د سعودي (سلمان) تر مشرۍ لاندې په عربي ایتلاف کې د دوی ګډون. دوی له سعودي وروسته دویم ځواک دی چې د ۳۰ الوتکو په وسیله برخه اخلي... امارات ځان د امریکا متحد ښیي، لکه څنګه چې په واشنګټن کې د اماراتو سفیر یوسف العتیبه ویلي و: (په اماراتو کې امریکا یو پیاوړی او ارام متحد لري چې د "کوچنۍ سپارتا" (Small Sparta) لقب ورکړل شوی دی...) (Washington Post، ۲۰۱۴/۱۱/۹). همدارنګه د Washington Post (۲۰۱۷/۱/۳) د راپور له مخې، امریکایي الوتکې د اماراتو له الظفره اډې څخه الوتنې کوي ترڅو په سوریه او عراق کې بمبارۍ وکړي. ورځپاڼې زیاته کړې چې په دې اډه کې شاوخوا ۳۵۰۰ امریکایي سرتېري مېشت دي او دا یوازینۍ اډه ده چې F-22 جنګي الوتکې لري... ورځپاڼه د منځني ختیځ د امریکایي ځواکونو د پخواني قومندان انتوني زیني له قوله لیکي: "نن ورځ له اماراتو سره د متحده ایالاتو اړیکې په ټوله عربي نړۍ کې تر ټولو پیاوړې اړیکې دي." په دې توګه امارات داسې ښکاري لکه د امریکا یو پیاوړی متحد... خو په حقیقت کې امارات د انګرېزانو لپاره ځانګړی رول لوبوي او د امریکا په جګړو کې یې ګډون یوازې د برېتانیا په اشاره او د هغوی په طریقه دی؛ یعنې په ښکاره د امریکا ملاتړ ښودل او په پټه کې د هغوی په کارونو کې خنډونه جوړول!

۲- دا د یادولو وړ ده چې برېتانیا د سویز ختیځ کې له خپلو ماتو، په ځانګړې توګه په ۱۹۵۶ کال کې، او بیا په ۱۹۶۳ کال کې د یمن په جګړه کې د درنو زیانونو وروسته، او په ۱۹۶۸ کال کې له خلیج څخه د پوځي وتلو له پرېکړې وروسته چې په ۱۹۷۱ کال کې عملي شوه، نور یې نشوای کولی په پخواني شکل پاتې شي. له همدې امله یې پوځي وتلو ته ترجیح ورکړه او د مستقیم استعمار بڼه یې بدله کړه خو په سیاسي، امنیتي او اقتصادي لحاظ پاتې شوه، لکه څنګه چې یې په ډېری مستعمرو کې دا کار وکړ... له هغه وخت راهیسې برېتانیا نشي کولی په ښکاره د امریکا په وړاندې ودریږي، نو ځکه یې پر سیاست باندې داسې حالت غالب دی چې په ښکاره د امریکا تایید کوي خو په پټه کې خنډونه جوړوي او خپلو اجنټانو ته رولونه ویشي: یو یې داسې ښیي چې ګواکې د امریکا او د هغې د اجنټانو پلوی دی ترڅو د امریکا د پلانونو په منځ کې وي، او بل یې په خپل اصلي شکل د برېتانیا او د هغې د اجنټانو پلوی ښکاري...!

۳- په دې توګه په پوښتنه کې ذکر شوي د اماراتو موقفونه درک کېدای شي:

الف- په یمن کې د اماراتو رول:

• اماراتو په "عاصفة الحزم" کې چې سعودي د ۲۰۱۵ کال په مارچ کې اعلان کړه، برخه واخیسته. که څه هم په ظاهر کې همغږي ښکاري، خو حقیقت بل ډول دی. سعودي غوښتل چې دا جګړه یوازې په هوایي بریدونو محدوده وي، خو د اماراتو پراخ ځمکنۍ ګډون ښيي چې هغوی له دې ایتلاف څخه په یمن کې د خپلو لویو ځمکنیو ځواکونو د ځای پر ځای کولو لپاره ګټه پورته کړه... د ۲۰۱۵/۴/۵ د سعودي د هغې بیانیې ترمنځ چې په یمن کې یې د ځمکنیو ځواکونو شتون رد کړ، او د ۲۰۱۵/۴/۲۱ د عاصفة الحزم د پای او د "اعادة الأمل" (د هیلې بیا راګرځول) د پیل د اعلان ترمنځ چې موخه یې سیاسي حل و، موږ وینو چې دا د سعودي او اماراتو ترمنځ د کړکېچ دوره وه. سعودي غوښتل هوایي بریدونه سیاسي جوړجاړي ته لاره هواره کړي، خو اماراتو غوښتل حوثيانو ته په ځمکه کې ماتې ورکړي او هغوی له ښارونو وباسي... په داسې حال کې چې د سعودي هدف یوازې پر حوثيانو فشار راوړل و، اماراتو په ځمکه کې له هغوی سره جګړه کوله.
• د سعودي او اماراتو ترمنځ اختلاف یوازې په دې کې نه دی، بلکې د مخلوع صالح په اړه هم د دوی موقفونه توپیر لري. سعودي له صالح سره سخته دښمني پالي، خو راپورونه ښيي چې امارات د هغه ملاتړ کوي او حتی هغه یې د عاصفة الحزم له یوې حملې څخه وژغوره! د "مصر العربیة" وېبپاڼې (۲۰۱۵/۴/۴) لیکلي چې د اماراتو او سعودي ترمنځ اختلاف په دې خاطر دی چې ابوظبۍ د صالح زوی ته د حملې له پیل یو ساعت وړاندې خبر ورکړی و، او امارات په هر ډول حل کې د صالح پر پاتې کېدو ټینګار کوي. همدارنګه امارات پر صالح باندې د نړیوالو بندیزونو پروا نه کوي او په ټولنیزو رسنیو کې پر دوی تور دی چې له صالح او د هغه له کورنۍ سره مالي او پوځي مرسته کوي. د دې اړیکې بل ثبوت دا دی چې د صالح زوی احمد علي صالح لا هم په اماراتو کې تر ځانګړې ساتنې لاندې دی، سره له دې چې امارات په یمن کې د صالح او حوثيانو پر ضد په جګړه کې برخه لري!
• ولسمشر هادي پخپله هم په یو لړزنده حالت کې دی او نړیوال وړاندیزونه د هغه د لیرې کولو غوښتنه کوي. برېتانیا په یمن کې نورې پاڼې او ځواکونه چمتو کوي ترڅو که چېرې هادي له صحنې ووت، د برېتانیا نفوذ له منځه لاړ نشي. هادي یوازې د برېتانیا له ډېرو پاڼو څخه یوه پاڼه ده... په همدې خاطر برېتانیا اماراتو ته دنده ورکړې چې له علي صالح څخه ملاتړ وکړي... هادي او صالح دواړه د برېتانیا پلویان دي، خو خبره د رولونو په وېش کې ده! د اماراتو او هادي ترمنځ اختلاف هم په همدې چوکاټ کې دی. امارات په ابوظبۍ کې د هغه سوړ هرکلی کوي او په عدن کې د امنیتي مدیر په لیرې کولو کې ورسره مخالفت کوي. دا ځکه چې برېتانیا اماراتو ته داسې دنده ورکړې چې باید د هادي خلاف وښکاري او د بل اجنټ (صالح) تر څنګ ودرېږي، ترڅو په دې توګه د سعودي نظام (چې د امریکا لپاره کار کوي) له ګډوډۍ سره مخ کړي.

ب- په لېبیا کې د اماراتو رول: په لېبیا کې د اماراتو رول د دوی د "اسلامپالنې" ضد سیاست له مخې درک کېدای شي، چې دا سیاست د برېتانیا د پخواني لومړي وزیر ټوني بلېر لخوا جوړ شوی دی. امارات په لېبیا کې د سکولرانو او د قبایلو د مشرانو ملاتړ کوي، په داسې حال کې چې قطر هلته د "اسلامپالو" ملاتړ کوي. دا د رولونو وېش دی؛ قطر د انګرېزانو لپاره د "اسلامپالو" په منځ کې کار کوي او امارات د سکولرانو او قبایلو په منځ کې. امریکایي مجلې Foreign Policy (۲۰۱۴/۸/۲۸) هم دې ته اشاره کړې چې په لېبیا کې د نفوذ پر سر سیمه ییزه سیالي داسې ده چې قطر د مذهبي تمایلاتو لرونکو جنګیالیو ملاتړ کوي او امارات بیا د قبایلي ځواکونو ملاتړ کوي. اماراتو د لېبیا لپاره د ملګرو ملتونو له استازي برنارډینو لیون سره پیاوړې اړیکې لرلې، چې هغه یو اروپایي پلوه هسپانوی و. د هغوی د بریښنالیکونو افشا کېدل وښودله چې اماراتو له هغه سره څومره نږدې همکاري کوله او وروسته هغه ته په اماراتو کې په لوړ معاش دنده ورکړل شوه. دا اړیکې ښيي چې برېتانیا په لېبیا کې د اماراتو له رول څخه راضي ده. برېتانیا پخپله د دې تر شا ده چې امارات د سکولرانو ملاتړ وکړي. د برېتانیا "ټیلیګراف" ورځپاڼې راپور ورکړی چې د ټوني بلېر مشورتي مرکز له اماراتو سره د ۳۵ ملیونه ډالرو تړون کړی ترڅو هغوی ته مشورې ورکړي، په ځانګړې توګه د اسلامي حرکتونو په وړاندې. په دې توګه برېتانیا خپل اجنټان وېشلي دي؛ قطر د حفتر ضد او د وفاق حکومت پلوی دی، او امارات بیا د حفتر پیاوړی ملاتړی ښکاري!

ج- په تونس کې د اماراتو رول: د تونس ولسمشر باجي قائد السبسي د ۲۰۱۵ په نومبر کې ویلي وو: "...امارات به د بې ثباتۍ رامنځته کولو ته دوام ورکړي ځکه هغوی فکر کوي چې له حساب کتاب څخه خوندي دي - دوی دومره پیسې لري چې پرته له وېرې قدرت رامنځته کړي..." (Middle East Eye، ۲۰۱۵/۱۱/۳۰). که دقت وشي، د اماراتو او تونس ترمنځ کړکېچ یو جوړ شوی (مصنوعي) حالت دی. ثبوت یې دا دی چې السبسي اماراتو ته سفر وکړ او دا خبره هم خپره شوه چې امارات به د تونس او فرانسې ترمنځ د وسلو د یوې معاملې مالي ملاتړ وکړي. د تونس د بهرنیو چارو وزیر طیب البکوش هم تایید کړې وه چې هېواد یې له فرانسې او اماراتو سره د وسلو د اخیستلو په اړه خبرې کوي. نو له یوې خوا امارات د تونس مالي ملاتړ کوي او له بلې خوا په اړیکو کې کړکېچ ښيي. دا هر څه د دې لپاره دي چې امارات وکولی شي په تونس او په ځانګړې توګه په لېبیا کې خپل رول ولوبوي، ځکه تونس د حفتر ضد او د لېبیا د وفاق حکومت پلوی دی، نو د تونس سره د اختلاف ښودل اماراتو ته اجازه ورکوي چې حفتر ته دوکه ورکړي.

د- له سیسي سره د اماراتو رول: اماراتو او سعودي د ۲۰۱۳ کال په نیمایي کې د مرسي پر وړاندې د سیسي له کودتا وروسته د هغه لوی ملاتړ وکړ. هغه وخت سعودي د پاچا عبدالله په دوره کې د انګرېزانو پلوی و. برېتانیا پخپله له امریکا سره مصلحت کوي، نو له خپلو اجنټانو هم غواړي چې د امریکا له اجنټانو سره مصلحت وکړي، ځکه په سیمه کې د هغوی لاس بر دی. برېتانیا خپل اجنټان یوازې په ځانګړو حالاتو کې (لکه قطر) د امریکا د اجنټانو په وړاندې په ښکاره دروي. برېتانیا له سیسي سره هم همداسې کوي؛ هغې ته ډاډ ورکوونکي پیغامونه لېږي او دا کار د اماراتو له لارې کوي. Financial Times (۲۰۱۴/۰۶/۲۵) راپور ورکړی و چې ټوني بلېر د اخوان المسلمین په اړه یو راپور چمتو کړی و چې په کې یې هغوی په ترهګرۍ تورن کړي وو او په مصر کې یې پوځي کودتا د "مصر د خلکو لپاره یو مهم ژغورونکی عمل" بللی و. دا موقف په بشپړه توګه د اماراتو له موقف سره سمون خوري. نو له سیسي سره د اماراتو نږدېوالی په بشپړه توګه د برېتانیا په نقشه کې دی.

۴- د یادونې لپاره، موږ د ۲۰۱۶/۱/۱۲ په ځواب کې ویلي وو: "د پیروي کوونکو هېوادونو ترمنځ په هغه صورت کې د جګړې تمه نه کېږي چې د دوی مشر (لوی هېواد) یو وي... مګر د دوی ترمنځ اختلاف په دریو حالتونو کې کېدای شي: لومړی: که دا د لوی هېواد د ګټو لپاره د رولونو وېش وي. دویم: که دا د داخلي انګېزو له امله وي چې د لوی هېواد پر بهرني سیاست اغېز نه کوي. دریم: که دا د یو اجنټ د ملاتړ لپاره د یوې موضوع ګرمول وي." دا په اماراتو صدق کوي چې د انګرېزانو پیروي کوي او د لومړۍ نقطې (د رولونو وېش) له مخې کار کوي؛ امارات د انګرېزانو لخوا ورته ټاکل شوی رول لوبوي لکه څنګه چې قطر د هغوی لپاره بل رول لوبوي.

۵- خلاصه دا چې؛ امارات د خلیج د نورو هېوادونو په څېر (پرته له اوسني سعودي څخه چې د سلمان په دوره کې له امریکا سره دی) په بشپړه توګه د انګرېزانو تابع دي. امارات هغه رول لوبوي چې انګرېزانو ورته په یمن، لېبیا او مصر کې ټاکلی دی. په سیاست کې یې ظاهري تضاد د برېتانیا د هغو لویو کرښو پایله ده چې اماراتو ته یې د سکولرانو د ملاتړ او د اسلامپالو د مخالفت دنده ورکړې ده، چې دا د قطر له دندې سره توپیر لري. امارات د برېتانیا لپاره په سیمه کې د امریکا د اجنټانو تر شا پټ فعالیتونه کوي. په هر صورت، که قطر وي، که امارات او یا کوم بل اسلامي هېواد چې د استعمارګرو کفارو ګټې پالي، دا یو لوی جرم دی او هېڅکله به په دنیا او اخرت کې خیر ونه ویني، بلکې د هغوی برخلیک به هماغه وي چې الله سبحانه وتعالی فرمایلي دي:

سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ

"هغه کسان چې جرم یې کړی دی، ژر ده چې د الله پر وړاندې به له ذلت او سخت عذاب سره د خپلو مکرونو (چالونو) په بدل کې مخ شي." (سورت الانعام [۶]: ۱۲۴)

د رجب ۱۲مه، ۱۴۳۸هـ ۲۰۱۷/۴/۹م