د پوښتنې ځواب: په یمن کې د لنډمهاله اوربند حقیقت او د شورا جوړښت او د هغې واکونه

د پوښتنې ځواب

د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۷مه نېټه په سعودي عربستان کې د ولسمشر هادي پر ځای د یمن د ریاستي رهبري شورا جوړه شوه او هادي خپل بشپړ واکونه دغې شورا ته وسپارل. له دې وړاندې د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۲مه نېټه په یمن کې د جګړې ښکېلو خواوو د دوو میاشتو لپاره پر اوربند هوکړه کړې وه...

پوښتنه دا ده چې: ایا دغه اوربند د دغې شورا لپاره سریزه وه؟ او موخه یې څه ده؟ بیا ولې حوثیان د دغې شورا له ملاتړ څخه ډډه کوي، سره له دې چې دوی او ایران دواړو له اوربند سره موافقه کړې وه؟!

ځواب: د دغو پوښتنو د روښانه کولو لپاره لاندې ټکي څېړو:

لومړی: د اوربند حقیقت، د شورا جوړښت او واکونه:

۱- (د یمن لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي استازي هانس ګروندبرګ اعلان وکړ چې په یمن کې د دوه میاشتو لپاره د غځولو وړ اوربند د ۲۰۲۲/۴/۲ نېټه د شنبې په ماښام، چې د روژې میاشتې لومړۍ ورځ وه، پلی شو. ملګرو ملتونو او متحده ایالاتو د دغه ناڅاپي اوربند هرکلی وکړ او د هغه د غځولو غوښتنه یې وکړه. ګروندبرګ له حوثیانو او په نړیواله کچه له رسمیت لرونکي حکومت څخه مننه وکړه چې له ده سره یې "په نېکه اراده" کار وکړ او د دغې هوکړې لپاره یې لازم امتیازات ورکړل. ده وویل چې "دا اوربند یوازې یو لومړی ګام دی چې تر ډېر ځنډ وروسته اخیستل کېږي". ګروندبرګ ټینګار وکړ چې د دغو دوو میاشتو په ترڅ کې به خپل کار ته دوام ورکړي ترڅو "د تلپاتې اوربند پایلې ته ورسېږي"... له بلې خوا د امریکا ولسمشر جو بایډن د جمعې په ورځ په یمن کې د دغه اوربند هرکلی وکړ او هغه یې "د یمن د خلکو لپاره د اوږدې مودې تنفس" وباله، خو ویې ویل چې دا "کافي نه دی". همداراز د انګلستان لومړي وزیر بوریس جانسن د جمعې ورځې د اعلان هرکلی وکړ او پر "یوې تلپاتې سیاسي حل لارې" یې ټینګار وکړ. جانسن پر ټویټر ولیکل: "اوس موږ ته یو فرصت برابر شوی چې بالاخره سوله راولو او د بشري دردونو پای ته ورسوو"... فرانس ۲۴ / اې ایف پي ۲۰۲۲/۴/۲)

۲- په ورته وخت کې چې د اوربند په اړه خبرې روانې وې، په ریاض کې د ۲۰۲۲/۳/۳۰ نېټه یو کنفرانس پیل شو چې یوه اونۍ یې دوام وکړ. په دې کنفرانس کې شاوخوا ۸۰۰ یمني شخصیتونو د خلیج هېوادونو په ملاتړ او د ملګرو ملتونو، امریکا، انګلستان او نورو بهرنیو استازو په شتون کې ګډون کړی و. د دغه کنفرانس په پای کې، په ریاض کې مېشت د یمن ولسمشر عبد ربه منصور هادي د ۲۰۲۲/۴/۷ نېټه د ریاستي رهبري شورا جوړول اعلان کړل او خپل ټول واکونه یې دغې شورا ته وسپارل، او خپل مرستیال علي محسن الاحمر یې هم له دندې ګوښه کړ. د یمن تلویزیون د هادي اعلان خپور کړ چې په کې ویل شوي وو: ("د دې اعلان له مخې د انتقالي پړاو د دندو بشپړولو لپاره د ریاستي رهبري شورا جوړېږي او زه د دغه اعلان له مخې خپل بشپړ واکونه د اساسي قانون او د خلیج د طرحې او د هغې د اجرایوي میکانیزم پر بنسټ په نه راګرځېدونکي ډول دغې شورا ته سپارم." ده همداراز شورا ته دنده وسپارله چې "له حوثیانو سره د ټول جمهوریت په کچه د تلپاتې اوربند لپاره مذاکره وکړي او د خبرو اترو پر مېز کېني ترڅو یوې وروستۍ او هراړخیزې سیاسي حل لارې ته ورسېږي چې په کې انتقالي پړاو شامل وي او یمن له جګړې څخه د سولې حالت ته بوځي"). نو شورا ته دنده سپارل شوې چې له حوثیانو سره د یوې وروستۍ حل لارې لپاره مذاکره وکړي...

۳- د ریاستي شورا واکونه عبارت دي له: ("د انتقالي پړاو پر مهال په سیاسي، نظامي او امنیتي لحاظ د دولت اداره کول او د یوې متوازن بهرني سیاست غوره کول چې د دولت حاکمیت او پولې وساتي". د شورا د رییس رشاد العلیمي ځانګړي واکونه بیا "د وسله والو ځواکونو عمومي قومانده، په کور دننه او بهر د جمهوریت استازیتوب، د والیانو، د امنیت مدیرانو، د سترې محکمې د قاضیانو، د مرکزي بانک د رییس ټاکل، د ډیپلوماتیکو پلاوو جوړول او د بیړني حالت او عمومي بسیج اعلانول" دي... العین الاخباریه ۲۰۲۲/۴/۱۱). په دې شورا کې د رییس رشاد العلیمي په ګډون ۸ غړي شامل دي. رشاد العلیمي د کورنیو چارو پخوانی وزیر او د ولسمشر هادي سلاکار و. نور غړي یې دا دي: د سویل د انتقالي شورا رییس عیدروس الزبیدي چې متحده عربي اماراتو ته نږدې دی؛ طارق صالح چې د یمن د پخواني ولسمشر علي عبدالله صالح وراره دی؛ د مأرب والي سلطان علي العراده چې د اصلاح ګوند پلوی دی؛ عبدالله العلیمي باوزیر چې د دغه ګوند پلوی او د هادي د دفتر رییس و؛ د عمالقه ځواکونو عمومي قوماندان عبدالرحمن ابو زرعه المحرمي؛ د حضرموت والي فرج البحسني او عثمان مجلي چې د صعده ولایت استازی او په اوسني حکومت کې وزیر دی. لیدل کېږي چې د ریاستي رهبري شورا ټول غړي یا د اماراتو لخوا ملاتړ کېږي او یا پخپله د ولسمشر هادي له ډلې څخه دي، نو په شورا کې اغېزمن نظر د انګلستان پلوی دی. شورا د سویل د قوتونو استازي هم راټول کړي ترڅو له حوثیانو سره په مذاکراتو او هر ډول هوکړه کې شریک وي، ترڅو په راتلونکي کې څوک د اعتراض حق ونه لري. همداراز اعلان وشو چې پارلمان به خپل کار ته دوام ورکوي او پر حکومت به باور تازه کېږي. داسې ښکاري چې موخه دا ده چې ټولې خواوې پر راتلونکي هوکړه لاسلیک وکړي ترڅو د حوثیانو ډلې ته مشروعیت ورکړي او هغوی د هېواد د سیاسي او امنیتي جوړښت برخه وګرځوي.

دویم: نړیوال او سیمه ییز غبرګونونه:

۱- سعودي عربستان له دغه اوربند او پرېکړې هرکلی وکړ او د ۳ میلیارده ډالرو اقتصادي مرستې اعلان یې وکړ چې ۲ میلیارده یې د سعودي او اماراتو لخوا د مرکزي بانک د ملاتړ لپاره ورکول کېږي. تر دې وروسته د ۲۰۲۲/۴/۷ نېټه د سعودي ولیعهد محمد بن سلمان ("د ریاستي رهبري شورا له رییس رشاد العلیمي او غړو سره وکتل، د هغوی ملاتړ یې وکړ او هیله یې وښوده چې د دغې شورا جوړېدل به په یمن کې د یوې نوې پاڼې پیل وي چې هېواد له جګړې څخه سولې او پرمختګ ته بوځي"... العربیه ۲۰۲۲/۴/۷). د دفاع وزارت مرستیال خالد بن سلمان پر خپل ټویټر ولیکل: "هغه زړور او تاریخي ګام چې د یمن ولسمشر عبد ربه منصور هادي د واک د لېږد په برخه کې واخیست... د یمن او سیمې لپاره د سولې او ثبات د تامین په لاره کې یو مهم پړاو دی". سعودي غواړي د جګړې له بار څخه خلاص شي، ځکه جګړې ورته ډېر زیانونه اړولي او هغه یې کمزورې ښودلې ده. دا شورا که څه هم د انګلستان د پلویانو لخوا جوړه شوې، خو موخه یې له حوثیانو سره مذاکره او د هغوی لپاره امتیازات ورکول دي.

۲- اماراتو هم ("د یمن د پخواني ولسمشر عبد ربه منصور هادي لخوا د ریاستي رهبري شورا د جوړېدو د پرېکړې هرکلی وکړ... او هیله یې وښوده چې دا ګام به د یمني خواوو ترمنځ هراړخیزې سیاسي حل لارې ته لاره هواره کړي... اماراتو همداراز د سعودي عربستان د هغې غوښتنې هرکلی وکړ چې له شورا څخه یې غوښتي و چې د ملګرو ملتونو تر څارنې لاندې له حوثیانو سره مذاکرات پیل کړي... العربیه ۲۰۲۲/۴/۸").

۳- خو د حوثي ډلې دریځ دوه ګونی و! هغوی له اوربند سره موافقه وکړه او په هغه کې یې فعال رول درلود، او د یمن لپاره د ملګرو ملتونو استازی هانس ګروندبرګ یې په صنعا کې د ۳ ورځو لپاره مېلمه کړ او هلته یې د انصارالله له مشرتابه سره پر اوربند خبرې وکړې. خو د نوې ریاستي شورا په اړه یې دریځ مخالف و! حوثیانو د هادي وروستۍ پرېکړې رد کړې. د هغوی ویاند محمد عبدالسلام پر ټیلیګرام ولیکل: (دا اقدامات چې د تېريګر ایتلاف لخوا شوي، له یمن او د هغوی له ګټو سره هیڅ تړاو نه لري او یوازې د پاشل شویو ملیشو په یوځای کولو سره جګړه نوره هم تېزوي). حوثیانو ته په کنفرانس کې د ګډون بلنه ورکړل شوې وه خو هغوی په سعودي کې د کنفرانس جوړېدو له امله ګډون رد کړ او په یو بې طرفه هېواد کې یې د جوړېدو غوښتنه وکړه. د دې مانا دا ده چې حوثیان به په راتلونکو کنفرانسونو کې ګډون وکړي او له شورا سره به خبرې وکړي، که څه هم اوس دا پرېکړه ردوي. دا انکار د دې لپاره دی چې په راتلونکو مذاکراتو کې خپل دریځ پیاوړی کړي. هغوی په مستقیم ډول له ایران سره تړلي دي چې د امریکا په مدار کې ګرځي. هغوی له دوه میاشتني اوربند سره موافقه وکړه، او دا اوربند په اصل کې د دغې شورا او مذاکراتو لپاره سریزه وه!

۴- د ایران دریځ: (تهران د اوربند هرکلی وکړ او د بهرنیو لاسوهنو پرته یې د یمني-یمني خبرو اترو پر اهمیت ټینګار وکړ. د ایران د بهرنیو چارو وزیر حسین امیر عبداللهیان وویل چې هېواد یې په یمن کې د اوربند ملاتړ کوي او پر دې ټینګار کوي چې باید محاصره ختمه شي... الجزیره ۲۰۲۲/۴/۱۴).

۵- د امریکا دریځ: متحده ایالاتو د ریاستي رهبري شورا د جوړېدو هرکلی وکړ:

الف- (د امریکا د بهرنیو چارو وزیر انتوني بلینکن په یو بیان کې وویل: "متحده ایالات د یمن د خلکو د هیلو ملاتړ کوي چې یو اغېزمن، ډیموکراتیک او شفاف حکومت ولري"... ۲۰۲۲/۰۴/۰۸ sabq.org)

ب- د بهرنیو چارو وزارت ویاند نېډ پرایس د ۲۰۲۲/۴/۸ نېټه پر ټویټر ولیکل: "متحده ایالات په یمن کې د ریاستي رهبري شورا د جوړېدو هرکلی کوي."

ج- د یمن لپاره د امریکا ځانګړي استازي ټیم لینډرکنګ د ریاض کنفرانس په پرانیسته کې وویل: ("متحده ایالات د یمني خواوو د یوې هراړخیزې سوله ییزې حل لارې ملاتړ کوي"... د ب ا ۲۰۲۲/۳/۳۰). ده د کنفرانس په پای کې وویل: ("متحده ایالات هیله لري چې ایران یو مثبت رول ولوبوي او په یمن کې خپله تګلاره بدله کړي. ښايي دا هغه پرېکنده شېبه وي چې ایران په کې نړیوالې ټولنې ته خپله غوره څېره وښيي"... سي این این ۲۰۲۲/۴/۶).

په دې توګه امریکا د شورا ته د هادي د واک لېږد ملاتړ وکړ او ټینګار کوي چې ایران باید فعال رول ولوبوي ترڅو حوثیان په واک کې شریک شي، ځکه حوثیان د ایران له ملاتړ پرته نشي پاتې کېدای.

۶- د انګلستان دریځ: (د انګلستان د بهرنیو چارو وزیرې لیز ټروس د ولسمشر هادي لخوا د ریاستي شورا د جوړېدو هرکلی وکړ. همداراز په یمن کې د انګلستان سفیر ریچارډ اوپنهایم د "الشرق الاوسط" ورځپاڼې سره په مرکه کې وویل چې د ریاض د مشورو پایلې د ملګرو ملتونو تر څارنې لاندې په راتلونکو خبرو کې کارول کېدای شي... ده ټینګار وکړ چې د سعودي او حوثیانو ترمنځ هر ډول هوکړه به د وروستۍ سیاسي حل لارې اساس وي... ۲۰۲۲/۰۴/۰۷ dw.com)

درېیم: د پورتنیو ټکو په پام کې نیولو سره لاندې حقایق روښانه کېږي:

۱- د سعودي نظامي مداخله چې په ۲۰۱۵ کال کې پیل شوه، موخه یې د امریکا د پلان له مخې د حوثیانو تثبیتول وو، نه د هغوی له منځه وړل. همداراز د ۲۰۱۸ کال د سټاکهولم هوکړې امارات او د هغوی پلوي قوتونه د حدیدې له نیولو او صنعا ته له پرمختګ څخه ودرول، لکه څنګه چې انګلستان یې پلان درلود... نو انګلستان له امریکا سره د یوې "لنډمهاله" حل لارې په اړه فکر پیل کړ او خپل مزدور هادي یې دغه ګام ته اړ کړ. دا خبره په یمن کې د انګلستان د سفیر ریچارډ اوپنهایم له خبرو هم ښکاري چې ویلي یې وو حوثیان باید د مذاکراتو برخه وي ځکه هغوی د یمن د سیاسي ډګر مهمه برخه ده. له دې ښکاري چې انګلستان اوس د حوثیانو په واک کې شریکولو ته مایل شوی، ځکه ویې نشو کولای هغوی د خپلو مزدورو قوتونو له لارې له منځه یوسي.

۲- د یمن لپاره د ملګرو ملتونو استازی هانس ګروندبرګ د ۲۰۲۲/۴/۱۱ نېټه د لومړي ځل لپاره صنعا ته لاړ او له حوثي مشرانو سره یې وکتل. د ده سفر موخه دا وه چې حوثیان د اوربند پیاوړي کولو او سیاسي حل لارې ته وهڅوي. داسې ښکاري چې نوموړي حوثیانو ته د وروستي کنفرانس پرېکړې وړې وې ترڅو هغوی له ریاستي شورا سره مذاکراتو ته چمتو کړي.

۳- د ریاستي شورا غړي په ټولیزه توګه د انګلستان پلویان دي، خو د دغې شورا د جوړېدو کنفرانس د امریکا د متحد سعودي لخوا په ریاض کې جوړ شوی و. سره له دې چې حوثیانو په کې ګډون ونه کړ، خو هغوی او ایران له اوربند سره موافقه کړې وه. دا حقیقت چې امریکا او انګلستان دواړو له اوربند او شورا سره موافقه کړې، ښيي چې ځینو مهمو لاملونو دواړه غاړې دې ته اړ کړې چې خپل مخالفتونه یوې خواته کړي او یوې توافقي حل لارې ته، که څه هم لنډمهاله وي، مخه کړي. دا لاملونه په لاندې ډول دي:

الف- د اوکراین جګړه او د هغې اغېزې پر امریکا او اروپا، په ځانګړې توګه انګلستان، چې د هغوی پام یې دغې جګړې ته اړولی دی.

ب- د صنعا د ځواکونو لخوا د سعودي د نفتو پر بنسټیزو تاسیساتو بریدونه، چې د نړۍ د تېلو په بازارونو یې اغېزه کوله. څرنګه چې امریکا له اروپا سره ژمنه کړې چې د روسیې د انرژۍ بدیل به ورته پیدا کوي، نو سعودي باید ارام وي ترڅو تېل صادر کړي او د تېلو بیې کنټرول کړي. دا کار د ۲۰۲۲ کال په نومبر کې د امریکا د کانګرس په ټاکنو کې د ډیموکرات ګوند لپاره هم مهم دی. نو ځکه امریکا غوښتل چې د سعودي او حوثیانو ترمنځ حالات ارام کړي.

ج- په لیرې ختیځ کې له چین سره د امریکا په جګړه بوختیا...

د- د خپل واک په تثبیتولو کې د ولسمشر هادي پاتې راتلل، چې له ۲۰۱۲ کال راهیسې په یمن کې بحرانونه دوام لري.

هـ- د جګړې اووه کلن دوام پرته له دې چې کوم لوری خپلې موخې ترلاسه کړي.

و- په پای کې د امریکا او انګلستان اوسني شرایط هغوی دغه توافق ته اړ کړل:

• امریکا پوهېږي چې انګلستان په یمن کې سیاسي نفوذ لري او پر ځینو قبایلو اغېز لري چې په مأرب کې له حوثیانو سره په شدت جنګېږي، او حوثیان نشي کولای ټول یمن ونیسي. نو امریکا حاضره شوه چې له انګلستان سره نفوذ ووېشي.

• انګلستان بیا په ۲۰۱۵ کال کې د سلمان او د هغه د زوی په راتګ سره په سعودي کې خپل نفوذ له لاسه ورکړ او سعودي د امریکا په ګټه کار پیل کړ. د انګلستان سیمه ییز اوزار کمزوري شول او د ایران د رول په زیاتېدو سره انګلستان مجبور شو چې له امریکایانو سره د نفوذ وېش ومني. دا د دواړو لورو قناعت د سیاسي حل لپاره مناسبه فضا برابره کړې ده.

۴- په دې توګه اوربند او د ریاستي شورا جوړول د امریکا او انګلستان د توافق پایله ده. خو دا باید هېر نه کړو چې استعمارګر هېوادونه تل هڅه کوي نفوذ په یوازې ځان ولري او یوازې د مجبورۍ پر مهال لنډمهاله توافق کوي. نو دا توافق تر هغو پاتې کېږي چې پورته ذکر شوي لاملونه شتون ولري. د هغوی ترمنځ جګړه به په غیر مستقیمو لارو دوام لري ترڅو شرایط بدل شي او بیا به د نفوذ پر سر جګړه راپورته کېږي.

۵- یمن د امریکا او انګلستان او د هغوی د سیمه ییزو او کورنیو مزدورانو د جګړې ډګر دی. د دې جګړې قرباني د یمن خلک دي چې له فقر او لوږې سره مخ دي. هغوی ته یوازینۍ حل لاره الله ته رجوع کول، پر هغه توکل کول او د دغو ټولو استعماري وسیلو ردول دي. هغوی باید د مخلصو کسانو سره یوځای د نبوت پر منهج د راشده خلافت د تاسیس لپاره کار وکړي ترڅو د الله حکم پلي شي:

وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً * وَيَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يَحْتَسِبُ وَمَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بَالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِكُلِّ شَيْءٍ قَدْراً

"او هر څوک چې له الله څخه ووېرېږي، الله ورته (له ستونزو) د وتلو لاره پیدا کوي. او له داسې ځایه رزق ورکوي چې ګومان یې نه کاوه؛ او څوک چې پر الله توکل وکړي، نو الله ورته کافي دی، بېشکه الله خپل کار سرته رسوي، په یقین سره الله د هر څه لپاره یوه اندازه ټاکلې ده." (سورت الطلاق [۶۵]: ۲-۳)

د ۱۴۴۳ هجري قمري کال د روژې مبارکې ۱۹مه د ۲۰۲۲/۰۴/۲۰ زېږدیز کال