Jibu la Swali
Swali: Marekani imekuwa ikikumbwa na maandamano makubwa kwa takriban wiki mbili sasa katika baadhi ya maeneo, yakiambatana na vitendo vya vurugu, uporaji wa maduka, na kuchomwa moto kwa vituo vya polisi. Je, kifo cha mtu mmoja mweusi nchini Marekani kinaweza kuchochea maandamano ya namna hii? Hali hii imekuwa ikitokea mara kwa mara katika miaka michache iliyopita lakini maandamano kama haya hayakuwahi kutokea! Na je, kuna athari zozote za maandamano haya kwa sera ya kigeni ya Marekani?
Jibu: Ili kubainisha majibu ya maswali yaliyotajwa hapo juu, tunapitia yafuatayo:
1- Polisi wa Marekani walimuua mtu mwenye asili ya Kiafrika, George Floyd, katika mji wa Minneapolis, jimbo la Minnesota mnamo 2020/05/25. Ulikuwa ni uhalifu wa kinyama, ambapo askari polisi alitumia mbinu za mafunzo aliyopata jeshini kwa kumkandamiza George Floyd kwenye mshipa wa shingo (carotid artery). Uhalifu huo ulichukua dakika tisa ambapo Floyd alikuwa akipiga kelele "Siwezi kupumua" mpaka alipokata roho. Wamarekani wote walishuhudia uhalifu huu wa kutisha na kuona kwa macho yao ukatili wa polisi wa Marekani dhidi ya watu weusi. Maandamano yalianza mjini humo mara moja siku iliyofuata, yakilaani kiwango hiki cha unyama katika kushughulika na binadamu. Kisha maandamano yalianza kuenea katika miji mingine ya Marekani, huku video ya kusikitisha ya Floyd akisongwa roho ikisambaa sana kwenye mitandao ya kijamii, hadi maandamano hayo yakafika zaidi ya miji 80 ya Marekani katika majimbo mbalimbali. Baadaye mamlaka zilitangaza amri ya kutotoka nje ili kuzuia maandamano hayo ambayo mengi yaliambatana na vurugu, mauaji, uporaji, na kuchomwa moto kwa maduka na vituo vya polisi. Polisi wa Marekani walitumia nguvu kubwa dhidi ya waandamanaji, wakawakamata zaidi ya watu 4,000 katika miji mbalimbali, na vifo vya watu kadhaa vilitangazwa. Kikosi cha Walinzi wa Taifa (National Guard) kiliitwa ili kurejesha usalama na kudhibiti mitaa, na hata jeshi la Marekani liliitwa—jambo ambalo halijawahi kutokea kabla nchini Marekani—ili kuimarisha usalama katika mji mkuu, Washington. Rais Trump alipelekwa kwenye handaki salama chini ya ardhi kwa hofu ya waandamanaji kuvamia Ikulu ya Marekani (White House).
2- Taswira za maandamano nchini Marekani zimeharibu picha ya utulivu wa ndani ambayo serikali za Marekani zimekuwa zikijivunia kwa muda mrefu. Moto uliokuwa ukiwaka, maduka yaliyoporwa, na vituo vya polisi vilivyoharibiwa kwa kiasi hiki kikubwa, viliwaonya Wamarekani kuhusu "jahannamu" ambayo serikali yao imekuwa ikiitengeneza katika nchi nyingine. Hali hii inatishia kuwa ukandamizaji na ubeberu ambao Marekani imezoea kuutumia dhidi ya ulimwengu, sasa unaanza kuelekezwa kwa watu wa Marekani wenyewe. Hizi zilikuwa taswira za kushtua kwa viwango vyote: Rais anawatishia waandamanaji wa amani kwa "mbwa wakali" kuzunguka Ikulu na silaha hatari zaidi duniani ikiwa watathubutu kuvuka kuta za Ikulu ambazo zimezungushiwa seng'enge na kuta za saruji. Rais alidai magavana wa majimbo wajibu kwa ukali dhidi ya waandamanaji na kurejesha usalama kwa nguvu, akiwataka watumie Walinzi wa Taifa na kuliweka jeshi katika hali ya tahadhari ili kuingilia kati ndani ya saa 4 popote itakapohitajika ikiwa polisi watashindwa. Kweli jeshi lilitumwa Washington kabla ya hatua hiyo kusitishwa baada ya ukosoaji mkubwa dhidi ya Rais kwa kutumia jeshi dhidi ya raia. Kwa upande mwingine, makundi ya watu wenye hasira hayakuzuiwa na polisi, Walinzi wa Taifa, wala hatari ya virusi vya Corona. Sehemu yao walikuwa wa amani wakidai haki za kiraia, kuwajibishwa kwa wauaji, na marekebisho ya jeshi la polisi. Sehemu ya pili ililenga kushambulia vituo vya serikali, hasa polisi, na kuvichoma moto. Rais Trump alidai kuwa kundi hili ni harakati ya Antifa ya mrengo wa kushoto inayopinga sana ubepari. Sehemu ya tatu ilijihusisha na uporaji, wizi, na hujuma.
3- Ukweli ni kwamba jeshi la polisi la Marekani, ambalo linaongozwa zaidi na watu weupe, limezoea kuwadhalilisha raia weusi. Wengi wao wameuawa na polisi, na baadhi ya matukio hayo yalirekodiwa kama ilivyokuwa kwa Floyd. Matukio haya si nadra, bali yanajirudia; ubaguzi wa rangi nchini Marekani ni jambo la wazi na linaloonekana katika jamii yao.
Lakini kuna sababu zilizofanya kifo cha Floyd mnamo 2020/05/25 huko Minneapolis kupanua wigo wa hasira za wananchi dhidi ya sera ya ubaguzi wa rangi inayotekelezwa na vyombo vya dola nchini Marekani dhidi ya watu weusi hasa. Sababu hizi zingine ni za kale na zingine ni mpya, nazo ni:
a- Kufeli kwa mchakato wa ushirikiano katika jamii ya Marekani: Jamii ya sasa ya Marekani ilijengwa juu ya misingi ya ubaguzi wa rangi. Wahamiaji wa Kiingereza hasa, na Wazungu kwa ujumla, waliitawala Marekani juu ya maiti za mamilioni ya Wahindi Wekundu (Red Indians), ambao ndio wenyeji asilia. Kutokana na uhitaji wa nguvu kazi katika makoloni mapya, watumwa waliletwa kutoka Afrika. Wamarekani weupe wanawatazama watu wenye asili ya Kiafrika kama watumwa, na hali hii ilikuwa rasmi kwa karne nyingi, ambapo Waafrika hawa walitengwa na kufanyishwa kazi ngumu katika mashamba na viwanda vya watu weupe. Sheria ya Uraia ya mwaka 1790 iliwapa uraia watu weupe pekee na kukataa kuwatambua weusi kama raia. Licha ya Waafrika kupata baadhi ya haki kama kupiga kura katika miaka ya 1860, ubaguzi wa rangi ulibaki kuwa sera rasmi nchini Marekani hata baada ya kumalizika kwa Vita vya wenyewe kwa wenyewe. Baada ya katikati ya karne ya 20, harakati kubwa ya "Haki za Kiraia" ilizuka ambapo Martin Luther King alijipatia umaarufu kama kiongozi wa weusi, na kusababisha kutambuliwa rasmi kwa haki zao kama raia. Waafrika hawa walidhani wamepata haki ambazo wazazi wao walikosa, lakini hilo halikubadilisha sana fikra za Wamarekani weupe, ambao waliendelea kuwatazama watu weusi kama watu wa daraja la chini. Licha ya viongozi wa Marekani kudai kuwa ubaguzi umekwisha, ripoti mbalimbali zinaonyesha kuwa ubaguzi wa rangi umekita mizizi. Hii inadhihirika kupitia idadi kubwa ya wafungwa weusi ikilinganishwa na weupe, kiwango kikubwa cha ukosefu wa ajira miongoni mwao, tofauti kubwa ya kipato, na ukosefu wa huduma bora za afya katika mitaa ya watu weusi ikilinganishwa na mitaa ya watu weupe.
b- Utawala wa Trump wa kibaguzi na kuunga mkono watetezi wa ukuu wa watu weupe: Makundi yanayomuunga mkono Rais Trump yanaamini katika ukuu wa rangi nyeupe (white supremacy). Makundi haya yamepata nguvu zaidi baada ya Trump kuingia Ikulu, wakimuona kama kiongozi wao wa kizalendo. Makundi haya yanachanganyikana na Wakristo wa Kiinjilisti (Evangelical Christians) wanaoongeza mrengo wa kidini katika ukuu huu. Kauli za Trump dhidi ya Waislamu, kuwazuia baadhi yao kupata viza, kauli zake dhidi ya Wameksiko, ujenzi wa ukuta mpakani mwa Meksiko, vita vya kibiashara dhidi ya China, na kuuita virusi vya Corona kama "virusi vya Kichina" kumechochea uadui dhidi ya Wachina nchini Marekani. Aidha, uvumilivu wake kwa maandamano ya Wanazi mamboleo (Neo-Nazis) huko Virginia mnamo 2017, na lugha yake ya kudhalilisha makundi ya walio wachache, pamoja na maoni yake kuhusu kifo cha Floyd na ulazima wa kukandamiza maandamano, vyote vimefanya Rais Trump kuwa mmoja wa wachochezi wakubwa wa ubaguzi. Hii imesababisha kuongezeka kwa chuki dhidi ya weusi, Waislamu, Wameksiko, na Wachina, ambao sasa wanaonekana kama wavamizi waliokuja kuiba nafasi za kazi na utajiri wa Marekani.
c- Athari za virusi vya Corona ndani ya jamii ya Marekani: Moja ya sababu zilizoongeza moto wa maandamano ni kuingiliana kwake na janga la Corona. Karantini ilileta shinikizo kwa Wamarekani, na kwa upande mwingine ilisababisha ukosefu wa ajira kwa kiwango kikubwa, jambo lililoongeza wasiwasi kuhusu mustakabali wao. Pia, Wamarekani waliona kufeli kwa serikali yao katika kukabiliana na janga hilo, uhaba wa vifaa vya matibabu, na kutojiandaa vyema licha ya kuwa janga hilo liliipiga Marekani baada ya kupita Ulaya na China. Vilevile, mkanganyiko wa serikali umezua mpasuko mwingine wa kisiasa nchini humo. Jambo lingine la ndani ni kwamba jamii ya Marekani inazidi kuhisi ubaya wa mfumo wa kibepari; mgawanyo wa utajiri unazidi kuwa mbaya ambapo kundi dogo la mabepari wanamiliki kila kitu na kudhibiti siasa ili wapate msamaha wa kodi, huku watu wa kipato cha kati na chini wakiumizwa na kodi kubwa. Maandamano haya yameonyesha nguvu inayokua ya harakati zinazopinga ubepari kama Antifa, ambayo Trump alitaka iandikishwe kama kundi la kigaidi. Harakati hizi zinazidi kupata wafuasi na kutoa wito wa vurugu dhidi ya ubepari, na ndizo zinazotuhumiwa leo kwa kuwaongoza waandamanaji kuchoma moto vituo vya polisi.
4- Haya yote yamekuwa na athari kwa sera ya kigeni ya Marekani kwa sababu zifuatazo:
a- Hali ya mpasuko nchini Marekani: Tangu mwaka 2017, utawala wa Trump umeonyesha kuwa Marekani haina msimamo mmoja. Wamarekani wamegawanyika katika masuala ya vita, misaada ya kimataifa, kodi, uhamiaji, na mengineyo. Rais Trump mwenyewe amekuwa sababu kuu ya mpasuko huo kutokana na kiburi chake, uchu wa madaraka, na tabia yake ya kupenda migogoro ya ndani. Janga la Corona na malumbano kati ya Rais na magavana yameongeza mpasuko huu ambao sasa unapiga sekta za kisiasa na kifedha. Namna Trump anavyoshughulikia maandamano—kwa kutaka kutumia nguvu na kupingwa na Chama cha Kidemokrasia, magavana, na hata Waziri wake wa Ulinzi—imezidisha mgawanyiko. Mfano wa hivi karibuni ni barua ya pamoja kutoka kwa mawaziri wa ulinzi wa zamani na maafisa wa kijeshi wakimtuhumu Trump kwa kuisaliti katiba kwa kutaka kutumia jeshi dhidi ya waandamanaji. Kwa mujibu wa CNN, Trump alitaka kutuma wanajeshi 10,000 Washington na miji mingine, lakini Waziri wa Ulinzi Mark Esper na Mkuu wa Majeshi Mark Milley walikataa ombi hilo, wakiona kuwa ni kinyume cha sheria.
b- Kipindi cha uchaguzi wa Rais: Maandamano haya yamezuka wakati wa kampeni za uchaguzi kati ya Joe Biden na Donald Trump. Rais Trump ana wasiwasi mkubwa kuhusu kuchaguliwa kwake tena mnamo Novemba, na kipaumbele chake namba moja ni athari za Corona kwenye uchumi. Anahofia mpinzani wake atatumia kufeli kwa serikali katika kampeni. Trump alitaka kutumia maandamano haya ili aonekane kama "mtu mwenye nguvu" anayeweza kudhibiti usalama, lakini Joe Biden na Chama cha Kidemokrasia wanamuonyesha kama mtu anayechochea mgawanyiko na asiyeweza kuponya majeraha ya jamii.
c- Ukandamizaji wa serikali dhidi ya waandamanaji: Ulimwengu umeshuhudia ukatili wa serikali ya Marekani dhidi ya waandamanaji, kauli za Rais kuhusu mbwa wakali na silaha hatari, maelfu ya waliokamatwa, na matumizi ya mabomu ya machozi. Hii yote inaifanya Marekani ipoteze hoja ya "haki za binadamu" na "uhuru wa kutoa maoni" ambayo imekuwa ikiitumia dhidi ya wapinzani wake duniani. Hili linaathiri moja kwa moja sera ya kigeni ya Marekani. Msemaji wa Wizara ya Kigeni ya Urusi, Maria Zakharova, alisema mnamo Juni 2, 2020, kuwa Marekani imepoteza haki yoyote ya kuikosoa nchi yoyote kuhusu masuala ya haki za binadamu kutokana na namna ilivyoshughulika na waandamanaji wake.
5- Hivyo basi, ubaguzi wa rangi umekita mizizi nchini Marekani. Huenda ukatulia kwa muda lakini unachocheka haraka. Ni ugonjwa wa kifikra katika asili ya mfumo wa kibepari wa Marekani, na kwa hakika haukosekani katika mfumo wowote wa kutungwa na wanadamu kwa sababu unafuata matamanio ya watu yanayobagua mweupe dhidi ya mweusi au mwekundu dhidi ya njano, hata kama ubaguzi huo unaleta madhara kwa wengine na kwao wenyewe baadaye!
Uislamu pekee ndio ulioondoa na unaoondoa ubaguzi huu wa rangi. Hakuna upendeleo kati ya watu kwa rangi, hadhi, au utajiri; wote ni sawa, na hawazidiani isipokuwa kwa uchamungu. Mwenyezi Mungu (swt) Anasema:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَأُنْثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِير
"Enyi watu! Hakika Sisi Tumewaumbeni kutokana na mwanamume mmoja na mwanamke mmoja. Na Tukawafanyeni kuwa mataifa na makabila ili mpate kujuana. Hakika aliye bora zaidi miongoni mwenu mbele ya Mwenyezi Mungu ni yule aliye mcha-Mungu zaidi. Hakika Mwenyezi Mungu ni Mjuzi, Mwenye khabari." (QS. Al-Hujurat [49]: 13)
Na Mtume (saw) amesema katika hadithi iliyopokewa na Al-Bayhaqi kutoka kwa Jabir bin Abdullah wakati wa hotuba ya kuaga:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ رَبَّكُمْ وَاحِدٌ، وَإِنَّ أَبَاكُمْ وَاحِدٌ، أَلا لا فَضْلَ لِعَرَبِيٍّ عَلَى عَجَمِيٍّ، وَلا لِعَجَمِيٍّ عَلَى عَرَبِيٍّ، وَلا لأَحْمَرَ عَلَى أَسْوَدَ، وَلا أَسْوَدَ عَلَى أَحْمَرَ، إِلا بِالتَّقْوَى، إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللهِ أَتْقَاكُمْ، أَلا هَلْ بَلَّغْتُ؟
"Enyi watu, hakika Mola wenu ni mmoja, na baba yenu ni mmoja. Tambueni kuwa hakuna ubora kwa Mwarabu juu ya asiyekuwa Mwarabu, wala kwa asiyekuwa Mwarabu juu ya Mwarabu, wala kwa mwekundu juu ya mweusi, wala kwa mweusi juu ya mwekundu, isipokuwa kwa uchamungu. Hakika mbora wenu mbele ya Mwenyezi Mungu ni yule mwenye uchamungu zaidi kati yenu. Je, nimefikisha?"
Wakasema: "Ndiyo, Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu." Akasema: "Basi aliyeshuhudia amfikishie asiyekuwepo." Al-Bawsiri na At-Tabarani pia wamepokea mfano wake, na katika upokezi wa At-Tabarani imesema: "wala kwa mweusi juu ya mweupe, wala mweupe juu ya mweusi."
Uislamu pekee ndio unaomaliza ubaguzi wa rangi, kwani umeteremshwa kutoka kwa Mola wa walimwengu wote, unaongoza kwenye ukweli, na unaeneza kheri duniani kote.
أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لا يَهِدِّي إِلا أَنْ يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ
"Je, anayeongoza kwenye ukweli ni wa haki zaidi kufuatwa, au yule ambaye haongoki mpaka aongozwe? Mna nini basi? Namna gani mnavyohukumu?" (QS. Yunus [10]: 35)
20 Shawwal 1441 H 2020/06/11 M