Mfululizo wa Majibu ya Mwanachuoni Mtukufu Ata Bin Khalil Abu Al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa Maswali ya Wageni kwenye Ukurasa Wake wa Facebook "Fikri"
Jawabu la Swali
Akili au Utambuzi au Fikra Kwa Atmani Atmani Atmani
Swali: Assalamu Alaikum Sheikh wetu mtukufu: Kuna tofauti gani kati ya maoni ya awali na maelezo ya awali katika njia ya kufikiri? Ikizingatiwa kuwa fikra, utambuzi, au akili haitimii isipokuwa kwa vipengele vinne: uhalisia, hisia, maelezo ya awali, na ubongo mzima wenye uwezo wa kuunganisha mambo. Je, kuna tofauti gani kati ya maoni ya awali na maelezo ya awali yanayohusiana na kufafanua uhalisia?
Jibu: Waalaykum Salam Warahmatullahi Wabarakatuh,
1- Kama ilivyoelezwa katika swali, akili, utambuzi, au fikra ni uhamishaji wa hisia za uhalisia kupitia viungo vya hisia kwenda kwenye ubongo pamoja na maelezo ya awali ambayo kwayo uhalisia huo unafafanuliwa... Yaani, mchakato wa kifikra hautimii mpaka vipengele vinne vipatikane: uhalisia, hisia za uhalisia (viungo vya hisia), ubongo mzima wenye uwezo wa kuunganisha, na maelezo ya awali kuhusu uhalisia au yanayohusiana nao...
2- Ili kufikiri kuwepo kwa mwanadamu katika ardhi hii, Allah Subhanahu wa Ta'ala alimpa Adam (as) maelezo ya awali yanayofafanua mambo yanayofanyika ardhini ambayo ndiyo maudhui ya kufikiri. Imekuja katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah Sehemu ya 3:
[Kuhusu kauli yake Ta’ala:
وَعَلَّمَ آدَمَ الْأَسْمَاءَ كُلَّهَا
"Na akamfundisha Adam majina ya vitu vyote." (QS Al-Baqarah [2]: 31)
Makusudio yake ni majina ya vitu (vitu vyenyewe) na si lugha, yaani alimfundisha hakika za vitu na sifa zake; yaani alimpa maelezo ambayo anayatumia kutoa hukumu juu ya vitu. Kwani kuhisi uhalisia pekee haitoshi kutoa hukumu juu yake na kutambua hakika yake, bali ni lazima kuwe na maelezo ya awali ambayo kwayo uhalisia unafafanuliwa. Allah Ta’ala alimfundisha Adam majina, yaani majina ya vitu, hivyo akampa maelezo ambayo anaweza kutoa hukumu juu ya vitu anavyovihisi...] Mwisho.
3- Kutokana na hapo, fikra zilizaliwa na kuendelea tangu kufikiri kwa kwanza kulitokea kwa Allah kumpa Adam maelezo ya awali, na kisha akayatumia kufafanua uhalisia uliokuwa unatafitiwa pamoja na vipengele vingine viwili vilivyokuwepo kwake (ubongo na hisia), na maisha yakaendelea yakisheheni nyanja pana za kufikiri... Hivyo basi, utambuzi sahihi wa jinsi mchakato wa kwanza wa kifikra ulivyotokea kwa mwanadamu utapelekea lazima katika kumuamini Allah Subhanahu wa Ta'ala. Kwa sababu hiyo, harakati za kikafiri zinazokanusha kuwepo kwa Muumba zinafafanua akili au fikra kwa kuondoa kipengele cha maelezo ya awali! Pamoja na kwamba fikra kuhusu uhalisia haiwezi kutokea bila maelezo ya awali yanayofafanua uhalisia huo, na hili linajulikana kwa ulazima. Lakini harakati za kikafiri kama Wakomunisti wanakanusha maelezo ya awali ili yasiwapeleke kwenye imani kwa Muumba ambaye alimpa Adam (as) maelezo ya awali kwa ajili ya kuanzisha fikra ya kwanza katika maisha haya, kisha mchakato wa kufikiri ukafuata. Hii ni kwa sababu hisia za uhalisia pamoja na ubongo hazizalishi fikra bila maelezo ya awali ya kufafanua uhalisia unaofanyiwa fikra. Kwani kuhisi uhalisia, na hisia jumlisha hisia nyingine, hata iwe mara milioni na ziwe za aina mbalimbali, matokeo yake yatakuwa ni hisia tu, na hakuna fikra itakayotokea kamwe. Bali ni lazima yawepo maelezo ya awali kwa mwanadamu ambayo kwayo anafafanua uhalisia aliouhisi ili fikra itokee. Hivyo basi, mfuatano wa fikra, hususan fikra ya kwanza, hupelekea kwenye imani kwa Allah ambaye alimpa Adam (as) maelezo ya awali...
4- Hiyo ni kuhusu maelezo ya awali. Ama maoni ya awali, hayo ni hukumu juu ya uhalisia ambazo mwanadamu amekwisha zitoa hapo awali, ama kwa yeye mwenyewe kufanya mchakato wa kifikra na kutoa hukumu juu ya uhalisia huo, au kwa kupokea hukumu hizo kutoka kwa wengine kupitia kufundishwa, kusoma... n.k. Hivyo maoni ya awali ni fikra kuhusu uhalisia.
5- Hali kadhalika, tofauti kati ya maelezo ya awali na maoni ya awali inaweza kufupishwa katika tofauti kuu mbili:
Kwanza: Maoni ya awali ni fikra za awali alizo nazo mwanadamu ambazo ni hukumu juu ya uhalisia unaotafitiwa, iwe ni kwa ujumla au kwa sehemu. Ama maelezo ya awali ni vile mambo yanavyoweza kufafanuliwa kwayo bila kutoa hukumu, bali ni kwa ajili ya ufafanuzi tu, na ni moja ya vipengele vya kufikiri ambapo kufikiri hakukamiliki bila hicho.
Pili: Maoni ya awali ni hukumu ya kabla (pre-judgment) kuhusu uhalisia unaokusudiwa kufanyiwa fikra, na hiyo ni kwa ajili ya kupata hukumu sahihi kwa mtazamo wa mfanyakazi wa fikra. Kwa hivyo, haifai kutumika katika mchakato wa kifikra; kinachotumiwa ni maelezo tu, huku kukiwekwa kizuizi dhidi ya uwepo wa maoni ya awali wakati wa mchakato na bila ya yenyewe kuingilia. Kwani maoni ya awali yakitumiwa, yanaweza kusababisha makosa katika utambuzi, kwa sababu yanaweza kutawala maelezo na kuyafafanua kwa ufafanuzi wa makosa, hivyo kosa likatokea katika utambuzi. Kwa ajili hiyo, ni lazima kuzingatia utofautishaji kati ya maoni ya awali na maelezo, na yatumike maelezo pekee na yawekwe kando maoni ya awali kuhusu uhalisia unaokusudiwa kufanyiwa utafiti... Imekuja katika kitabu cha At-Tafkeer ukurasa wa 21-23:
(Isipokuwa kwamba lazima itofautishwe katika ufafanuzi wake kati ya maoni ya awali kuhusu kitu, na maelezo ya awali kuhusu kitu hicho au yanayohusiana nacho. Kwani jambo la lazima katika njia ya kiakili (At-Tariqah al-Aqliyyah) si uwepo wa maoni au maoni ya awali juu ya uhalisia, bali ni uwepo wa maelezo ya awali kuhusu uhalisia huo au yanayohusiana nao. Hivyo basi, chenye ulazima wa kuwepo ni maelezo na si maoni...)
6- Ifuatayo ni mifano miwili ya kufafanua yaliyotajwa hapo juu:
a- Ukimpa mwanadamu yeyote kitabu cha Kisiria (Suryani), na yeye hana maelezo yoyote yanayohusiana na lugha hiyo, na tukaifanya hisia yake iangukie kwenye maandishi hayo kupitia kuyaona na kuyagusa, na tukarudia hisia hii mara milioni, basi hawezi kujua neno hata moja mpaka apewe maelezo kuhusu lugha hiyo na yanayohusiana nayo; wakati huo ndipo anapoanza kuifikiri na kuitambua. Na isisemwe kuwa hili ni maalumu kwa lugha tu na kwamba lugha ni kitu kilichowekwa na mwanadamu hivyo kinahitaji maelezo, isisemwe hivyo kwa sababu mada ni mchakato wa kiakili, na mchakato huo ni mchakato wa akili, iwe ni katika kutoa hukumu, au kufahamu dalili, au kufahamu hakika ya mambo. Mchakato wa kiakili ni mchakato mmoja katika kila kitu...
b- Ukitaka kufanya utafiti katika suala la kisiasa ili kufikia maoni sahihi, kwa mfano suala la kuingilia kati kwa Uturuki katika matukio ya Libya na kutuma wapiganaji mamluki na kuunga mkono Serraj na serikali ya mwafaka kwa silaha na maelezo... Na kukawa na maoni ya awali kwamba kuungwa mkono kwa vikosi vya serikali ya mwafaka na Erdogan ni kwa sababu ya mapenzi yake kwa Waislamu na uchungu wake kwa watu wa Libya na kwa sababu anaunga mkono harakati za Kiislamu zenye silaha na kuzipa msaada... n.k. Maoni haya ni hukumu juu ya suala unalotaka kulifanyia utafiti na si maelezo ya awali tu kulihusu. Usahihi wa utafiti unakuhitaji uachane na maoni haya ya awali na ulisome suala hilo ndani ya ushahidi wa kisiasa uliopo kwa upana na kwa upembuzi yakinifu... Kisha ndipo ufikie maoni sahihi katika suala hilo.
Natumai katika ufafanuzi huu kuna utoshelevu, na Allah ni Mjuzi zaidi na Mwenye hekima zaidi.
Ndugu yenu, Ata Bin Khalil Abu Al-Rashtah
04 Ramadhan 1442 H Sawia na 16/04/2021 M
Kiungo cha jawabu kutoka kwenye ukurasa wa Facebook wa Amir (Allah amhifadhi) Kiungo cha jawabu kutoka kwenye tovuti ya Amir (Allah amhifadhi)