Jibu la Swali
Vazi la Kisheria Ambalo Uislamu Umemfaradhia Mwanamke Katika Maisha ya Hadhara
Swali: Ninaheshimu Hizb ut-Tahrir, hususan umoja wa maoni unaozingatiwa na vijana wake katika vitabu na matoleo yake... na mshikamano kama huu hupatikana nadra katika harakati nyingine za Kiislamu... Lakini nilipokuwa nikisoma katika kurasa za intaneti, niliona mjadala kati ya vijana wa Hizb kuhusu jilbab, ambapo kuna wanaosema kuwa jilbab ni kipande kimoja na wengine wanasema ni vipande viwili. Nilikuwa nikidhania kuwa Hizb ina msimamo mmoja kuhusu hilo na kwamba vijana wa Hizb wanaufuata, hasa kwa kuwa Hizb imekuwa miongoni mwa harakati za Kiislamu zilizokuwa na athari kubwa katika kuenea kwa jilbab miongoni mwa wanawake wa Kiislamu... Swali langu ni: Je, Hizb imebadilisha sera yake ya kuwafunga vijana wake na msimamo wa Hizb? Shukrani kwako.
Jibu: Mwanzoni, nasema kuhusiana na yaliyoandikwa katika swali: Hakika vijana wa Hizb waliojiunga katika safu zake wamejitolea kikamilifu kufuata msimamo wa Hizb na hakuna mabadiliko katika hilo... Wao hawahitilafiani katika kuwa jilbab ni kipande kimoja: vazi pana linalovaliwa juu ya nguo zake za kawaida ambalo huteremshwa chini hadi miguuni ili miguu isibaki wazi... Na pia, ni kweli kwamba Hizb ina athari kubwa katika kuenea kwa jilbab miongoni mwa wanawake wa Kiislamu, na fadhila hiyo inatoka kwa Mwenyezi Mungu. Hizb imelipa suala la vazi la kisheria la mwanamke haki yake, na kulifafanua kwa kina katika kitabu cha Mfumo wa Kijamii (An-Nizam al-Ijtima'i) katika mlango wa "Kuangalia Mwanamke". Ilishurutisha vazi la kisheria liwe ni jilbab na khimar ambavyo vinatimiza kusetiri uchi bila tabarruj (kujionyesha mapambo), yaani si kila vazi linalositiri uchi inajuzu kwa mwanamke kutoka nalo, bali ni vazi maalumu lililofafanuliwa na Sharia kwa kina... Na huu hapa ni ufafanuzi wa nukta hizo hapo juu:
1- Imeelezwa katika Mfumo wa Kijamii kuwa vazi la kisheria la mwanamke katika maisha ya hadhara ni jilbab na khimar vinavyositiri uchi na pasina tabarruj... Nakunukulia baadhi ya yaliyomo katika Mfumo wa Kijamii kuhusu mada hii:
(...Na dalili ya kuwa Mpangaji Sheria (Ash-Shaari') amefaradhisha kusetiri ngozi kiasi kwamba rangi yake isijulikane ni kauli ya Mtume ﷺ:
لَمْ يَصْلُحْ أَنْ يُرى منها
"Haifai kuonekana chochote kwake."
Hadithi hii ni dalili ya wazi kwamba Sharia imeshurutisha katika kinachositiri uchi kuwa uchi usionekane kupitia vazi hilo, yaani liwe ni lenye kusitiri ngozi ambalo halionyeshi yaliyo nyuma yake (halifanyi transparent). Hivyo basi, ni wajibu kwa mwanamke kufanya kile kinachositiri uchi kuwa ni nguo ambayo si nyepesi, yaani isiyoelezea yaliyo nyuma yake wala kuonyesha yaliyo chini yake.
Hii ndiyo mada ya kusetiri uchi (satr al-awrah), na mada hii haifai kuchanganywa na vazi la mwanamke katika maisha ya hadhara, wala na tabarruj kwa baadhi ya mavazi. Ikiwa kuna vazi linasitiri uchi, hiyo haimaanishi kuwa inajuzu kwa mwanamke kulivaa akiwa anatembea katika njia ya hadhara (barabarani), kwa sababu njia ya hadhara ina vazi maalumu lililowekwa na Sharia, na haitoshi tu kile kinachositiri uchi. Kwa mfano, suruali (bin-twaal) ingawa inasitiri uchi, lakini haifai kuvaliwa katika maisha ya hadhara, yaani haifai kuvaliwa katika njia ya hadhara...
Ama vazi la mwanamke katika maisha ya hadhara, yaani vazi lake katika njia ya hadhara na masokoni, Mpangaji Sheria amefaradhisha kwa mwanamke kuwa na nguo anayoivaa juu ya nguo zake anapotoka kuelekea masokoni au anapotembea katika njia ya hadhara. Amemfaradhisha awe na mila'ah au milhafah (shuka pana la nje) analoivaa juu ya nguo zake na kuliteremsha chini hadi afunike miguu yake. Ikiwa hana nguo hiyo, basi aazime kwa jirani yake, rafiki yake au jamaa yake. Ikiwa hawezi kuazima au hakuna aliyemuazima, haifai kwake kutoka bila nguo hiyo. Na akitoka bila nguo anayoivaa juu ya nguo zake, anapata dhambi kwa sababu ameacha faradhi aliyofaradhishiwa na Mwenyezi Mungu. Hii ni kwa upande wa vazi la chini kwa wanawake. Ama kwa upande wa vazi la juu, ni lazima awe na khimar (utandio), au kinachofanana nacho au kinachochukua nafasi yake katika mavazi yanayofunika kichwa chote, shingo yote, na mianya ya nguo kifuani, na kiwe kimeandaliwa kwa ajili ya kutoka masokoni au kutembea katika njia ya hadhara, yaani vazi la maisha ya hadhara la juu. Ikiwa anayo mavazi haya mawili, inajuzu kwake kutoka nyumbani kwake kwenda masokoni au kutembea katika njia ya hadhara, yaani kuingia katika maisha ya hadhara. Lakini ikiwa hana mavazi haya mawili, haifai kwake kutoka hata kwa hali yoyote ile, kwa sababu amri ya mavazi haya mawili imekuja kwa ujumla, hivyo inabaki kuwa ya ujumla katika hali zote kwa sababu hakukuja kizuizi (mukhassis) kabisa.
Ama dalili ya uwajibikaji wa mavazi haya mawili kwa ajili ya maisha ya hadhara ni kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu kuhusu vazi la juu:
وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ
"Wala wasionyeshe mapambo yao isipokuwa yale yanayodhihirika. Na waangushe (wavute) khimar zao hadi vifuani mwao." (QS. An-Nur [24]: 31)
Na kauli ya Mwenyezi Mungu Mtukufu kuhusu vazi la chini:
يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ وَبَنَاتِكَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ
"Ewe Nabii! Waambie wake zako, na binti zako, na wake za Waumini wajiteremshie jilbab zao." (QS. Al-Ahzab [33]: 59)
Na iliyopokelewa kutoka kwa Ummu 'Atiyyah kwamba alisema:
أَمَرَنا رسولُ اللهِ ﷺ أن نُخْرِجَهُنَّ في الفِطْرِ والأضحى، العواتقَ والحُيَّضَ وذواتِ الخدورِ، فأما الحيّضُ فيَعْتَزلْنَ الصلاةَ وَيَشْهَدْنَ الخَير، ودعوةَ المسلمين. قلت يا رسولَ اللهِ إحدانا لا يكونُ لها جلبابٌ، قال: لِتُلْبِسْها أختُها من جِلبابِها
"Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alituamuru tuwatoe (wanawake) katika sikukuu za Fitr na Adha; wasichana waliovunja ungo, wenye hedhi na waliofaraghani (ndani ya nyumba zao). Ama wenye hedhi wajitenge na swala lakini washuhudie heri na wito wa Waislamu. Nikasema: Ewe Mtume wa Mwenyezi Mungu, mmoja wetu anaweza kuwa hana jilbab? Akasema: 'Dada yake amvalishe jilbab yake (amuazime)'." (Imepokelewa na Muslim).
Hivyo dalili hizi ni za wazi katika kuonyesha vazi la mwanamke katika maisha ya hadhara. Mwenyezi Mungu Mtukufu ameyasifu mavazi haya ambayo amemfaradhisha mwanamke kuyavaa katika maisha ya hadhara kwa sifa sahihi, kamilifu na jumuishi. Amesema kuhusiana na vazi la wanawake la juu:
وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ
Yaani waziviringishe nguo zao za vichwani kwenye shingo zao na vifua vyao, ili kuficha kile kinachoonekana katika kola ya shati au kola ya nguo katika shingo na kifua. Na akasema kuhusu vazi la wanawake la chini:
يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ
Yaani wajiteremshie nguo zao wanazozivaa juu ya nguo nyingine kwa ajili ya kutoka, ziwe ni mila'ah au milhafah waziteremshie chini. Na akasema kuhusu namna ya jumla ya vazi hili:
وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا
Yaani wasionyeshe sehemu za mapambo katika viungo vyao kama vile masikio, mikono, miundi na mengineyo isipokuwa kile kilichokuwa kikionekana katika maisha ya hadhara wakati wa kushuka kwa aya hii, yaani katika zama za Mtume, ambacho ni uso na viganja vya mikono. Kwa maelezo haya ya kina, inabainika kwa uwazi kabisa vazi la mwanamke katika maisha ya hadhara ni lipi na linapaswa kuwa katika hali gani. Na ikaja hadithi ya Ummu 'Atiyyah ikabainisha kwa uwazi ulazima wa yeye kuwa na nguo anayoivaa juu ya nguo zake anapotoka, pale alipomwambia Mtume ﷺ: "Mmoja wetu anaweza kuwa hana jilbab", Mtume ﷺ akamwambia: "Dada yake amvalishe jilbab yake", yaani alipomwambia Mtume: Ikiwa hana nguo ya kuvaa juu ya nguo zake ili atoke nayo, basi Mtume ﷺ aliamuru dada yake amuazime nguo zake zinazovaliwa juu ya nguo (nyingine). Na maana yake ni kwamba ikiwa hatomuazima, basi haitofaa kwake kutoka. Na hii ni ishara kwamba amri katika hadithi hii ni ya uwajibikaji (wujub), yaani ni wajibu kwa mwanamke kuvaa jilbab juu ya nguo zake akitaka kutoka, na asipovaa hivyo basi asitoke.
Na inashurutishwa katika jilbab iwe imeteremshwa chini hadi ifunike miguu, kwa sababu Mwenyezi Mungu anasema katika aya:
يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ
Yaani wajiteremshie jilbab zao, kwa sababu "مِنْ" hapa si ya sehemu fulani (tab'idh) bali ni ya ubainifu (bayan), yaani wateremshie mila'ah au milhafah chini. Na kwa sababu imepokelewa kutoka kwa Ibn Umar kwamba alisema: Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema:
مَنْ جَرَّ ثَوْبَهُ خُيَلاَءَ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَتْ أُمُّ سَلَمَةَ فَكَيْفَ يَصْنَعْنَ النِّسَاءُ بِذُيُولِهِنَّ قَالَ يُرْخِينَ شِبْرًا فَقَالَتْ إِذًا تَنْكَشِفُ أَقْدَامُهُنَّ قَالَ فَيُرْخِينَهُ ذِرَاعًا لاَ يَزِدْنَ عَلَيْهِ
"Anayeburuta nguo yake kwa maringo, Mwenyezi Mungu hatomtazama Siku ya Kiyama. Ummu Salama akasema: Sasa wanawake wafanyeje na ncha za nguo zao? Akasema: Waziteremshie shubiri moja. Akasema: Basi miguu yao itafunuka. Akasema: Basi waziteremshie dhiraa moja na wasizidishe." (Imetolewa na At-Tirmidhi na akasema hadithi hii ni Hasan Swahih).
Hii ni wazi kwamba nguo anayoivaa juu ya nguo nyingine - yaani mila'ah au milhafah - iteremshwe chini hadi isitiri miguu. Ikiwa miguu imesitiriwa kwa soksi au viatu, basi hiyo haitoshelezi kuacha kuiteremsha chini kwa namna inayoonyesha kuwepo kwa mteremsho (irkhā’). Si lazima ifunike miguu yenyewe ikiwa imeshasitiriwa tayari, lakini ni lazima kuwe na mteremsho, yaani jilbab ishuke chini kwa namna inayodhihirika kuwa ni vazi la maisha ya hadhara ambalo ni lazima mwanamke alivae katika maisha ya hadhara, na udhihirike mteremsho huo ndani yake, yaani itimie kauli yake Mwenyezi Mungu:
يُدْنِينَ
Yaani wateremshie chini.
Na kutokana na hili inabainika kuwa ni lazima kwa mwanamke kuwa na nguo pana anayoivaa juu ya nguo zake ili atoke nayo. Ikiwa hana nguo na anataka kutoka, basi dada yake, yaani mwanamke yeyote wa Kiislamu, amuazime nguo zake zinazovaliwa juu ya nguo nyingine. Ikiwa hatopata wa kumuazima, basi asitoke mpaka apate nguo ya kuvaa juu ya nguo zake. Na akitoka na nguo zake (za ndani pekee) bila kuvaa nguo pana iliyoteremshwa chini juu ya nguo yake, basi anapata dhambi hata kama angekuwa amesitiri uchi wake wote, kwa sababu nguo pana iliyoteremshwa chini hadi miguuni ni faradhi, hivyo atakuwa amekhalifu faradhi, na atapata dhambi mbele ya Mwenyezi Mungu na kuadhibiwa na Dola adhabu ya ta'zir.) Mwisho.
2- Ni wazi kutokana na nukuu hiyo hapo juu kuwa vazi la kisheria lazima liwe lenye kusetiri uchi, pasina tabarruj, na vazi hilo liwe ni khimar inayofunika nywele za kichwa na kuzungushwa shingoni na kufunika mianya ya shati, kisha jilbab inayoteremshwa hadi miguuni. Na ni wazi pia kwamba jilbab ni kipande kimoja: "nguo pana juu ya nguo zake inayoteremshwa ili kusetiri miguu ili miguu isibaki wazi". Na hili liko wazi kwa kila mwenye macho, kwani kila mwenye uoni na busara anatambua hilo, kwani imeelezwa katika nukuu:
...kwamba Sharia imefaradhisha kwa mwanamke kuwa na nguo (thawb) anayoivaa juu ya nguo zake...
...alimfaradhisha awe na mila'ah* au *milhafah analoivaa juu ya nguo zake...
...na akitoka bila nguo (thawb) anayoivaa juu ya nguo zake anapata dhambi...
...ikabainisha kwa uwazi ulazima wa yeye kuwa na nguo (thawb) anayoivaa juu ya nguo zake anapotoka...
...na kutokana na hili inabainika kuwa ni lazima kwa mwanamke kuwa na nguo (thawb) pana anayoivaa juu ya nguo zake ili atoke nayo...
Hivyo, neno "nguo" (thawb) linakaririwa kwa umoja, na mila'ah pia kwa umoja kwa ajili ya kusisitiza: (awe na nguo anayoivaa juu ya nguo zake... awe na mila'ah au milhafah anayoivaa juu ya nguo zake... akitoka bila nguo anayoivaa juu ya nguo zake anapata dhambi... awe na nguo anayoivaa juu ya nguo zake anapotoka... awe na nguo pana anayoivaa juu ya nguo zake ili atoke nayo...) Kukariri huku ni msisitizo kuwa jilbab ni kipande kimoja, kwani ni nguo anayoivaa juu ya nguo zake... nk, na hili ni jambo la wazi kabisa.
Na katika kuongeza ufafanuzi zaidi juu ya yaliyo wazi, hakika aya tukufu
يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِن جَلَابِيبِهِنَّ
inaonyesha kuwa jilbab ni kipande kimoja. Kwani "مِنْ" hapa ni kwa ajili ya ubainifu (bayan), yaani wajiteremshie jilbab zao. Na kitendo cha "kuteremsha" (idna’) kimehusishwa na jilbab, na hii inamaanisha kuwa jilbab ni kipande kimoja kinachoteremshwa chini, na haiwezekani ikawa ni vipande viwili kulingana na matamshi ya aya tukufu, kwa sababu kuteremsha kumehusishwa - kama tulivyosema - na jilbab. Ikiwa jilbab ingekuwa ni vipande viwili, basi vipande hivyo viwili vingepaswa kuteremshwa hadi miguuni na kisha kimoja kikawa juu ya kingine, na hivyo jilbab ingekuwa ni kile kipande cha nje pekee kilichoteremshwa kuanzia shingoni hadi miguuni... Hivyo basi, muundo wa lugha unasisitiza kuwa jilbab ni kipande kimoja kwa sababu kuteremsha kumehusishwa na jilbab kama tulivyobainisha... Na bila shaka, hii ni mbali na yale tuliyoyataja ya kukaririwa kwa neno "nguo"... na tulivyobainisha kabla ya hapo kuwa jilbab ni nguo pana anayoivaa mwanamke juu ya nguo zake za kawaida na inateremshwa hadi miguuni...
- Na Uislamu umesisitiza sana vazi hili la kisheria kiasi kwamba haukumpa ruhusa mwanamke kutoka ikiwa hana jilbab, bali aazime jilbab kutoka kwa dada yake ili aweze kutoka. Hivyo haitoshi tu kusitiri uchi wake kwa nguo yoyote, bali ni kwa jilbab na khimar na pasina tabarruj.
3- Huu ndio msimamo unaofuatwa (mutabanna) na Hizb, na unawafunga vijana wake na haifai kuukhalifu... Lakini inaonekana kuwa muulizaji amesoma katika kurasa za intaneti kauli zinazopingana ambazo alidhani ni za vijana wa Hizb kuhusu kuruhusiwa kwa jilbab kuwa vipande viwili (sketi na blauzi, au suruali na blauzi, au suruali na koti refu linalofika magotini na mfano wa hayo), akafikiri kuwa vijana wanahitilafiana kuhusu uhalisia wa jilbab... Na tunaweza kumpa udhuru msomaji kwa sababu anaweza kuwa amesoma maoni ya mtu aliyeacha Hizb (tarik), au aliyeadhibiwa (mu'aqab), au aliyevunja ahadi (nakith), au mpenda chokochoko na akafikiri kuwa watu hao wamo ndani ya safu za Hizb, hasa kwa kuwa sisi hatutangazi kuhusu watu kama hao isipokuwa katika hali maalumu... Hivyo, jambo linaweza kumchanganya msomaji katika kurasa za intaneti akafikiri kuwa kuna hitilafu kati ya vijana kuhusu ikiwa jilbab ni kipande kimoja au viwili...
Sisi tunamhakikishia muulizaji kuwa msimamo unaosemwa na Hizb hauhitilafiani miongoni mwa vijana wake waliojiunga ndani yake. Jilbab ni kipande kimoja: vazi pana juu ya nguo za mwanamke linaloteremshwa chini ili kusetiri miguu isibaki wazi... Ama wale wanaosema kinyume na hivyo, huenda wakawa ni miongoni mwa walioacha Hizb, walioadhibiwa, waliovunja ahadi, au miongoni mwa wapenda chokochoko!
Na hawa si chochote mbele ya Hizb na mbele ya mshikamano wa vijana wake, Mwenyezi Mungu akipenda.
Namalizia kwa yale niliyoanza nayo: (Hakika vijana wa Hizb waliojiunga katika safu zake wamejitolea kikamilifu kufuata msimamo wa Hizb na hakuna mabadiliko katika hilo... Wao hawahitilafiani katika kuwa jilbab ni kipande kimoja: vazi pana juu ya nguo zake za kawaida ambalo huteremshwa chini hadi miguuni ili miguu isibaki wazi... Na pia, ni kweli kwamba Hizb ina athari kubwa katika kuenea kwa jilbab miongoni mwa wanawake wa Kiislamu, na fadhila hiyo inatoka kwa Mwenyezi Mungu. Hizb imelipa suala la vazi la kisheria la mwanamke haki yake, na kulifafanua kwa kina katika kitabu cha Mfumo wa Kijamii katika mlango wa "Kuangalia Mwanamke". Ilishurutisha vazi la kisheria liwe ni jilbab na khimar ambavyo vinatimiza kusetiri uchi bila tabarruj, yaani si kila vazi linalositiri uchi inajuzu kwa mwanamke kutoka nalo, bali ni vazi maalumu lililofafanuliwa na Sharia kwa kina).
Na natumai kuwa katika jibu hili kuna utoshelevu kwamba Hizb ina msimamo mmoja kuhusu jilbab kama tulivyobainisha hapo juu.
9 Muharram al-Haram 1440 H 19/09/2018 M