Swali:
Mkuu wa Majeshi ya Urusi, Jenerali Valery Gerasimov alisema: "Subira ya Urusi kuhusiana na kile kinachoendelea nchini Syria ndiyo imekwisha na si subira ya Marekani" (Al-Jazeera, 21/06/2016). Hii ilikuwa ni ishara ya kuitikia tamko la Kerry aliyesema kuwa subira ya Marekani imekwisha, ambapo alisema: "Ni lazima Urusi ielewe kuwa subira ya Washington 'ina ukomo mkubwa' katika suala la kujitolea kwa usitishaji vita." (Al-Jazeera Net, 15/06/2016). Waziri wa Mambo ya Nje wa Urusi, Lavrov, alikuwa amemjibu wakati wa ushiriki wake katika Jukwaa la Kimataifa la Petersburg mnamo Alhamisi, Juni 16, akisema: "Nilisoma ufafanuzi uliotolewa na Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani kuhusu matamko ya Kerry. Wanapaswa kuwa na subira zaidi." (Russia Today, 16/06/2016). Hii ni upande mmoja, na upande mwingine, kabla ya hapo na kwa ombi la Iran, mawaziri wa ulinzi wa Urusi, Syria, na Iran walikutana Tehran mnamo Alhamisi 09/06/2016 ili kuratibu hatua za kijeshi nchini Syria... Swali ni: Je, hii inamaanisha kuwa kuna mkwamo kwa Marekani, Urusi, na Iran kuhusiana na miradi ya awali ya Marekani kwa ajili ya suluhu (mazungumzo, Geneva, ujumbe wa Riyadh)? Na ikiwa ni hivyo, je, kuingilia kati kijeshi kwa nchi kavu kumekuwa jambo linalowezekana na liko mlangoni? Mwenyezi Mungu akulipe kheri.
Jibu:
Kuhusu kuwa kuna mkwamo wa Marekani, Urusi, na Iran nchini Syria, basi hili ni kweli. Na ukweli pia ni kwamba, katika daraja la kwanza, ni mkwamo wa Marekani kwa sababu Urusi na Iran ni mambo yanayosaidia sera ya Marekani nchini Syria... Ama iwapo hii inamaanisha kuwa kuingilia kati kwa nchi kavu kuko mlangoni, basi hili lina mazingatio yanayotegemea mwelekeo wa matukio yanavyokwenda... Na ili kuelewa ukweli wa kinachoendelea, ni lazima kuashiria pointi zifuatazo:
Duru ya mwisho ya mazungumzo huko Geneva ilisimama mnamo 22/04/2016 kwa kujiondoa kwa wapinzani kwa sababu ya kile walichokiita kutokuwa na uzito kwa mazungumzo hayo. Kisha "Mpatanishi Mkuu" Mohammed Alloush alijiuzulu mnamo 30/05/2016 (Al-Arabiya Net). De Mistura alirudi nyuma katika kutangaza kuanza kwa duru mpya ya mazungumzo; baada ya kuwa "Staffan de Mistura, mjumbe wa Umoja wa Mataifa nchini Syria, amesema kuwa tarehe ya kuanza kwa duru mpya ya mazungumzo ya Syria itatangazwa baadaye leo Alhamisi, 26 Mei 2016, baada ya kushauriana na Baraza la Usalama la Umoja wa Mataifa licha ya kuendelea kwa vitendo vya vurugu uwanjani" (Tovuti ya Al-Wasat, 26/05/2016). Baada ya hapo, alirudi mnamo 09/06/2016 na kusema: "Staffan de Mistura, mjumbe wa Umoja wa Mataifa nchini Syria, amesema leo Alhamisi kuwa shirika hilo la kimataifa halitafanya duru mpya ya mazungumzo ya amani ya Syria huko Geneva mpaka maafisa kutoka pande zote watakapokubaliana juu ya vigezo vya makubaliano ya mpito wa kisiasa ambayo muda wake wa mwisho wa kufikiwa ni Agosti Mosi. De Mistura aliwaambia waandishi wa habari: 'Wakati bado haujafika kwa ajili ya duru rasmi ya tatu ya mazungumzo ya Syria'." (Baladi-news, 09/06/2016).
Kinyume na ilivyozoeleka, Marekani imetangaza kuanza kwa mashambulizi ya anga ndani ya Syria kutokea Bahari ya Mediterania. Hii ni mara ya kwanza kwa Marekani kutekeleza mashambulizi kama hayo katika eneo hilo kutokea Mediterania tangu kukaliwa kwa mabavu kwa Iraq mwaka 2003. Russia Today mnamo 09/06/2016 ilinukuu gazeti la Marekani: "Gazeti la Wall Street Journal lilitaja kuwa meli ya kubeba ndege ya Marekani 'Harry Truman' ilifanya ujanja wake wa ghafla wiki iliyopita, na kusafiri kutoka Ghuba hadi Bahari ya Mediterania. Kwa mujibu wa gazeti hilo, lengo la ujanja huu ni kuonesha nguvu zake za kijeshi mbele ya Urusi...".
Wanadiplomasia na maafisa 51 katika Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani walitia saini hati iliyowasilishwa kwa Rais Obama wakimwita kuchukua hatua za kijeshi nchini Syria. Gazeti la Marekani la Wall Street Journal katika toleo lake la Alhamisi 16 Juni lilitaja: "Kwamba wafanyakazi 51 wa Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani walitia saini barua ambapo walimwita Obama kufanya operesheni ya kijeshi nchini Syria..." (Russia Today, 17/06/2016).
Na mwisho, ziara ya Naibu Mrithi wa Kiti cha Ufalme wa Saudia, Mohammed bin Salman na mkutano wake na Rais Obama mnamo 17/06/2016 katika Ikulu ya Marekani (White House), ambalo ni jambo la nadra kwa wasio wakuu wa nchi. Kadhalika ziara ya Waziri wa Mambo ya Nje wa Saudia, Al-Jubeir nchini Marekani na kujadili mgogoro wa Syria hasa na maafisa wa Marekani...
Kutazama kwa kina mkusanyiko wa ziara hizi, mikutano, na matamko kunaonesha yafuatayo:
a- Kwamba Marekani inahisi kufeli kukubwa nchini Syria. Mazungumzo yamepoteza kasi yake, baadhi ya viongozi wake wameanguka, na Marekani haijapata mbadala wa Assad. Mapinduzi nchini Syria hayajapoteza uhai wake, na yanatoa shinikizo dhidi ya wafanya mazungumzo. Kwa kupitia kile ambacho Marekani imekipata kama maendeleo katika medani ya Syria, inabainika kuwa muhimu zaidi ilikuwa ni kuingizwa kwa makundi ya kijeshi katika mchakato wa kisiasa (Ujumbe wa Riyadh na Geneva). Tangazo la usitishaji uhasama mnamo 27/02/2016 lilikuwa tumaini kubwa la Marekani la kutupa mapinduzi ya Syria katika kiza na vichochoro vya mchakato wa kisiasa ili kutengeneza mbadala wa Assad, bila shinikizo la uwanjani kutoka kwa mapinduzi. Pamoja na kupanda kwa sauti zinazovutia ndani ya harakati za kijeshi zilizoshiriki katika ujumbe wa Riyadh, sauti hizi zilikuwa dhidi ya mchakato wa kisiasa na ziliunda shinikizo kwa harakati hizi na makundi mengine, mbali na kutoridhika kwa watu kutokana na baadhi ya harakati kufuata mchakato wa kisiasa jambo ambalo liliunda maoni ya umma yenye shinikizo... Haya yote yaliibua shughuli kubwa ya kijeshi dhidi ya serikali, iwe ni ya kweli au ya muda ili kupata tena imani ya watu. Hilo lilipelekea kukombolewa kwa maeneo ya kimkakati kusini mwa Aleppo katika hatua kadhaa (mapambano ya Al-Eis, kisha Khan Tuman, na yaliyofuata). Haya yote yamevunja uti wa mgongo wa tangazo la Marekani na Urusi la kusitisha uhasama. Hakuna tena faida ya kuendelea kwa mazungumzo ya Geneva kufuatia kulipuka kwa hali ya uwanjani ambayo imeunda risasi inayokaribia kuua mchakato wa kisiasa... Hivyo basi, Marekani iko katika mkwamo.
b- Mapambano ya kusini mwa Aleppo, kwa upande wa kijeshi, yaliwakilisha kushindwa kukubwa kwa majeshi ya Iran na wafuasi wake. Iran ikawa inatakiwa kuleta vikosi zaidi vya nchi kavu nchini Syria. Kutokana na hasara na uchache wa ushindi, yakiongezwa na baadhi ya vikwazo katika kupunguza vikwazo vya kiuchumi dhidi yake baada ya kusainiwa kwa makubaliano ya nyuklia, jambo hilo linapelekea kupungua kwa fedha zilizotengwa kwa ajili ya operesheni za kijeshi za Iran nchini Syria. Hivyo basi, Iran inaweza kuwa imechoka kweli katika misaada yake ya kijeshi kwa Assad. Kwa sababu hiyo, Iran iliomba, kwa ishara kutoka kwa Marekani, msaada kutoka kwa Urusi, na ndipo ukawa mkutano wa mawaziri wa ulinzi huko Tehran... Yaani Iran nayo iko katika mkwamo.
c- Ama kuhusu Urusi, sababu kadhaa zimejitokeza ambazo zimeifanya isiweze, au kupoteza utashi wa kuitikia maombi machafu ya Marekani. Marekani inataka kutoka kwa Urusi hatua zaidi za kijeshi ili kuwasimamisha wanamapinduzi katika mipaka yao ya sasa ya udhibiti, yaani kukata tumaini la kusonga mbele uwanjani. Hili ndilo jambo ambalo Urusi imekuwa ikilifanya tangu kuingilia kwake nchini Syria mnamo 30/09/2015 hadi wakati usio wa mbali sana. Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani, Kerry, alijigamba mnamo 11/02/2016 katika mkutano wa wafadhili wa Syria huko London "kwamba Urusi itayaangamiza makundi ya kijeshi nchini Syria ndani ya miezi mitatu". Lengo hili ndilo ambalo Marekani ilikuwa inatarajia kulikamilisha kwa kuingilia kwa Urusi. Ama sababu gani zimejitokeza na kuifanya Urusi isiwe na maamuzi ya mwisho, ni kama ifuatavyo:
Pamoja na uadui wake mkubwa dhidi ya Uislamu, na hofu yake kubwa dhidi ya hali ya Kiislamu ya mapinduzi ya Syria, Urusi iliona kuingilia kwake nchini Syria kama fursa ya kuonesha ukuu wa Kirusi uliopotea tangu kusambaratika kwa Umoja wa Kisovieti. Ilijitahidi kuonesha nguvu zake za anga na anga-za-juu, makombora ya Kalibr, na uwezo wake wa kushambulia nchini Syria kutokea Bahari ya Caspian na Bahari ya Mediterania. Ilitarajia kuwa mashambulizi haya ya kikatili yatafikia lengo la Marekani kwa kuwalazimisha watu wa Syria kufanya mazungumzo na serikali kwa masharti ya Marekani, lakini imefeli.
Urusi pia ilitaka kuondoa kutengwa kimataifa na vikwazo ilivyowekewa baada ya kujiunganishia rasi ya Crimea na kuchochea mashariki mwa Ukraine. Hili halijatimia kwake kamwe, bali chuki ya mataifa dhidi yake imeongezeka, na pengo limepanuka kwa hatari kati yake na Umoja wa Ulaya ambao haujaacha kuitupia tuhuma, bali hata kuashiria kuipeleka katika Mahakama ya Kimataifa ya Jinai. Uingereza ilikuwa nchi kali zaidi barani Ulaya kwa chuki dhidi ya Urusi, kisha Ujerumani ambayo imeanza kuiweka Urusi kama "mpinzani", yaani adui katika kitabu chake "Cheupe". Kansela wa Ujerumani alikataa wakati wa mkutano wa G7 nchini Japan mnamo 26/05/2016 hata kufikiria kupunguza vikwazo dhidi ya Urusi.
Urusi ni nchi dhaifu kiuchumi, na haiwezi kuendelea kutumia fedha katika vita vilivyo mbali na mipaka yake, hasa ikiwa inateseka chini ya vikwazo vya Magharibi na imechoshwa na bei duni ya mafuta. Kuvuja kwa gharama zake nchini Syria hakuwezi kuvumiliwa kwa muda mrefu. Aidha, matumizi ya Urusi yanajumuisha majukumu ya kifedha ya baadaye kwa wapiganaji wa Kirusi nchini Syria, ambao idadi yao inafikia watu elfu 25 kwa mujibu wa Wizara ya Ulinzi ya Urusi: "Wanajeshi na raia elfu 25 wa Urusi wameshiriki tangu Septemba 2015 katika vita vinavyoendelea nchini Syria, kwa mujibu wa sheria iliyopitishwa na wabunge wa Urusi, Jumanne, kuhusu kuidhinisha hadhi ya 'mkongwe wa vita' kwa vita hivi." (Sky News Arabia, 21/06/2016).
Urusi inaogopa sana mustakabali wa makubaliano yake na Marekani nchini Syria pale utawala wa Marekani utakapobadilika baada ya uchaguzi wa rais wa Novemba 2016. Hivyo Urusi inatumaini kumaliza jukumu lake la kijeshi nchini Syria kabla ya kuondoka kwa utawala wa Obama, au kuingilia kwake kuwe kwa makubaliano ya wazi na Marekani. Kwa sababu hiyo, Urusi inadai mara kwa mara uratibu wake na Marekani nchini Syria uwekwe wazi, jambo ambalo Marekani inalikwepa... Imedai kufanyika kwa mashambulizi ya pamoja ya Marekani na Urusi dhidi ya makundi yanayokiuka "usitishaji wa uhasama", lakini Marekani imekataa...
Moja ya mambo ya kushangaza katika kutokuelewa kwa Urusi ni kwamba inajiona kuwa mshirika wa Marekani angalau katika suala la Syria. Inataka kutafsiri mikutano ya Lavrov-Kerry, yaani maamuzi katika mgogoro wa Syria, kuwa muungano wa kijeshi wa wazi nchini Syria. Urusi haielewi kuwa ushirika wa Lavrov-Kerry ulitengenezwa na Marekani ili kuzuia nchi za Ulaya kuingilia kati mgogoro wa Syria, na haielewi kuwa yenyewe ni kete tu ya mchezo wa chess, japo ni kete kubwa kwenye meza ya Marekani. Kwa ajili ya kulinda ushawishi wa Marekani nchini Syria na kukabiliana na kuchomoza kwa Uislamu katika mapinduzi ya Syria, Marekani inaitumia Iran na wafuasi wake wakati mmoja, na kuitumia Urusi wakati mwingine. Lakini Urusi inayosukumwa na hamu ya kutafuta ukuu inadhani kuwa ni mshirika wa Marekani nchini Syria. Hii ndiyo inayoelezea matamko ya Kerry kwamba subira ya Marekani ina ukomo mkubwa kuhusiana na Urusi nchini Syria, yaani anaitaka Urusi kuharakisha kuokoa vikosi vya Assad vinavyosambaratika hasa kusini mwa Aleppo. Hii pia ndiyo inayoelezea mshangao wa Lavrov kutokana na matamko ya Kerry, na wito wake kwa Marekani kuwa na subira. Marekani inaiona Urusi kama kete ya chess mkononi mwake, na Urusi inaona kuingilia kwake nchini Syria kama kielelezo cha ushirika wa kimataifa na Marekani!... Kwa sababu ya mambo haya yote, Urusi nayo iko katika mkwamo.
Hivyo basi, Marekani iko katika mkwamo, Urusi iko katika mkwamo, na Iran iko katika mkwamo. Kama tulivyosema hapo awali, ni mkwamo wa Marekani katika daraja la kwanza. Kwa sababu hiyo, hali hii imetengeneza fedheha kubwa kwa Marekani kutokana na kuvuja kwa damu kwa vikosi vya Assad, Iran, na wafuasi wake. Inaonekana kuwa Marekani imeona kuwa Iran imechoka kwa kiasi kikubwa nchini Syria, na kwamba kuingilia kijeshi kwa Iran, ingawa kumeongeza umri wa serikali ya Damascus, hakuchangii katika suluhu nchini Syria. Katika hali ya kushindwa kwa Urusi kuamua msimamo nchini Syria kwa kuwalazimisha watu wa Syria kunyenyekea mbele ya utawala wa kidhalimu licha ya mashambulizi ya kikatili na matumizi ya mabomu ya moto, katika hali hii ya kufeli, machaguo ya Marekani nchini Syria yamekuwa magumu sana. Hasa kwa vile iko katika kipindi cha uchaguzi na vyama vya Republican na Democratic vinatumia kipindi hiki kuonesha mabaya ya kila mmoja, mbali na hati ya wanadiplomasia wanaoona kuingilia kwa Marekani yenyewe... Kwa hiyo, Marekani inaonesha kuwa inajali kutafuta kuingilia kati... Inatuma meli ya kubeba ndege ya Harry Truman kutoka Ghuba hadi Mediterania... Inashambulia kutokea Mediterania hadi ndani ya Syria... Inamuita Naibu Mrithi wa Kiti cha Ufalme wa Saudia, Mohammed bin Salman, na anakutana na Rais Obama katika Ofisi ya Rais (Oval Office), ambalo ni jambo la nadra kwa wasio wakuu wa nchi, ili ionekane kwa mfuatiliaji kuwa lengo ni la kijeshi hasa!
Pamoja na hayo, sera ya utawala wa sasa wa Marekani, kama inavyoonekana kupitia matamko ya maafisa wake, ni kwamba kuingilia kijeshi kwanza kuwe mikononi mwa wafuasi, mawakala, na washirika wake... Msemaji wa Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani, Kirby, ametangaza kuwa Marekani haijabadilisha sera yake kuhusiana na Syria. Kirby alisema akizungumzia uwezekano wa kubadilisha sera ya Washington kuhusu Syria: "Bado tunaamini kuwa suluhu ya kisiasa nchini Syria ndiyo suluhu bora." Kirby pia alisisitiza kuwa utawala wa Rais wa sasa wa Marekani, Barack Obama, utabaki ukiwa umejikita katika kutafuta suluhu ya amani ya mgogoro wa Syria hadi mwisho wa muhula wake (Russia Today, 17/06/2016)... Ama kuhusiana na hati ya wanadiplomasia, uwezekano mkubwa ni kwamba itashughulikiwa kisiasa na si kijeshi. Al-Jazeera Net mnamo 18/06/2016 ilinukuu gazeti la Washington Times likisema: "Kwamba Ikulu ya Marekani inapambana kudhibiti athari za hati ya wanadiplomasia." Ilimnukuu msemaji wa Ikulu, Jennifer Friedman akisema kuwa utawala wa Obama uko tayari kusikiliza mawazo yoyote tofauti kuhusu changamoto nchini Syria, lakini Rais Obama haoni suluhu ya kijeshi kwa mgogoro wa Syria. Gazeti hilo liliongeza kuwa hati hii inachukuliwa kuwa mpya zaidi baada ya miaka mingi ya kuvunjika moyo kuhusu sera ya Obama kuelekea mgogoro wa Syria miongoni mwa maafisa wa sasa na wa zamani wa Marekani, na wengi wa wale waliofanya kazi ndani ya utawala wa Obama mwenyewe.
Muhtasari:
Ni kweli kwamba Marekani iko katika mkwamo... Ama kuhusu kuingilia kijeshi kwa nchi kavu kwa Marekani, inategemewa kuwa kumeahirishwa kwa muda. Utawala wa sasa wa Marekani unafanya kazi ili mapambano ya nchi kavu yafanywe na wafuasi, mawakala, na washirika wake, na hili linaweza kuendelea hadi mwisho wa muhula wa Obama... Isipokuwa yakitokea mambo yaliyo nje ya mpangilio huu.
Lakini jambo la kuvutia ni kwamba, licha ya kutokuwepo kwa mzozo wa kimataifa nchini Syria kama ule uliopo Libya na Yemen, bali "mshindani" pekee wa kimataifa ni Marekani ambaye anawatumia Urusi, Iran, serikali, mawakala, na wafuasi kwa jinai mbalimbali za kikatili... Pamoja na hayo yote, Marekani na wafuasi wake wameshindwa kuwatiisha watu wa Syria hadi leo ili kutekeleza miradi ya Marekani na kushirikisha utawala wa kitaghuti katika utawala. Licha ya kwamba upande ambao Marekani inapambana nao ni watu wa Syria kwa uwezo wao wa kimaada ambao haulingani kabisa na uwezo wa nchi hizo, bado Sham imekataa kutawaliwa na tamaa za nchi hizo, mawakala, na wafuasi wao! Sababu ya yote hayo ni Uislamu mtukufu unaowasukuma watu wa Sham katika kupinga ukafiri na watu wake, na dhuluma na wasaidizi wake... Uislamu mtukufu unaojaza mioyo ya wakweli na wenye ikhlasi... Hata kama Uislamu unasisimua mioyo ya baadhi ya watu kwa hisia tu bila kuambatana na fikra sambamba... Na hata kama unasisimua mioyo ya wengine kwa malengo yasiyo sawa... Lakini hisia za Kiislamu ndizo zenye nguvu zaidi katika anga hiyo na fikra za Kiislamu zinatamkwa na wengi... Hiki ndicho kilichofelisha Marekani hadi leo: mwanga wa Uislamu nchini Sham ingawa bado haujajidhihirisha katika dola inayokusanya Umma, je, ingekuwaje kama ingekuwepo? Vyovyote iwavyo, jambo hili lina mambo yatakayofuata:
وَسَيَعْلَمُ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ
"Na walio dhulumu watakuja jua ni mgeuko gani watakao geuka." (QS. Ash-Shu'ara [26]: 227)
22 Ramadhani 1437 H 27/06/2016 M