Mfululizo wa Majibu ya Mwanachuoni Mtukufu Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa Maswali ya Wageni kwenye Ukurasa Wake wa Facebook "Fiqhi"
Jibu la Swali Kwenda kwa: Tariq Abu Ariban Abu Ali
Swali:
Assalamu Alayka ewe Sheikh wetu, na Mwenyezi Mungu awasaidie katika yale anayoyapenda Mwenyezi Mungu na Mtume Wake.
Niruhusu niulize swali licha ya majukumu mliyonayo; lakini kwangu mimi nyinyi ni mahali pa uaminifu kwa majibu, nalo ni:
Katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah (Utu wa Kiislamu), sehemu ya 3, imetajwa kuwa majazi haitokei katika herufi (viunganishi), na pia imetajwa kuwa miongoni mwa mahusiano ya majazi ni "ziada" (nyongeza), na akatoa mfano ambao ni neno Lake Aliyetukuka:
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
na hapa "Kaf" ni ya ziada, je, hii si namna fulani ya majazi katika herufi? Naomba ufafanuzi wa tatizo hili, na Mwenyezi Mungu akulipe kheri.
Jibu:
Wa Alaykum Salam wa Rahmatullahi wa Barakatuh,
Haijajulikana katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah al-Islamiyyah kwamba majazi haitokei katika herufi kwa ujumla, bali kilichoelezwa ni kwamba majazi kiasili (asolatan) hutokea tu katika majina ya jinsi (asma al-jins) na haitokei katika herufi, wala katika kitendo (fi'l) kwa aina zake, wala katika neno lililonyumbulika (mushtaq) kwa aina zake, wala katika jina maalum (ism al-alam). Haya yote majazi haitokei ndani yake kiasili bali hutokea kwa kufuata (taba'an)... Na imebainishwa katika kitabu hicho sababu ya kutokuingia kwa majazi kiasili katika mambo haya, na kwamba inaingia tu kwa kufuata... Na ninakunukulia yale yaliyokuja kuhusiana na hili katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah al-Islamiyyah, Sehemu ya Tatu, katika mlango wa "Al-Haqiqah wa al-Majaz":
(...Na kuingia kwa majazi katika maneno kunaweza kuwa kwenyewe, yaani kiasili (asolatan), na kunaweza kuwa kwa kufuata (taba'iyah). Na majazi ya asili huwa tu katika jina la jinsi (ism al-jins), nalo ni lile linaloashiria dhati yenyewe inayoweza kusadikika kwa wengi bila kuzingatia sifa miongoni mwa sifa, kama vile "simba" kwa ajili ya mtu jasiri, na "kuua" kwa ajili ya kipigo kikali, na haiingii katika mengine yasiyokuwa hayo. Na mambo ambayo majazi ya asili haiingii ndani yake ni:
Kwanza: Herufi, kwani majazi haiwi katika herufi; kwa sababu herufi haitoi maana yake peke yake, bali haitoi maana isipokuwa kwa kutaja neno lililofungamana nayo (mut'allaq). Ikiwa haitoi maana peke yake, basi majazi haiingii ndani yake; kwa sababu kuingia kwake ni tawi la maneno kuwa na faida. Ama ubainifu wa kuingia kwake ndani yake kwa kufuata (taba'an), ni kwa kutumika vile vilivyofungamana nayo (mut'allaqat) katika matumizi ya majazi, kisha majazi hayo yanavuka kutoka kwenye vilivyofungamana nayo kwenda kwenye hiyo herufi, kama neno Lake Aliyetukuka:
فَالْتَقَطَهُ آلُ فِرْعَوْنَ لِيَكُونَ لَهُمْ عَدُوّاً وَحَزَناً
"Kisha watu wa Firauni wakamuokota ili aje kuwa adui kwao na huzuni." (QS. Al-Qasas [28]: 8)
Kwani kutoa sababu ya kuokotwa kwake (Musa) kwa yeye kuja kuwa adui kwao, kwa kuwa ilikuwa ni majazi, basi kuingiza 'Lam' ya sababu (Lam al-Illah) pia kulikuwa ni majazi. Hivyo majazi yamekuja katika herufi kwa kufuata kilichofungamana nayo, ama majazi ya asili, hayawi katika herufi.
Pili: Kitendo (Fi'l) kwa aina zake, na neno lililonyumbulika (Mushtaq) kwa aina zake: kama vile "mwenye kupiga" (darib) na mfano wake; kwa sababu kila kimoja kati ya kitendo na neno lililonyumbulika hufuata asili yake ambayo ni Masdar katika kuwa ni hakika au majazi. Kwa mfano, kutumia neno "mwenye kupiga" (darib) baada ya kumalizika kwa kipigo au kabla yake ni majazi; kwa sababu kutumia neno kipigo (darb) katika hali hii kama kauli yetu "mwenye kipigo" ni majazi si hakika.
Tatu: Jina Maalum (Al-Alam); kwa sababu ikiwa limeanzishwa tu (murtajal), au limehamishwa bila mahusiano (alaqah), basi hakuna shaka kuwa si majazi. Na ikiwa limehamishwa kwa sababu ya mahusiano, kama yule aliyemwita mwanawe "Mubarak" (mwenye baraka) kwa sababu ya baraka iliyoambatana na mimba yake au kuzaliwa kwake, basi vivyo hivyo si majazi; kwa sababu kama ingekuwa ni majazi, ingekatazwa kuitumia wakati uhusiano huo unapopotea, na hali si hivyo. Hivyo inaonyesha kuwa si majazi.) Mwisho.
Basi ni wazi kutokana na nukuu hii kwamba majazi hutokea katika herufi lakini si kwenyewe, yaani si kiasili (asolatan), kwa sababu herufi "haitoi maana yake peke yake, bali haitoi maana isipokuwa kwa kutaja neno lililofungamana nayo, na ikiwa haitoi maana peke yake basi majazi haiingii ndani yake; kwa sababu kuingia kwake ni tawi la maneno kuwa na faida," lakini ikiwa maneno yaliyofungamana na herufi yatatumika kimajazi, basi majazi hayo yanavuka kutoka kwenye maneno hayo kwenda kwenye herufi, hivyo majazi katika herufi hufuata maneno yaliyofungamana nayo...
Na sasa tuje kwenye mfano uliouashiria katika swali kuhusu kuingia kwa majazi kwenye herufi, nalo ni lile lililokuja katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah al-Islamiyyah, Sehemu ya Tatu, katika mlango wa "Al-Haqiqah wa al-Majaz" wakati wa kuzungumzia mahusiano ya majazi na aina zake ambapo alitaja katika aina ya tisa yafuatayo:
(Aina ya Tisa: Ziyadah (Nyongeza) - nayo ni kupangika kwa maneno kwa kuangusha neno fulani kisha kuhukumiwa kuwa ni la ziada kama neno Lake Aliyetukuka: ﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ﴾ kwani inaitwa majazi kwa njia ya ziada, yaani hakuna mfano Wake kitu, basi "Kaf" ni ya ziada, kwani kinachokusudiwa ni kukanusha mfanano na si kukanusha mfano wa mfano; kwa sababu "Kaf" ina maana ya "mfano" (mithl), na hapo italazimu kuthibitisha mfano kwa Mwenyezi Mungu jambo ambalo haliwezekani, hivyo ililazimu kuwa "Kaf" ni ya ziada kwa ajili ya kutilia mkazo (ta'kid).) Mwisho.
Katika mfano huu, majazi hayakuwa katika herufi "Kaf" katika neno Lake Aliyetukuka ﴿كَمِثْلِهِ﴾, majazi hayakuwa ya asili, bali yalikuwa ya kufuata (taba'an), na hiyo ni kwa sababu maneno yaliyofungamana na herufi "Kaf" ndiyo yaliyoingiliwa na majazi kisha yakavuka kutoka hapo kwenda kwenye herufi "Kaf". Herufi "Kaf" hufahamisha mfanano (tashbih) katika hakika yake, lakini ikiwa herufi "Kaf" katika sentensi hii itachukuliwa katika hakika yake, basi sentensi itakuwa si sahihi kwa sababu itamaanisha wakati huo kuwa kuna mfano wa Mwenyezi Mungu (Subhaanahu wa Ta'ala) na kwamba mfano huyu hakuna kitu kinachofanana naye, lakini haya siyo yaliyokusudiwa katika aya, bali yaliyokusudiwa katika aya ni kwamba hakuna mfano wa Mwenyezi Mungu. Hivyo aya ina maana ya "hakuna mfano Wake kitu", na maana hii ya aya ikapelekea kuiondoa herufi "Kaf" kutoka katika kufahamisha mfanano na kuifanya isifofahamishe mfanano, bali ikawa inafahamisha kutilia mkazo (ta'kid)... yaani iliondolewa katika hakika kwenda kwenye majazi kwa sababu ya mfumo wa maneno (tarkib), yaani kwa sababu ya sentensi... Hivyo, tamko "kamithlihi" linaashiria kihakika "mfano wa mfano", lakini linaashiria kimajazi "mfano" pekee kutokana na uhusiano wa ziada, yaani kwa kuichukulia herufi "Kaf" kuwa ni ya ziada. Maana hii ya majazi ya tamko "kamithlihi" ilipelekea kuichukulia herufi "Kaf" kuwa ni ya ziada, na kuichukulia kuwa ni ya ziada ni majazi kwa sababu imeondolewa katika maana yake ya asili ambayo ni mfanano kwenda kwenye maana isiyo ya mfanano ambayo ni ziada inayofahamisha kutilia mkazo. Hivyo majazi yaliyokuwa katika tamko "kamithlihi" ndani ya sentensi nzima, yalivuka kwenda kwenye herufi "Kaf", yaani yalivuka kutoka kwenye maneno yaliyofungamana na herufi kwenda kwenye herufi yenyewe...
Muhtasari: Kwamba majazi yaliyotajwa katika aya ﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ﴾ kwa kuzingatia ziada ya herufi "Kaf" ni miongoni mwa majazi ya kufuata (majaz al-taba') yanayoingia kwenye herufi, na hiyo ni kwa sababu ziada ya "Kaf" imelazimishwa na sentensi (Laysa kamithlihi shay'un), hivyo kuondolewa kwa herufi "Kaf" kutoka katika kufahamisha mfanano kulitokana na mfumo wa maneno (tarkib) ambamo herufi "Kaf" iliwekwa, yaani majazi yametokea ndani yake kwa sababu ya sentensi ilimowekwa...
Natumai kuwa jambo hili sasa limekuwa wazi. Nakuombea kheri.
Ndugu yenu, Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah
28 Rabi’ al-Awwal 1441 H Sawia na 25/11/2019 M
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Mungu amuhifadhi) kwenye Facebook Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Mungu amuhifadhi) kwenye tovuti