Mfululizo wa majibu ya Mwanachuoni Mtukufu Ata bin Khalil Abu Al-Rashta, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa maswali ya wageni kwenye ukurasa wake wa Facebook "Fik-hi"
Kwa Ustadhi Kamsokole
Swali:
Assalam alaykum warahmatullah wabarakatuh. Kwanza, ningependa kutoa dua na pongezi kwa kazi kubwa unayoifanya katika kuendeleza kazi hii ya da’wah. Swali langu ni kuhusu Surah Baqarah aya ya 102 (02: 102). Aya hiyo ni ndefu na sitairudia isipokuwa tu nitauliza kuhusu vipengele vilivyomo ndani yake:
a) Haruta na Maruta. Je, ni Malaika? Maana wametoka nje ya sifa za kimalaikha. Kuna masheikh wengine wanaosema kuwa hawa ni watu wenye elimu nyingi, kulingana na uchambuzi wa kilugha wa Kiarabu. Na ikiwa ni Malaika, waliwezaje kuwasiliana na wanadamu hao wakati huo?
b) Qur'ani inasema, shetani aliwafundisha watu uchawi na yale yaliyoteremshwa kwa MALAIKA WAWILI huko Babil. Sasa ni nini hiki walichokuja nacho au kilichoteremshwa kwa Haruta na Maruta?
c) Na hao Haruta na Maruta hawamfundishi mtu yeyote mpaka wampe onyo. Kuwa wao ni mtihani wa ukafiri tu. Sasa tuseme kwamba hawa Malaika wametumwa kutoka mbinguni kuleta janga hili la uchawi na kuwafundisha watu?
Assalamu Alaykum Warahmatullah Wabarakatuh.
Kwanza, ningependa kukuombea dua na kukupongeza kwa kazi yako ya bidii katika kuendeleza da’wah hii.
Swali langu ni kuhusu aya ya 102 ya Surah Al-Baqarah, na kwa kuwa aya hiyo ni ndefu, sitaiandika tena. Nitauliza kuhusu yale yaliyomo ndani yake:
A- Je, Haruta na Maruta ni Malaika? Au ni binadamu mwenye sifa za Malaika? Kuna baadhi ya masheikh wanaosema, kulingana na kile lugha ya Kiarabu inavyoashiria, kwamba ni watu wenye elimu nyingi. Na ikiwa walikuwa Malaika, waliwezaje kuwasiliana na watu wakati huo?
B- Aya inasema: ﴿وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ﴾. Ni kitu gani walichokuja nacho Haruta na Maruta, au ni nini kilichoteremshwa kwao?
C- ﴿وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ﴾. Je, tunaweza kusema kuwa Malaika hawa wawili walitumwa kutoka mbinguni ili kuwafundisha watu uchawi?
Jibu:
Wa Alaykum Salam Warahmatullah Wabarakatuh. Jibu la maswali yako limetajwa katika kitabu [At-Taysir fi Usul at-Tafsir - Tafsir ya Surah Al-Baqarah] kwa ajili ya aya: (101-103). Ikiwa huna kitabu hicho, nitakuwekea hapa chini:
[Kitabu cha Tafsir ya Surah Al-Baqarah ukurasa 119-125 faili la Word]:
[Tafsiri ya kauli yake Ta’ala: ﴿وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ... لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ﴾ (101-103)]:
وَلَمَّا جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِيقٌ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ كِتَابَ اللَّهِ وَرَاءَ ظُهُورِهِمْ كأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ * وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَيْرٌ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ
"Na alipowajia Mtume kutoka kwa Mwenyezi Mungu, mwenye kusadikisha yale waliyo nayo, kundi miongoni mwa wale waliopewa Kitabu lilitupa Kitabu cha Mwenyezi Mungu nyuma ya migongo yao kama kwamba hawajui. Na wakafuata yale waliyoyasoma mashetani katika ufalme wa Sulayman. Na Sulayman hakukufuru, bali mashetani ndio walioyakufuru, wakiwafundisha watu uchawi na yaliyoteremshwa kwa Malaika wawili, Haruta na Maruta, katika (mji wa) Babil. Wala (Malaika hao) hawakumfundisha yeyote mpaka waseme: Sisi ni mtihani tu, basi usikufuru. Wakajifunza kwao mambo ya kumfarikisha mtu na mkewe; wala hawakuwa wenye kumdhuru yeyote kwa hayo ila kwa idhini ya Mwenyezi Mungu. Na wanajifunza yatakayowadhuru wala hayatawafaa. Na kwa yakini walijua kwamba aliyenunua (uchawi) huo hatakuwa na sehemu yoyote katika Akhera. Na bila shaka ni kiovu kabisa kile walichojiuzia nafsi zao, laiti wangalijua. Na laiti wangaliamini na wakacha Mungu, basi malipo kutoka kwa Mwenyezi Mungu yangekuwa bora zaidi, laiti wangalijua." (QS. Al-Baqarah [2]: 101-103)
Mwenyezi Mungu Subhanahu anabainisha katika aya hizi yafuatayo:
- Mayahudi walikuwa wakimpinga Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ na kumhoji kupitia Taurati. Walikuwa wakimuuliza maswali kutoka kwayo kama walivyomuuliza kuhusu Roho, watu wa Pangoni (Ashabul-Kahf), na Dhul-Qarnayn. Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alikuwa akiwajibu kupitia kile ambacho Mwenyezi Mungu alikuwa akimfunulia katika Qur'ani. Zaidi ya hayo, alikuwa akifichua baadhi ya mambo waliyoyageuza na kuyabadilisha, kama vile kubadilisha kwao adhabu ya kumpiga mawe mzinzi na kubadilisha sifa zake ﷺ zilizokuja katika Taurati, ambapo kuja kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ kulikuwa ni kusadikisha bishara za Taurati. Walipoona kuwa hoja za Taurati hazikuendana na matakwa yao, waliipuuza na kuitupa nyuma ya migongo yao ﴿كَأَنَّهُمْ لَا يَعْلَمُونَ﴾ (Al-Baqarah: 101), yaani kuitupa kwao Taurati kulikuwa kama kumeidhinishwa na watu wasioiamini na wasiojua ukweli wa sifa za Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ zilizomo ndani yake. Hii ni mubalagha (kutilia mkazo zaidi) katika kuelezea kupuuza kwao dalili za utume wa Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ zilizokuja katika Taurati; ni upuuzaji unaofanywa huku wakiwa na elimu.
Walipobainikiwa na kufeli kwao katika kumpinga Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ kupitia Taurati, walianza kutafuta masuala mengine katika vyanzo visivyokuwa vya Taurati ili kumhoji Mtume ﷺ kwayo.
- Mwenyezi Mungu alipomteremshia Mtume Wake aya inayoeleza kuwa Sulayman ni Nabii:
إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَى نُوحٍ وَالنَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ وَأَوْحَيْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالْأَسْبَاطِ وَعِيسَى وَأَيُّوبَ وَيُونُسَ وَهَارُونَ وَسُلَيْمَانَ وَآتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا
"Hakika Sisi tumekuletea wahyi kama tulivyompelekea Nuhu na Manabii baada yake; na tulimpelekea wahyi Ibrahim na Ismail na Is-haq na Ya’qub na wajukuu na Isa na Ayub na Yunus na Harun na Sulayman; na tukampa Daud Zaburi." (QS. An-Nisaa [4]: 163)
Mayahudi walisema: Sulayman alikuwa mchawi na hakuwa Nabii. Kisha wakakusanya vitabu vilivyoandikwa na wachawi kwa msaada wa mashetani katika kipindi cha ufalme wa Sulayman, ambavyo vilikuwa vimeenea mikononi mwao katika mji wa Mtume ﷺ. Wakasema: "Hivi ndivyo vitabu alivyokuwa akitawala navyo Sulayman." Wakavifuata na kuvifanya nyenzo ya kubishana na Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ: ﴿وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ﴾.
﴿مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ﴾ yaani yale wanayoyasoma au wanayoyafunulia (wahyi) mashetani au wanayoyatia wasiwasi kwa wachawi ili wayaandike katika vitabu vyao: ﴿يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُوراً﴾ (Al-An'am: 112). Mashetani kabla ya Uislamu walikuwa wakiiba kusikiliza kutoka mbinguni na kuchanganya na aina nyingi za uongo na kuwafunulia marafiki zao (walii wao) "basi baadhi ya wakazi wa mbinguni wanawahabarisha wengine mpaka habari ifike mbingu hii ya dunia, hapo majini huiba kusikiliza na kuwarushia marafiki zao na wao hurushiwa (vimondo). Kile wanachokuja nacho kama kilivyo ni haki, lakini wanakichafua na kukiongezea". Mashetani walizuiwa kuiba kusikiliza baada ya Uislamu: ﴿وَأَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْهَا مَقَاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الآنَ يَجِدْ لَهُ شِهَاباً رَصَداً﴾ (Al-Jinn: 9).
﴿عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ﴾ yaani katika zama za ufalme wa Sulayman.
- Vitabu hivyo vya uchawi viliandikwa na wachawi kupitia njia mbili:
- Kwanza: Yale ambayo mashetani walikuwa wakiwatia wasiwasi kuhusu uchawi.
- Pili: Yale waliyowafundisha watu wale Malaika wawili, Haruta na Maruta. Mwenyezi Mungu aliwateremsha huko Babil wakifundisha watu uchawi na kuwaonya dhidi ya kuufanyia kazi, na kuwajulisha kuwa wao ni fitna kwa watu na mtihani kwao: ﴿وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ﴾. Mwenyezi Mungu ameteremsha katika ardhi hii heri na shari ili kuwajaribu waja wake kwa shari na heri: ﴿وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً﴾ (Al-Anbiya: 35).
Kuwafundisha watu uchawi ni mtihani kwao; basi atakayeamini uchawi na kuufanyia kazi, hakika amekufuru, na ambaye hatouamini na hatoufanyia kazi, amefaulu ﴿إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ﴾ (Al-Baqarah: 102).
- Mwenyezi Mungu Subhanahu amemtakasa Nabii Wake Sulayman - amani iwe juu yake - kutokana na uongo wa Mayahudi na kusingizia kwao. Sulayman - amani iwe juu yake - hakukufuru, na neno hili hapa ni kwa ajili ya kuashiria kuwa hakuwa mchawi wala hakuamini uchawi, na kwa hivyo yeye si kafiri; yeye ni Nabii wa Mwenyezi Mungu - amani iwe juu yake. ﴿وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ﴾ yaani hakuwa mchawi wala hakuamini uchawi kisha akakufuru. Maana hii imebainika kwa sababu Mayahudi walimtuhumu Sulayman - amani iwe juu yake - kwa uchawi: "Ibn Jarir alipokea kutoka kwa Shahr bin Hawshab akisema: Mayahudi walisema: 'Mtazameni Muhammad, anachanganya haki na batili kwa kumtaja Sulayman pamoja na Manabii ilhali yeye alikuwa mchawi anayepanda upepo'." Hivyo, Mwenyezi Mungu akawajibu: ﴿وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ﴾. Matumizi ya balagha ya ﴿كَفَرَ﴾ katika aya hii yanaashiria kuwa yeyote anayeamini uchawi na kufanya uchawi anakufuru kulingana na uhusiano huu wa kikusudiwa (al-musabbabiyyah) kwa mujibu wa lugha ya Kiarabu kama tulivyotaja.
Hivyo, Sulayman hakukufuru, bali walioyakufuru ni mashetani: ﴿وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ﴾.
- Uchawi (Sihr) ni kuuonyesha kitu kinyume na uhakika wake kupitia udhanifu. Maana hii inatokana na kauli yake Ta’ala: ﴿سَحَرُوا أَعْيُنَ النَّاسِ﴾ (Al-A'raf: 116), na ﴿يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِن سِحْرِهِمْ أَنَّهَا تَسْعَى﴾ (Taha: 66). Hii ina maana kwamba fimbo inabaki kuwa fimbo katika uhakika wake, lakini inaonekana kwa mtazamaji kwa jinsi macho yanavyoona kuwa ni nyoka anayekwenda.
Katika lugha, Al-Jawhari alisema: Sihr ni kuvutia, na kila kitu ambacho chanzo chake ni fiche na kidogo basi ni uchawi. Inasemwa: "Nilimfanyia mtoto uchawi" ikiwa umemdanganya. Uchawi umetajwa katika baadhi ya mashairi ya Kiarabu kwa maana ya "al-idha" (kashfa/uongo), na al-idha kwa Waarabu ni uongo mkubwa na kuficha ukweli kwa uongo. Mshairi alisema: Najilinda kwa Mola wangu kutokana na wanaopuliza... kutokana na kashfa ya mzushi mwongo.
Waarabu pia waliutumia uchawi kwa maana ya jambo lililojificha, kwani mchawi hufanya mambo yake kwa siri. Ama uchawi wenyewe ni elimu ambayo mwenye nayo anaweza kuyarogea macho ya watu, hivyo wanaona kitu kinyume na uhakika wake, yaani uhakika wa kitu haubadiliki kuwa uhakika mwingine mpya kwa maana ya kwamba hauufuti uhakika wa kwanza na kutengeneza mwingine. Kwa hivyo, ikiwa mtu angekamata nyoka aliyeonekana kutokana na fimbo, angekuta ni fimbo, na kama angeifanyia uchunguzi wa kimaabara, angekuta ina vijenzi vile vile vya fimbo iliyorushwa na akadhaniwa kuwa ni nyoka anayekwenda. Kwa sababu hiyo, wachawi walipozitupa fimbo zao, wao wenyewe waliziona ni fimbo, lakini walayarogea macho ya watu wakaziona kuwa ni nyoka. Musa - amani iwe juu yake - alipotupa fimbo yake, wao (wachawi) waliiona kuwa ni nyoka wa kweli na si fimbo, kisha akameza fimbo zao na kufuta uhakika wake kabisa. Hapo walitambua kuwa huu si uchawi kwa sababu uchawi haufuti uhakika wa vitu. Walijua kuwa kilichotokea si uchawi, bali ni haki kutoka kwa Mola wa walimwengu kama alivyosema Musa - amani iwe juu yake - basi wakaamini na imani yao ikawa ya ajabu.
Kauli yake Subhanahu: ﴿وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ﴾ na kauli yake: ﴿وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا﴾ inaashiria kuwa uchawi unafanyika kwa kusoma maneno ya ukafiri. Hii ina maana kuwa uchawi ambao ni elimu unatekelezwa kwa kutumia maneno ya ukafiri katika dua zake (azima) au taratibu zake. Ama kinyume na hivyo, si kile kinachoitwa uchawi kwa maana inayojulikana katika aya hii, kama vile kuonyesha mambo kinyume na uhakika wake kwa njia za kiufundi - kama wepesi wa mikono au mfano wake - au kutumia baadhi ya maneno yasiyo ya ukafiri ili kuwatia watu udanganyifu kwa kuonyesha mambo kinyume na uhakika wake - kama baadhi ya matapeli waliojivika sura za masheikh - basi huu na mifano yake si uchawi kwa maana iliyotajwa.
Adhabu ya mchawi - kama tulivyobainisha - ni adhabu ya aliyeritadi (murtad), kwani yeye ni kafiri kwa maana iliyotajwa hapo awali. Maswahaba walimuadhibu mchawi kwa kumuua. Hafsah, Mama wa waumini - Mwenyezi Mungu awe radhi naye - aliamuru kuuawa kwa mwanamke mchawi aliyekiri kuwa alifanya uchawi.
Ama yale yaliyopokelewa kuhusu kupingwa kwa Uthman - Mwenyezi Mungu awe radhi naye - juu ya kile alichokifanya Hafsah, ni kupingwa kwake kwa kutekeleza jambo hilo bila idhini yake ilhali yeye ndiye Khalifa wa Waislamu, na hakupinga hukumu ya kuuawa. Kitendo kama hiki, yaani kumuua mchawi, kilifanyika pia katika zama za Umar - Mwenyezi Mungu awe radhi naye - na ni makubaliano (ijmai) ya Maswahaba kwa sababu ni hukumu ya jambo muhimu iliyofanyika mbele yao bila kupingwa. Ahmad alipokea kutoka kwa Sufyan kupitia njia ya Jaz’u bin Muawiyah, ami ya Al-Ahnaf bin Qays, akisema: "Kilitujia barua ya Umar mwaka mmoja kabla ya kifo chake ikisema: 'Mueni kila mchawi wa kiume na mchawi wa kike'."
Ama yale tuliyoyataja kuhusu baadhi ya kazi za kiufundi za siri ambazo watu hudanganywa nazo ikiwa hazitabainishwa kwao, na utapeli wa masheikh na ushirikina wao, basi mwenye nazo hupewa adhabu ya ta'zir kulingana na madhara aliyowasababishia wale aliowadanganya. Na inajulikana kuwa adhabu ya ta'zir katika Uislamu hufika mpaka kuuawa kulingana na aina ya jinai inayofanywa.
Lakini tofauti kati ya kuuawa kwa haddi na kuuawa kwa ta'zir ni kwamba wa kwanza (mchawi kafiri) ameritadi; haswaliwi wala hazikwi katika makaburi ya Waislamu. Wa pili ni Mwislamu fasiki au fujari kulingana na aina ya jinai yake; anaswaliwa na anazikwa katika makaburi ya Waislamu.
- ﴿فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ﴾.
Mwenyezi Mungu Subhanahu anabainisha kuwa wale wanaojifunza uchawi na kuufanyia kazi wanaweza, kupitia vitendo wanavyowafanyia watu, kusababisha matatizo kati ya mtu na mkewe yatakayopelekea talaka au mfarakano. Kisha Mwenyezi Mungu Subhanahu anabainisha jambo muhimu la kiitikadi ili kuondoa yale yanayoweza kuingia katika ufahamu wa watu kuwa mchawi ana uwezo kama wa Mwenyezi Mungu Subhanahu au kwamba anaweza kufanya mambo kinyume na matakwa ya Mwenyezi Mungu. Hivyo, Mwenyezi Mungu anabainisha katika aya hii kwamba hakuna kitu kinachotokea katika ufalme wa Mwenyezi Mungu Subhanahu isipokuwa kwa idhini Yake, yaani si kinyume na matakwa Yake. Maana hii ndiyo maana ya mashi'ah (utashi) wa Mwenyezi Mungu au kile kinachoitwa irada (irada) ya Mwenyezi Mungu. Hakuna kitu kinachotokea katika milki ya Mwenyezi Mungu kinyume na Yeye Subhanahu; yaani kila kinachotokea ni kwa idhini Yake au kwa utashi Wake au kwa irada Yake Subhanahu wa Ta’ala:
وَمَا تَشَاءُونَ إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ
"Wala nyinyi hamtataka isipokuwa atake Mwenyezi Mungu, Mola wa walimwengu wote." (QS. At-Takwir [81]: 29)
Na hii haina maana kwamba ni kwa ridhaa Yake, kwani Mwenyezi Mungu haridhii ukafiri na maasi:
إِن تَكْفُرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنكُمْ وَلَا يَرْضَى لِعِبَادِهِ الْكُفْرَ
"Mkiwa na ukafiri, basi Mwenyezi Mungu si mhitaji kwenu, wala Hawaridhii waja Wake wawe na ukafiri." (QS. Az-Zumar [39]: 7)
Bali huu ni istilahi (istilahi) yenye maana hii kutokana na uchambuzi wa nصوص (maandiko). Idhini Yake, utashi Wake, au irada Yake haifafanuliwi kutokana na uhakika wa kilugha wa "adhina" (kuruhusu), "shaa" (kutaka), au "arada" (kukusudia) kilugha ambazo humaanisha kuruhusu kitendo, kukitaka, au kukiridhia, bali inafafanuliwa kwa dalili ya kiistilahi kama uhakika wowote wa kimila (haqiqah 'urfiyyah) kwa wasomi wa lugha, fikihi, au misingi (usul), au elimu yoyote ile.
Na neno ﴿بإِذنِ اللهِ﴾ lina dalili kuu katika sehemu hii, kwani yale yanayoonekana kutokana na vitendo vya wachawi mbele ya watu katika kuyarogea macho ya watu na kuona baadhi ya mambo kinyume na uhakika wake, inaweza kudhaniwa kuwa wao wanaumba kama Mwenyezi Mungu Subhanahu au wanafanya mambo ambayo Mwenyezi Mungu hawezi kuyabatilisha. Hivyo Mwenyezi Mungu Subhanahu akasisitiza kuwa hayo hayatokei isipokuwa kwa idhini Yake, yaani si kinyume na Yeye bali ni kwa irada Yake na utashi Wake kwa maana hii, na kwamba Mwenyezi Mungu Subhanahu anaweza kubatilisha uchawi wao, kwani hakuna kinachotokea katika ufalme wa Mwenyezi Mungu Subhanahu kinyume na Yeye.
Hapa mtu anaweza kusema: Ikiwa ni hivyo, kwa nini Mwenyezi Mungu habatilishi uchawi wao?!
Mwenyezi Mungu Subhanahu amebainisha heri na shari, na ametubainishia kuwa heri mtu hulipwa kwayo heri na shari hulipwa kwayo shari. Kisha akatufahamisha pia kuwa Mwenyezi Mungu anaweza kutufanya umma mmoja katika heri au: ﴿وَلَوْ شَاءَ رَبُّكَ لَجَعَلَ النَّاسَ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَا يَزَالُونَ مُخْتَلِفِينَ﴾ (Hud: 118). Lakini Mwenyezi Mungu Subhanahu, kwa hekima anayoijua Yeye, ametuacha tuchague tunachotaka katika shari au heri na tulipwe kwa hayo, hivyo kundi litaingia Peponi na kundi litaingia Motoni: ﴿وَلَوْ شِئْنَا لَآتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَاهَا وَلَكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ﴾ (As-Sajdah: 13). Kwa hivyo, hakuna nafasi ya kuuliza kwa nini Mwenyezi Mungu hakubatilisha kitendo kile kibaya cha wachawi? Au kwa nini Mwenyezi Mungu hakutusukuma kwenye heri katika kila alichotuamuru? Au kwa nini Mwenyezi Mungu hakutuzuia kufanya shari ili tusifanye isipokuwa heri? ... Mwenyezi Mungu ametubainishia heri na shari na akatuacha tuchague, na hiyo ndiyo hekima ya Mwenyezi Mungu Subhanahu: ﴿لَا يُسْأَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْأَلُونَ﴾ (Al-Anbiya: 23). Lakini katika hali zote, lazima tuitakidi kuwa katika ufalme wa Mwenyezi Mungu hakuna kitu kinachotokea kinyume na Yeye Subhanahu, bali ni kwa idhini Yake, irada Yake, na utashi Wake Subhanahu.
- ﴿وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ﴾.
Na hii ina maana kwamba kila kilichomo katika uchawi ni shari. Hii ni sifa ya kile wanachojifunza ambacho ni uchawi ﴿يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ﴾. Sifa hii ina dalili ya wazi kwamba kile wanachojifunza kinawadhuru wala hakiwafai; uchawi wote ni shari na madhara na hamna manufaa ndani yake.
Kisha Mwenyezi Mungu Subhanahu anabainisha kuwa anayefanya kazi ya uchawi kwa sura yake tuliyoibainisha hapo awali, hana sehemu (fungu) katika Akhera kwa sababu yeye amemkufuru Mwenyezi Mungu na aya Zake.
﴿اشْتَرَاهُ﴾ yaani amekinunua, na hapa ni matumizi ya balagha yaani amekifanya kuwa taaluma yake. Kununua kitu huwa ni kwa ajili ya kutaka kunufaika nacho kwa kukitumia au kuchukua thamani yake, na hapa ni kuuchukua uchawi kama taaluma inayomuingizia kipato (manufaa kwa madai yake) kama kwamba ameinunua.
﴿وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ﴾ ni habari yenye maana ya kuamuru kuacha, yaani ina maana ya katazo kali la kujihusisha na uchawi.
﴿وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ﴾ yaani ni kiovu mno kile walichojiuzia nafsi zao, kwani waliziweka nafsi zao katika adhabu ya Mwenyezi Mungu na kuzitoa mhanga mkabala wa moto wa Jahannam ﴿مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ﴾. Basi malipo waliyojiandalia mkabala wa kujiuzia nafsi zao na kuzitoa katika uchawi, malipo haya ni ghadhabu ya Mwenyezi Mungu, adhabu Yake, na moto wa Jahannam; na kwa hakika ni biashara mbaya yenye hasara.
﴿لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ﴾ yaani laiti wangalikuwa wanajinufaisha na kile walichokijua. Kwani anayejua elimu kisha asijinufaishe nayo wala asifuate dalili ya kile alichojua, basi ni kama hajui. Anayejua kuwa uchawi matokeo yake ni mabaya kisha akajihusisha nao, ni kama hajui. Na hii ni miongoni mwa nguvu ya dalili katika mada yake. Subhanallah Subhanahu!
Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ alikuwa akijilinda kwa Mwenyezi Mungu kutokana na elimu isiyonufaisha: "Najilinda kwa Mwenyezi Mungu kutokana na elimu isiyonufaisha, na moyo usioogopa, na jicho lisilotoa machozi." (Imepokelewa na Ahmad). Matumizi haya yana nguvu kubwa kama tulivyosema, na yapo katika Kitabu cha Mwenyezi Mungu sehemu nyingine zaidi ya hii, kama yanavyotumiwa katika maana nyinginezo:
أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِن تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
"Je, hawajatembea katika ardhi ili wawe na nyoyo za kuzingatia, au masikio ya kusikilia? Kwani hakika macho hayapofuki, lakini zinazopofuka ni nyoyo zilizomo vifuani." (QS. Al-Hajj [22]: 46)
صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لَا يَرْجِعُونَ
"Viziwi, mabubu, vipofu, kwa hivyo hawatarejea." (QS. Al-Baqarah [2]: 18)
Basi yule asiyenufaika na kusikia kwake, ni kama hasikii. Na asiyenufaika na kuona kwake, ni kama haoni. Na asiyenufaika na usemi wake, ni kama hazungumzi. Na asiyenufaika na akili yake, ni kama hana akili. Na yule asiyenufaika na elimu yake, ni kama hajui.
Haya yanatosheleza In Shaa Allah.
Ndugu yenu, Ata bin Khalil Abu Al-Rashta
18 Ramadhani 1444 H 09/04/2023 M
Link ya jibu kutoka kwenye ukurasa wa Facebook wa Amir: https://www.facebook.com/HT.AtaabuAlrashtah/posts/776448380709200
[1] Imepokelewa na Muslim, na maana ya "yaqrifun": wanachanganya uongo ndani yake. [2] Ni matumizi ya balagha ya uhusiano wa kikusudiwa (al-musabbabiyyah), kwani uchawi ndio sababu ya ukafiri. [3] Tafsir al-Tabari: 1/451.