Jibu la Swali
Swali: Inazingatiwa kuwa viongozi wa Ulaya wanamiminika nchini Sudan na kutoa taarifa za kuunga mkono serikali ya Hamdok. Mnamo tarehe 16/09/2019, Waziri wa Mambo ya Nje wa Ufaransa aliwasili Khartoum na kukutana na Hamdok, Waziri Mkuu wa Sudan, na kutangaza msaada kwa Sudan wa euro milioni 60 na kusema kuwa atafanya kazi kuiondoa Sudan kutoka kwenye orodha ya ugaidi. Vilevile, Waziri wa Mambo ya Nje wa Ujerumani aliwasili na kutoa tamko kama hilo kuhusu orodha ya ugaidi... Je, mawasiliano na msaada huu ni kwa ajili ya kuimarisha nguvu za Uhuru na Mabadiliko (Forces of Freedom and Change) katika kukabiliana na jeshi? Au ni kwa mambo mengine? Kadhalika, Waziri Mkuu wa Sudan Abdullah Hamdok alitangaza mnamo tarehe 05/09/2019 kuundwa kwa serikali ya kwanza tangu kuondolewa kwa Bashir mnamo Aprili (na serikali itafanya kazi kwa mujibu wa makubaliano ya kugawana madaraka ya muda wa miaka mitatu yaliyotiwa saini mwezi uliopita kati ya jeshi na raia... France 24 mnamo 05/09/2019). Je, inatarajiwa kuwa makubaliano ya kugawana madaraka yatatengemaa au mvutano utarejea upya?
Jibu: Ili jibu liwe wazi, tunapitia mambo yafuatayo:
1- Nguvu za Uhuru na Mabadiliko, kwa msaada wa Uingereza, vyombo vyake vya habari, na vibaraka wake katika eneo hilo, zimeweza kuiteka nyara mapinduzi kutoka kwa watu walioasi dhidi ya dhuluma, njaa, kunyimwa haki, na ufisadi. Nguvu hizi zilipanda juu ya migongo ya watu hao, na hazikuweka suluhisho lolote la kimsingi kushughulikia hali hizi, bali zilitoa masuluhisho yanayotokana na ukweli uleule wa kifisadi. Hivyo, mazungumzo yakawa yanafanyika kati ya Baraza la Kijeshi linaloungwa mkono na Amerika na vibaraka wake, na kati ya Uhuru na Mabadiliko inayoungwa mkono na Ulaya. Kisha yakafuata makubaliano kati yao kuhusu Hati ya Katiba mnamo tarehe 17/08/2019... Hivyo ndivyo dhabihu za watu walioasi zilivyopotea bure. Makubaliano hayo yalikuwa mwendelezo wa hali ileile mbaya juu ya misingi ya Magharibi ya kisekula inayopinga Uislamu na hukumu zake! Makubaliano kati ya Baraza la Kijeshi na Nguvu za Uhuru na Mabadiliko yalijumuisha kuundwa kwa Baraza la Uongozi lenye wanachama 11 likigawanywa nusu kwa nusu 5+5, pamoja na mtu mmoja wa kiraia asiyefungamana na upande wowote ambaye atakubaliwa na pande zote mbili, katika kipindi cha mpito cha miezi 39... Makubaliano pia yalieleza kuwa Baraza la Kijeshi litashika nafasi ya urais kwa kipindi cha kwanza cha miezi 21, na Nguvu za Uhuru na Mabadiliko zitafuata kwa miezi 18, na baada ya kipindi cha mpito kufuatiwe na uchaguzi mkuu na kuundwa kwa baraza la kutunga sheria. Makubaliano yalisema kuwa uteuzi wa mawaziri wa Ulinzi na Mambo ya Ndani utakuwa chini ya mamlaka ya sehemu ya kijeshi katika Baraza la Uongozi, ikimaanisha kuwa sehemu hii itabaki na utawala kupitia jeshi, usalama, na ujasusi pamoja na kuongoza Baraza la Uongozi katika kipindi cha kwanza...
2- Hivyo basi, mamlaka ya jeshi katika serikali yanajumuisha vipengele vya nguvu. Katika baraza kuna wanajeshi watano, kisha katika baraza la mawaziri kuna wanajeshi wawili (Waziri wa Mambo ya Ndani na wa Ulinzi), na mmoja wao ambaye ni Jenerali Jamal al-Din Omar, Waziri wa Ulinzi katika serikali ya mpito, ni mmoja wa maafisa wa zamani zaidi wa vikosi vya ulinzi walio kazini kwa sasa. Yeye, yaani Jenerali Jamal al-Din Omar, alikuwa rafiki wa karibu wa Waziri wa Ulinzi wa zamani Awad bin Auf kutokana na kufanya kazi pamoja kwa muda mrefu katika idara ya ujasusi ya kijeshi, na alikuwa mwenza katika chuo cha kijeshi na Abdel Fattah al-Burhan, na Mkurugenzi wa Usalama wa Taifa Abu Bakr Dumblab, na Omar Zain al-Abidin... Haya yote yanamaanisha kuwa mfumo wa zamani utakuwepo kwa nguvu katika kipindi cha mpito, na utaweka vizuizi vingi na kuta mbele ya kufikiwa kwa malengo ya serikali ya kiraia ambayo ni kibaraka wa Ulaya "Uingereza"... Hivyo basi, upande wa vibaraka wa Amerika unabaki kuwa na nguvu zaidi.
3- Abdalla Hamdok, mwenye shahada ya Uzamili na Uzamivu katika uchumi kutoka Chuo Kikuu cha Manchester nchini Uingereza, aliteuliwa na Nguvu za Uhuru na Mabadiliko kuwa Waziri Mkuu mnamo tarehe 20/08/2019, na baraza la mawaziri lilipewa mamlaka ya utendaji yenye ushawishi pia... Kisha mnamo tarehe 05/09/2019 akatangaza kuundwa kwa serikali ambayo inadhaniwa kuongoza awamu ya mpito kwa miezi 39. Hivyo, Waziri Mkuu anakuwa miongoni mwa watu waaminifu kwa Uingereza na Ulaya, na atafanya kazi katika muelekeo wa Ulaya, kinyume na Mwenyekiti wa Baraza la Uongozi na mkuu wa jeshi Abdel Fattah al-Burhan na naibu wake, kamanda wa Kikosi cha Msaada wa Haraka (RSF) Mohamed Hamdan Dagalo na wanajeshi wengine walio pamoja nao ambao ni waaminifu kwa Amerika, ambao watafanya kazi katika muelekeo wa Amerika...
4- Utawala nchini Sudan kwa mujibu wa Hati ya Katiba umegawanyika kati ya timu mbili zenye mamlaka tofauti na uaminifu kwa mataifa yanayopingana ya nje, na jambo hili litaathiri kazi zao katika kutatua matatizo ya watu na maisha yao. Kila upande utakuwa na lengo la kutumikia muelekeo unaouunga mkono, na kisha kila mmoja atamvizia mwenzake ili amwondoe kwa njia za ndani na nje... Inajulikana kuwa uundaji wa mabaraza kama haya nchini Sudan huwa haufanyiki isipokuwa wakati wa vipindi vya mpito na migogoro... Hiyo ni hadi jeshi litakapoweza kupanga mambo yake, kuvunja baraza, na kumpandisha rais wa nchi kutoka kwa maafisa wa jeshi... Hili liko wazi tangu Baraza la Uongozi la kwanza mnamo 26/12/1955 ambalo lilipokea madaraka wakati wa (uhuru) wa Sudan mnamo 01/01/1956, na likaendelea hadi 17/11/1958 ambapo Jenerali Ibrahim Abboud alipindua... na hadi mapinduzi ya Nimeiry mnamo 1969, kisha mapinduzi ya Omar al-Bashir mnamo Juni 30, 1989... kisha hadi kuondolewa kwa Bashir na kuundwa kwa Baraza la Uongozi la sasa... Mabaraza haya yamekuwa yakihusishwa daima na duru za mapambano kati ya Amerika na Uingereza. Kila mmoja wao alikuwa akijitahidi kuunda utawala peke yake; ikiwa mmoja hawezi, hupatana na mwenzake kwa muda mpaka atakapoweza kumwondoa, kama ilivyokuwa hapo awali wakati Amerika iliponyamaza kuhusu Sadiq al-Mahdi, aliyekuwa mwaminifu kwa Waingereza, kuwa Waziri Mkuu ili kutuliza harakati za umma, na kisha ilipoweza kupanga watu wake jeshini, ikaleta mapinduzi ya Bashir mnamo 1989. Na wakati Bashir aliposhindwa kudhibiti harakati za umma, ilimwondoa kama ilivyofanya kwa marafiki zake wa awali kama Nimeiry, Mubarak na wengine bila kujali huduma zao kwake! Baada ya Bashir, ikaleta Baraza la Kijeshi... Na sasa mchezo unajirudia tena katika Baraza la Uongozi la sasa; wanajeshi waaminifu kwa Amerika wanalazimika kukubaliana na vibaraka wa Waingereza katika Uhuru na Mabadiliko ili kutuliza hasira ya watu ambayo Uhuru na Mabadiliko imeweza kuiongoza. Walikubali kuwashirikisha Uhuru na Mabadiliko katika utawala, lakini safari hii si kama ile iliyopita. Jeshi halikukabidhi madaraka kamili kama lilivyofanya wakati wa Sadiq al-Mahdi, bali lilibaki kileleni kwa jina la Baraza la Uongozi, na likashikilia vituo nyeti na muhimu katika serikali, hata kama mamlaka mengine yenye ushawishi yamepewa serikali. Baraza la Uongozi linaloongoza nchi nusu yake ni ya jeshi na linaongozwa na mkuu wa jeshi Al-Burhan kwa miezi 21, na mawaziri wa Ulinzi na Mambo ya Ndani wanachaguliwa kutoka jeshini ili kuhakikisha utawala kwa upande wa mamlaka ya kijeshi na usalama.
5- Ama kinachotarajiwa ni kwamba Amerika na Uingereza hazitaishi pamoja kwa amani; maslahi yao ni tofauti na zana zao za ndani zinafuata amri zao. Kwa hivyo, kila upande utafanya kazi kuhujumu hatua za mwenzake! Kwa kufuatilia matukio ya sasa na kuzingatia mambo yanayohusiana nayo na kuchambua matamshi ya nje na ndani, hasa ya maafisa wa Amerika na Ulaya... inawezekana kuainisha njia ambazo kila upande utazitumia kumdhiki adui wake, kumshinda, na kisha kumwondoa madarakani kama ifuatavyo:
Kwa upande wa kundi la kijeshi, watajaribu kuidhiki serikali katika upande wa uchumi. Moja ya sababu muhimu za watu kumwasi Bashir ilikuwa hali mbaya ya kiuchumi. Serikali ya sasa imewaahidi watu kuboresha uchumi; ikiwa itashindwa, watu wataasi tena na hiyo itakuwa fursa kwa wanajeshi kuiondoa Uhuru na Mabadiliko, yaani kuondoa ushawishi wa Ulaya nchini Sudan... Vipengele vya udhibiti wa uchumi viko mikononi mwa Amerika kama ifuatavyo:
a- Hamdok alitangaza katika mkutano na waandishi wa habari akiwa na Waziri wa Mambo ya Nje wa Ujerumani: ("Changamoto ya kiuchumi ya Sudan ni kubwa sana... suala la mfumuko wa bei, kushughulikia kiwango cha ubadilishaji wa sarafu ya taifa, na kurejesha imani katika mfumo wa kibenki." Aliongeza: "Isipofikiwa makubaliano na Washington kuhusu kuiondoa Sudan kutoka kwenye orodha ya ugaidi, kutabaki kuwa na matatizo"... Anadolu, Reuters 03/09/2019). Hamdok pia alisema: ("Kurejesha uhusiano wetu na Washington ni kipaumbele chetu cha kwanza baada ya kuondolewa kwa vizuizi kufuatia kuanguka kwa mfumo wa zamani"... Anadolu 08/09/2019). Kwa hiyo, serikali inaihitaji Amerika katika suala la kuondolewa kwa vikwazo...
b- Amerika imeanza kuonyesha ugumu katika kuondoa vikwazo. Baada ya kusainiwa kwa Hati ya Katiba ambayo vibaraka wake walilazimika kuisaini ili kutuliza mitaa, Amerika imeanza kulegeza msaada wake kwa Sudan. Kaimu Balozi wa Amerika mjini Khartoum anayemaliza muda wake aliwaambia watu mashuhuri wa Sudan kuwa suala la kuondoa vikwazo halitatatuliwa hivi karibuni kwa sababu uamuzi uko mikononi mwa Bunge (Congress) na si utawala wa Trump, kulingana na gazeti la Elaf la Jumatano 04/09/2019. Hii ina maana kuwa Amerika inafanya mambo kuwa magumu ili kutumia vikwazo kama karata ya shinikizo kwa serikali ya Hamdok, ingawa hapo awali Amerika ilimuahidi Burhan kuwa vikwazo vingeondolewa hivi karibuni. Burhan alisema wakati huo: ("Kuna hatua zinazoendelea kuhusu faili la vikwazo tangu mfumo wa zamani, na tumetuma wanasheria kujadili jambo hili na utawala wa Amerika, ambao umeahidi kuondoa jina la Sudan kutoka kwenye orodha ya nchi zinazofadhili ugaidi baada ya kukamilika kwa mchakato wa amani na tunaona kuwa wakati umekuwa mwafaka." Alisema "Huenda makubaliano yakatiwa saini mwishoni mwa wiki hii baada ya kumaliza kuandaa hati ya muundo wa utawala wa mpito... Asharq Al-Awsat 07/07/2019). Na Kaimu Balozi wa Amerika mjini Khartoum, Steven Koutsis, alieleza mnamo tarehe 07/07/2019 kuwa (suala la kuondoa jina la Sudan kutoka kwenye orodha ya nchi zinazofadhili ugaidi limekaribia... Al-Khaleej Online 07/07/2019).
c- Mashirika ya kifedha ya kimataifa (IMF na Benki ya Dunia) hayawezi kutoa mikopo kwa Sudan isipokuwa kwa idhini ya Amerika. Hii ni njia nyingine ya shinikizo mikononi mwa Amerika na kisha mikononi mwa timu yake ya ndani... Vilevile, kwa sababu jina la Sudan bado liko kwenye orodha za ugaidi za Amerika, hii inaizuia kutumia mfumo wa miamala wa kimataifa wa Amerika... na hiki ni moja ya vizuizi vikubwa kwa biashara ya kimataifa ya Sudan, ambapo miamala yake haiwezi kutenganishwa na dola.
Ama Ulaya "na kisha Uhuru na Mabadiliko", inatarajiwa kuwa itafuata njia mbili: Kwanza, kuitumia Ulaya kushughulikia "suala la vikwazo na kusuasua kwa Amerika katika kuondoa vikwazo," na shinikizo la kiuchumi linalotokana na hilo... Pili, kulidhiki jeshi na vikosi vya usalama katika mafungu ya bajeti ya fedha...
- La kwanza: Ulaya "na kisha Uhuru na Mabadiliko" inatambua athari kubwa ya vikwazo kwa uchumi wa Sudan, na pia inatambua kuwa Amerika itasuasua katika hilo ili kuweka shinikizo. Kwa hiyo, inafanya kazi kuunga mkono serikali ya Sudan katika Umoja wa Mataifa na kwa msaada wa kifedha... Ujerumani imejitayarisha kuisaidia, ambapo Waziri wake wa Mambo ya Nje, Heiko Maas, alisema kuwa ("nchi yake itajadili suala la kuondoa jina la Sudan kutoka kwenye orodha ya nchi zinazofadhili ugaidi katika Mkutano Mkuu wa Umoja wa Mataifa utakaofanyika mwezi huu"... Anadolu 08/09/2019). Waziri wa Mambo ya Nje wa Ufaransa (Le Drian) alitembelea Khartoum mnamo tarehe 16/09/2019, na kukutana na Abdullah Hamdok, akisema: ("Nilimwambia Waziri Mkuu tutafanya kazi na washirika wetu wa Ulaya ili kuiondoa Sudan kutoka kwenye orodha ya Amerika ya nchi zinazofadhili ugaidi" na akasema "Ufaransa itatoa msaada kwa Sudan wa euro milioni 60. Euro milioni 15 zitalipwa mara moja kwa ajili ya mabadiliko katika kipindi hiki"... Ukurasa wa Rakoba wa Sudan 16/09/2019). Ni wazi kutokana na hayo yote kuwa msaada ni kwa ajili ya Uhuru na Mabadiliko na serikali ya Hamdok.
- La pili linajumuisha mambo mawili: Kupunguza mafungu ya bajeti ya jeshi, na kufanya mageuzi katika vyombo vya usalama, na matamshi ya Hamdok yanaonyesha hilo waziwazi:
Kuhusu bajeti, Hamdok ametoa wito wa (kupunguza matumizi ya kijeshi kwa kiasi kikubwa... akiongeza kuwa "matumizi ya kijeshi yanachukua hadi 80% ya bajeti ya nchi"... Arabi Post 26/08/2019). Hamdok anatoa udhuru kuwa kutia saini makubaliano ya amani na harakati za kijeshi zilizoenea nchini lazima kupelekee kupatikana kwa "faida ya amani," yaani kuondoa gharama nyingi za kijeshi kutoka kwenye bajeti ya Sudan kwa ajili ya jeshi na usalama.
Ama kuhusu mageuzi ya vyombo vya usalama, muundo wa sasa wa vyombo vya usalama na jeshi nchini Sudan, hasa hali ya Kikosi cha Msaada wa Haraka (RSF), uliundwa na mfumo wa Bashir, na umewatendea unyama Wasudan walioasi... Hivyo, kimepatikana kisingizio kwa "Nguvu za Uhuru na Mabadiliko" kudai kurekebishwa kwa vyombo hivi ili kuhakikisha udhibiti wa serikali na kuviweka chini ya sheria, (na Hamdok alifichua kuwa Kikosi cha Msaada wa Haraka kitaunganishwa katika vyombo vya usalama kama sehemu ya mchakato wa mageuzi, na jeshi la kitaifa la nchi litaundwa. Aliongeza kuwa serikali yake imedhamiria kurekebisha idara ya usalama, ikijumuisha Msaada wa Haraka na majeshi yote ya harakati za silaha, ili kujenga jeshi imara la kitaifa. Al-Jazeera Net 11/09/2019).
6- Inaonekana kuwa juhudi za Ulaya kusaidia Uhuru na Mabadiliko zina nafasi ndogo ya kufanikiwa kuliko juhudi za Amerika na wafuasi wake kwa sababu zifuatazo:
Kuhusu msaada wa Ulaya, hautatui tatizo. Ikiwa Amerika haitaondoa jina la Sudan kutoka kwenye orodha ya nchi zinazofadhili ugaidi, nchi itaendelea kupata matatizo kama alivyotaja Waziri Mkuu mwenyewe, kwani inategemea misaada ya nje yaani mikopo ya riba inayotafuna mwili wa nchi na kwa wawekezaji. Haina uwezo wa kuleta mapinduzi ya kiviwanda wala kuendeleza vyanzo vyake vya kiuchumi, kwani inatokana na hali ileile mbaya na iko mbali na msimamo wa kimsingi wa kiitikadi na dini tukufu ya Umma ambayo mfumo wake unatatua matatizo yote ya maisha, ikiwemo mfumo wa kiuchumi wa Kiislamu unaoinua nchi. Upande wa kiuchumi ulikuwa moja ya sababu muhimu za uasi dhidi ya utawala wa Bashir kwani watu wengi wanateseka na umaskini, kunyimwa haki, ukosefu wa ajira na kupanda kwa bei.
Kuhusu kupunguza bajeti ya jeshi, jeshi kwa miongo kadhaa limezoea kupata sehemu kubwa ya bajeti ya Sudan, na inatarajiwa kuwa litapinga upunguzaji huo kwa nguvu kwa kutumia mbinu mbalimbali ili kuhalalisha kubaki na kiasi kikubwa cha matumizi... Aidha, ufisadi wa kifedha haukosi katika pande zote mbili, sasa yupi kati yao anaweza kuutatua?! Ufisadi wa kifedha hautatuliwi isipokuwa na watu wanaomcha Mwenyezi Mungu na kuhukumu kwa Uislamu katika hukumu zake zote na si chini ya kivuli cha mifumo ya kibinadamu.
Kuhusu vyombo vya usalama, Amerika inamzingatia zaidi Mohamed Hamdan Dagalo (Hemedti), kamanda wa Kikosi cha Msaada wa Haraka (RSF), ambaye ameanza kukithiri katika matamshi yake kwenye vyombo vya habari na ziara zake za nje hasa nchini Misri na Saudi Arabia. Anaonekana kama chaguo la kwanza la Amerika kwa mustakabali wa Sudan. "Hemedti" ambaye ni Naibu Mwenyekiti wa Baraza la Uongozi ataonyesha upinzani mkali dhidi ya mabadiliko yoyote yanayolenga vikosi vya RSF ambavyo, kulingana na baadhi ya vyanzo, vinapata takriban 25% ya bajeti ya jeshi. Kwa hiyo, juhudi za serikali ya Hamdok kurekebisha vikosi vya usalama nchini Sudan zinagongana moja kwa moja na mtu mwenye nguvu wa Amerika nchini Sudan, Hemedti!
7- Hivyo basi, haitarajiwi kutengemaa kwa hali ya kisiasa au kiuchumi nchini Sudan wakati wa awamu ya mpito:
- Kuhusu kutokuwepo kwa utulivu wa kisiasa, hakuna nchi inayotengemaa madamu kuna mapambano ya kimataifa yanayotumia zana za ndani. Hili liko wazi kutokana na mienendo ya wajumbe wa kimataifa na mabalozi wao nchini Sudan, na kutokana na matamshi yao na matendo yao na mikutano yao na maafisa wa ndani kama tulivyoeleza hapo juu. Utulivu unakosekana katika hali hii, na haiwezekani kuondoa uwezekano wa kutokea kwa mapinduzi ya kijeshi wakati wa awamu ya mpito kwa msaada wa Amerika, isipokuwa ikiwa watu wa Sudan watatambua ukweli huu na kumnusuru Mwenyezi Mungu kwa kuwang’oa makafiri wakoloni kutoka kwenye mizizi yao popote walipo, wao na wasaidizi wao... Kisha wakasimamisha utawala wa Uislamu, Khilafah Rashidah kwa njia ya Utume, na hapo ndipo watakapopata utukufu na utulivu wakiwa na amani katika nchi yao na kurejea kama Mwenyezi Mungu alivyotaka wawe:
خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ
"Umma bora uliotolewa kwa ajili ya watu." (QS. Ali 'Imran [3]: 110)
- Ama kuhusu kutokuwepo kwa utulivu wa kiuchumi, ni matokeo ya lazima ya uingiliaji kati wa kikoloni nchini. Huwezi kuvuna zabibu kwenye miba! Ushahidi wa hilo unajieleza; Sudan Kusini ilitenganishwa na utajiri wa mafuta ukapotea kwa amri ya Amerika kwa mtawala aliyelifanyia hiana taifa katika hilo. Sudan, baada ya kusifiwa kuwa kapu la chakula la Afrika, sasa watu wake wako katika umaskini uliokithiri kwa sababu utegemezi umekuwa kwenye mikopo ya riba, ardhi imeachwa bila kusaidia wakulima na masoko ya mazao yao hivyo wakaitelekeza, utajiri wa madini umeachiwa uwekezaji wa kigeni na kadhalika... Kisha, na jambo muhimu zaidi, Uislamu umeondolewa kwenye utawala na mfumo wa kiuchumi wa Uislamu aliyouweka Mwenyezi Mungu umeachwa na kutekelezwa mfumo wa kibinadamu wenye ufisadi. Sasa utulivu wa kiuchumi utatoka wapi? Bali kitakachokuwepo ni dhiki ya maisha, na amesema kweli Mwenyezi Mungu Mwenye Nguvu, Mwenye Hikma katika aya zake madhubuti:
فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى * وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً
"Basi atakayefuata uongofu wangu hatapotea wala hatataabika. Na atakayejitenga na mawaidha yangu, basi kwa yakini atapata maisha ya dhiki." (QS. Ta-Ha [20]: 123-124)
Mnamo tarehe 24 Muharram 1441 Hijria 23/09/2019 Miladi