(Mfululizo wa Majibu ya Mwanachuoni Mkubwa Ata Bin Khalil Abu al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa Maswali ya Wageni kwenye Ukurasa Wake wa Facebook "Fiqhi")
Jibu la Swali Je, Wale Wanaosema Kuhusu Utaratibu wa Hatua kwa Hatua Wana Ushahidi Wowote au Hata Shaka ya Ushahidi? Kwa: Hisham Basbous
Assalamu Alaikum, Kwanza, Allah akubarikini kwa juhudi zenu kubwa, na tungependa mmetukirimu kwa kutujibu swali lifuatalo:
Je, wale wanaosema kuhusu utaratibu wa hatua kwa hatua (tadarruj) wana ushahidi wowote au hata shaka ya ushahidi (shubhat dalil), kwani wengi wanaosema kuhusu tadarruj hudai kuwa suala hili ni la kihitilafu hivyo upande mmoja usiumize mwingine; sisi hatuwapingi na nanyi msitupinge. Wanatoa baadhi ya dalili kama vile: kauli ya Aisha kuhusu pombe, kauli ya Umar bin Abdulaziz kwa mwanawe, shaka ya kusitishwa kwa haddi ya wizi katika mwaka wa njaa wakati wa Umar, hadithi ya Umar bin Abdulaziz na mwanawe, na pia hadithi ya Abdul Malik bin Umar bin Abdulaziz na baba yake... Imepokelewa kuwa mwanawe, Abdul Malik, alimwambia: Ee baba yangu, kwa nini hautekelezi mambo? Wallahi sijali katika haki hata kama mimi na wewe tutachemshwa kwenye sufuria! Umar (ra) akamwambia: "Usifanye haraka ewe mwanangu, kwani Allah aliilaumu pombe kwenye Quran mara mbili na akaikataza katika mara ya tatu, na mimi nachelea kuwalazimisha watu haki yote kwa mara moja wakaikataa na kukawa na fitina." (Al-Iqd al-Farid 1/30, Al-Muwafaqat 2/94). Na dalili nyingine kutoka kwenye Sunnah: Kutoka kwa Wahb amesema: Nilimuuliza Jabir bin Abdullah kuhusu hali ya Thaqif walipotoa baia, akasema: Waliweka sharti kwa Mtume e kwamba wasitoe sadaka (Zaka) wala wasipigane Jihadi, na kwamba alimsikia Mtume e baada ya hapo akisema: Watatoa sadaka na watapigana Jihadi watakaposilimu. "Hadithi Swahih".
Muhtasari wa swali: Je, suala la tadarruj ni suala la mkato (qat'i) "yaani uharamu wake umekatwa", au ni suala la ijtihadi ambalo lina khitilafu ndani yake?
Allah akubarikini na radhi kwa kurefusha.
Jibu:
Wa Alaikum Salaam Wa Rahmatullahi Wa Barakatuh, Tayari tulishajibu suala la tadarruj katika utekelezaji wa Uislamu kwa jibu refu na la kutosha mnamo tarehe 11/02/2006, na huenda hukuiona kwa sababu jibu hilo lilikuwa kabla ya kuanzishwa kwa ukurasa wa Facebook... Kwa vyovyote vile, swali lako limebeba masuala mapya ambayo jibu letu la awali halikuyagusa, na tutayafafanua kwa utafiti katika jibu hili, na Allah Subhaanahu wa Ta'ala ndiye Mwenye kufanikisha:
Kwanza: Hakika kusema kuhusu tadarruj (hatua kwa hatua) katika kutekeleza hukumu za Uislamu ni jambo la hatari sana. Maana inayoenezwa na walinganizi wa tadarruj ni kwamba haiwezekani kutekeleza hukumu za Uislamu zote kwa mara moja, na hivyo ni lazima kutekeleza hukumu kidogo kidogo. Kwa maneno mengine, ni kutekeleza hukumu za kikafiri katika baadhi ya masuala na hukumu za Kiislamu katika masuala mengine...! Na ni wazi kuwa katika jambo hili kuna dhambi kubwa na ufisadi mkubwa.
Pili: Ni wazi katika dalili wanazotoa walinganizi wa tadarruj kwamba nyingi zimeingizwa kwa nguvu kwenye maudhui ya tadarruj. Hawakutoa hukumu kutokana na dalili za kisheria baada ya kuzisoma kwamba tadarruj inafaa, bali ni wazi kutokana na namna wanavyotoa ushahidi kwamba waliamua kuwa tadarruj ni muhimu kisha wakaanza kutafuta dalili za kuhalalisha jambo hilo na kuzikusanya bila kuhakiki kama zinaendana na uhalisia wa suala linalotolewa ushahidi... Na hii ni kinyume na namna sahihi ya uvunaji wa hukumu (istinbat) ambayo ni:
1- Wakati wa kuvuna hukumu ya kisheria kwa suala fulani, uhalisia wake unasomwa vizuri kisha zinakusanywa dalili zinazohusiana na uhalisia huo, na dalili hizi husomwa kwa masomo ya usul ili kuvuna hukumu ya kisheria. 2- Jitihada hufanywa kwanza kuzioanisha dalili, kwani kuzitumia dalili mbili ni bora kuliko kuitupa moja. 3- Ikiwa haiwezekani kuzioanisha, basi hutumika mfumo wa kupima uzito (tarjih) kulingana na misingi yake: Hukumu ya mkato (muhkam) huamua juu ya ile yenye kutatanisha (mutashabih), na dalili ya mkato (qat'i) huamua juu ya ile ya dhana (zanni). Ikiwa zimekusanyika zanni na zanni, basi nguvu ya dalili husomwa kwa upande wa sanadi na kwa upande wa ujumla... Ile yenye sanadi yenye nguvu hupendelewa zaidi, na dalili maalum (khass) hupendelewa kuliko ya jumla (aam), na iliyofungwa (muqayyad) kuliko iliyoachiwa (mutlaq), na iliyosemwa wazi (mantuq) kuliko iliyofahamika (mafhum)... nk kama ilivyoelezwa kwa kina kwenye mlango wake.
Tatu: Kwa kusoma dalili za kisheria, inabainika wazi kuwa tadarruj katika kutekeleza Uislamu, kwa kutekeleza sehemu na kuacha sehemu nyingine, haijuzu... Na dalili za hilo ni za mkato katika ushahidi wake (qat'iyyah al-thubut) na za mkato katika maana yake (qat'iyyah al-dalalah). Tunataja baadhi yake:
1- Allah Ta’ala amesema:
وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا أَنزَلَ اللّهُ إِلَيْكَ
"Na uamue kati yao kwa yale aliyoyateremsha Allah, wala usifuate matamanio yao, na uwe na tahadhari nao wasije wakakushawishi ukaacha baadhi ya yale aliyokuteremshia Allah." (QS Al-Ma'idah [5]: 49)
Hii ni amri ya mkato kutoka kwa Allah kwa Mtume Wake, na kwa watawala wa Kiislamu baada yake, ya wajibu wa kuhukumu kwa yote aliyoyateremsha Allah miongoni mwa hukumu, iwe ni amri au makatazo, kwa sababu neno (ma - yale) lililokuja kwenye aya hiyo ni miongoni mwa maneno ya ujumla (sighu al-umum), hivyo linajumuisha hukumu zote zilizoteremshwa. Allah amemkataza Mtume Wake, na watawala wa Kiislamu baada yake, kufuata matamanio ya watu na kufuata matakwa yao, pale aliposema: (wala usifuate matamanio yao)... Pia Allah amemtahadharisha Mtume Wake, na watawala wa Kiislamu baada yake, wasishawishiwe na watu na kumfanya aache kutekeleza baadhi ya yale aliyoteremshiwa miongoni mwa hukumu, bali ni wajibu kwake kutekeleza hukumu zote alizoteremshiwa, amri na makatazo, bila kujali kile watu wanachotaka. Ambapo amesema: (na uwe na tahadhari nao wasije wakakushawishi ukaacha baadhi ya yale aliyokuteremshia Allah).
2- Allah Ta’ala amesema:
وَمَن لَّمْ يَحْكُم بِمَا أَنزَلَ اللّهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ
"Na wasiohukumu kwa yale aliyoyateremsha Allah, basi hao ndio makafiri." (QS Al-Ma'idah [5]: 44)
Na katika aya ya pili Allah amesema: "Basi hao ndio madhalimu", na katika aya ya tatu: "Basi hao ndio mafasiki". Allah amewafanya katika aya hizi tatu wale wasiohukumu kwa yote aliyoyateremsha miongoni mwa hukumu, amri au makatazo, kuwa ni kafiri ikiwa anazikanusha, na dhalimu na fasiki ikiwa hazikanushi lakini hazitumii... Hiyo ni kwa sababu neno (ma) lililokuja katika aya tatu hizi ni katika maneno ya ujumla, hivyo linajumuisha hukumu zote za kisheria alizoteremsha Allah, amri na makatazo.
3- Na hivi ndivyo walivyokuwa Makhalifa Waongofu katika kutekeleza hukumu za Uislamu kwenye ardhi zilizokombolewa, nao ndio watu walioijua zaidi Kitabu cha Allah na namna Mtume e alivyokuwa akitekeleza hukumu. Utekelezaji wao wa hukumu (ra) ulikuwa wa mara moja, bila kuchelewa, kusogeza mbele au hatua kwa hatua. Hawakuwa wanaruhusu aliyeingia kwenye Uislamu anywe pombe au azini kwa mwaka mmoja kisha baada ya hapo akatazwe... bali hukumu zote zilitekelezwa. Hili limepokelewa kwa wingi (mutawatir) katika kutekelezwa hukumu kwenye nchi zilizokombolewa.
Nne: Kwa hiyo, hakuna dalili yoyote ya dhana (zanni) inayoweza kuathiri hukumu hii. Uharamisho wa tadarruj na wajibu wa kutekeleza hukumu za Uislamu, yote hayo yamethibiti kwa maandishi ya mkato (nass qat'i). Hii ina maana kwamba dalili yoyote ya dhana yenye shaka ya maana kinyume na dalili ya mkato, basi dalili ya mkato huamua juu yake. Yaani dalili ya dhana lazima ifahamike kwa namna ambayo haipingani na dalili ya mkato; kwa maneno mengine, jitihada hufanywa kuzitumia dalili zote mbili kwa kuifasiri ile ya dhana kwa namna ambayo haigongani na ya mkato ikiwezekana, na isipowezekana, basi hutumika mfumo wa tarjih yaani kuchukua dalili ya mkato na kuacha ile ya dhana.
Tano: Sasa, je inawezekana kuzitumia dalili zote mbili, yaani je inawezekana kuifasiri dalili ya dhana bila kugongana na dalili ya mkato katika suala la tadarruj? Hebu tuangalie dalili zilizokuja kwenye swali:
1- Hadithi ya Aisha (ra) kuhusu pombe: Bukhari amepokea katika Sahih yake kutoka kwa Yusuf bin Mahak, amesema: Nilikuwa kwa Aisha, Mama wa Waumini (ra), alipokuja mtu kutoka Iraq na kuuliza: Sanda gani ni bora? Akasema: Ole wako, kitu gani kinakudhuru? Akasema: Ee Mama wa Waumini, nionyeshe msahafu wako. Akasema: Kwa nini? Akasema: Ili niupange Quran kulingana nao, kwani inasomwa bila mpangilio. Akasema: Inakudhuru nini chochote utakachosoma kwanza?
إِنَّمَا نَزَلَ أَوَّلَ مَا نَزَلَ مِنْهُ سُورَةٌ مِنَ المُفَصَّلِ، فِيهَا ذِكْرُ الجَنَّةِ وَالنَّارِ، حَتَّى إِذَا ثَابَ النَّاسُ إِلَى الإِسْلاَمِ نَزَلَ الحَلاَلُ وَالحَرَامُ، وَلَوْ نَزَلَ أَوَّلَ شَيْءٍ: لاَ تَشْرَبُوا الخَمْرَ، لَقَالُوا: لاَ نَدَعُ الخَمْرَ أَبَدًا، وَلَوْ نَزَلَ: لاَ تَزْنُوا، لَقَالُوا: لاَ نَدَعُ الزِّنَا أَبَدًا...
"Hakika kilichoteremka kwanza kabisa ni sura miongoni mwa al-mufassal, ndani yake mna mawaidha ya Pepo na Moto, mpaka watu walipotulia kwenye Uislamu ndipo yakateremka ya halali na haramu. Na kama lingeteremka jambo la kwanza: 'Msinywe pombe', wangesema: 'Hatuachi pombe milele'. Na kama lingeteremka: 'Msizini', wangesema: 'Hatuachi uzinzi milele'..."
Wapi ushahidi katika kauli ya Aisha (ra) kuhusu tadarruj katika kutekeleza hukumu za kisheria?! Aisha (ra) alimbainishia muulizaji wa Iraq kuwa kilichoteremka kwanza katika Quran ni sura zinazozungumzia itikadi (aqeedah) ya Kiislamu ili watu waamini Uislamu, walipoamini ndipo zikateremka sura zinazozungumzia halali na haramu yaani hukumu za kisheria. Hakuna ndani yake kwamba kulitokea tadarruj katika utekelezaji wa halali na haramu, bali kinyume chake inaonyesha utekelezaji kamili wa halali na haramu... Jambo pekee ni kwamba Allah Subhaanahu wa Ta'ala hakuteremsha hukumu za halali na haramu mara ya kwanza kabisa ili watu waamini kwanza Uislamu, walipoamini akawateremshia aya za hukumu na wakazitekeleza... Imekuja katika Fath al-Bari wakati wa kuelezea hadithi hii: (Kauli yake 'mpaka watu walipothaba' ... yaani waliporejea. Kauli yake 'yakateremka ya halali na haramu' aliashiria hekima ya Mwenyezi Mungu katika mpangilio wa kuteremka kwa Quran, na kwamba jambo la kwanza kuteremka lilikuwa ni kulingania kwenye Tauhidi na kutoa bishara kwa muumini na mtiifu kupata Pepo na kafiri na mwasi kupata Moto, nafsi zilipotulia juu ya hilo ndipo zikateremshwa hukumu...) Mwisho.
Mpangilio huu katika kuteremka sura za itikadi kwanza kisha sura za hukumu unaendana na uhalisia wa mambo, kwani wale wasiomwamini Allah na Mtume Wake na Siku ya Mwisho hawatasujudu kwa amri ya Allah, hivyo ilikuwa ni lazima kuwalingania kwanza kwenye imani na Tauhidi na baada ya kuitikia ndipo wanapewa majukumu ya hukumu... Sasa hili lina uhusiano gani na tadarruj katika kutekeleza hukumu za Sharia juu ya Waislamu katika nchi za Waislamu?!
2- Suala la kusitishwa kwa haddi ya wizi katika zama za Umar (ra): Hakika Umar (ra) hakufanya kitendo chochote cha tadarruj katika kutekeleza haddi ya wizi. Haddi ya wizi ilitekelezwa mara moja baada ya kuteremka kwake katika zama za Mtume e kisha ikabaki inatekelezwa zama za Abu Bakr na Umar na makhalifa wengine... Ama alichokifanya Umar (ra) ni kwamba alitekeleza hukumu ya kisheria kama ilivyokuja katika Uislamu, yaani hakusimamisha utekelezaji wa hukumu, bali aliitekeleza inavyopaswa kuwa. Kuna hali ambazo haijuzu kukata mkono, na miongoni mwazo ni hali ya njaa, haijuzu kukata mkono humo. Nitataja baadhi ya dalili za kutojuzu kukata mkono katika mwaka wa njaa:
Sarkhasi amezungumza katika Al-Mabsut akisema: Imepokelewa kutoka kwa Makhul (ra) kwamba Mtume e amesema: «لَا قَطْعَ فِي مَجَاعَةِ مُضْطَرٍّ» "Hakuna kukata mkono katika njaa ya mwenye dharura."
Imekuja pia katika Al-Mabsut ya Sarkhasi kutoka kwa Hassan, kutoka kwa mtu mmoja amesema: Niliona watu wawili wamefungwa na nyama, nikaenda nao kwa Umar (ra). Mwenye nyama akasema: Tulikuwa na ngamia mwenye mimba tuliyekuwa tukimsubiri kama tunavyosubiri mvua ya kwanza, nikawakuta hawa wawili wamemchinja. Umar (ra) akasema: "Je, itakuridhisha kwa ngamia wako mmoja upewe ngamia wawili wenye mimba waliokaribia kuzaa? Hakika sisi hatukati mkono katika al-idhq (nyama ya kuchinja kwa shida), wala katika mwaka wa ukame."
Ibn Abi Shaybah ametoa katika Musannaf yake kutoka kwa Ma'mar, amesema: Yahya bin Abi Kathir amesema: Umar amesema: "Hakuna kukata mkono katika idhq, wala katika mwaka wa ukame."
Kwa hiyo, kutoitekeleza haddi ya wizi katika mwaka wa Ramada "yaani mwaka wa njaa" marejeo yake ni hukumu ya kisheria ya kutoitekeleza haddi ya wizi katika mwaka wa njaa... Yaani Umar (ra) hakufanya ziada isipokuwa kutekeleza hukumu ya kisheria ya kutoitekeleza haddi ya wizi kwa aliyeiba katika mwaka wa njaa... kwa sababu hiyo ndiyo hukumu ya kisheria katika hali hiyo... Sasa hili liko wapi na tadarruj katika kutekeleza hukumu za kisheria?!
3- Hadithi ya Umar bin Abdulaziz na mwanawe: Inafahamika kuwa Dola ya Umayya ilikuwa ni Dola ya Khilafah ya Kiislamu na hakuna kilichokuwa kinatekelezwa humo isipokuwa Uislamu, lakini kulitokea makosa na madhulumu kutoka kwa baadhi ya makhalifa na magavana. Umar bin Abdulaziz alipotawala, aliendeleza utekelezaji wa Uislamu kwa watu kikamilifu, na hakufanya tadarruj hata kidogo katika kutekeleza hukumu za kisheria kwa watu kiasi cha kutekeleza hukumu za Kiislamu na kuacha nyingine... Lakini yeye (ra) alikuwa na shauku ya kuondoa madhulumu na kurudisha haki kwa wenyewe. Haki hizi ziliwahusu makhalifa waliomtangulia kutoka katika ukoo wa Umayya, na zilihitaji uchunguzi, uhakiki na juhudi kubwa. Baadhi ya milki zilizochukuliwa na baadhi ya wasaidizi wa makhalifa zilikuwa zimepita mikononi mwa watu wengi, na baadhi ya mali zilikuwa zimeshatumika au zimegeuka kuwa vitu vingine vya biashara, na kuna wenye haki ambao walikuwa wameshakufa au wametawanyika duniani... Yote hayo yalihitaji juhudi na taabu ya kuhakiki, kuchunguza na kuratibu mambo... Umar (ra) aliona ni vyema kuwalazimisha watoto wa makhalifa na wasaidizi wao kurudisha madhulumu hayo bila matatizo au ghasia... Hivyo alianza kwa kuwadai ili amalize madhulumu na kuweka haki mahali pake, na bila shaka hili lilihitaji muda na juhudi... Abdul Malik alipoingia na kumkuta baba yake anashughulikia tatizo hili, alijawa na hamasa ya kutosha ya vijana akimwambia baba yake amalize jambo hili haraka, na kisha likawa jibu la Umar kwake kama lilivyopokewa... Na ndani yake hakuna kwa namna yoyote ile suala la tadarruj, bali ni utekelezaji wa hukumu kama inavyopaswa baada ya uchunguzi na uhakiki. Na ili tubainishe hilo, tutataja hadithi hii kutoka kwenye vyanzo vyake.
Ni vyema kutaja kuwa mapokezi ya kihistoria na hadithi (katika muundo wa 'inasemwa kuwa...') yanaweza kuangaliwa ikiwa hakuna hadithi za Mtume zilizokuja kuhusu mada hiyo; zikiwepo, basi huchukuliwa hadithi hizo... Nasema hivi kwa sababu umetaja kwenye swali mapokezi ya kihistoria na visa kuhusu kisa cha Abdul Malik na Umar bin Abdulaziz (ra) ambapo ndani yake limetajwa suala la pombe, wakati mapokezi ya hadithi kuhusu kisa cha Umar na mwanawe hayana suala la pombe, kwa hiyo huchukuliwa yaliyokuja kwenye hadithi na kuacha mapokezi hayo ya kihistoria na visa...
Ifuatayo ni baadhi ya hadithi zinazopokea kisa cha Umar bin Abdulaziz na mwanawe Abdul Malik:
Hilyat al-Awliya wa Tabaqat al-Asfiya cha Abu Nuaim al-Asbahani (Aliyekufa: 430 H): (Ametuhadithia Abdullah bin Muhammad bin Ja'far... kutoka kwa Abdul Malik bin Umar bin Abdulaziz, aliingia kwa Umar na kusema: Ewe Amir wa Waumini, hakika nina haja kwako basi nitenge na watu - na wakati huo alikuwa naye Maslama bin Abdul Malik - Umar akamwambia: Ni siri mbele ya ami yako? Akasema: Ndio. Maslama akasimama na kutoka, na Abdul Malik akakaa mbele yake na kusema: Ewe Amir wa Waumini, utasema nini kwa Mola wako kesho Atakapokuuliza na kusema: Uliona bid'a na hukuiondoa au sunna na hukuifufua? Umar akamwambia: Ewe mwanangu, ni jambo ulilobebeshwa na raia kuniletea au ni maoni uliyoyaona mwenyewe? Akasema: Hapana Wallahi, bali ni maoni niliyoyaona mwenyewe, na nikajua kuwa wewe utaulizwa, basi utasema nini? Baba yake akamwambia: Allah akurehemu na akulipe kheri kwa kuwa mwana mwema, Wallahi hakika nina matumaini kuwa utakuwa miongoni mwa wasaidizi katika kheri. Ewe mwanangu, hakika watu wako wamelifunga jambo hili fundo kwa fundo, na kishiko kwa kishiko, na wakati wowote nitakapotaka kuwashinda kwa nguvu ili kunyang'anya vilivyomo mikononi mwao, siko salama wasije wakanifanyia uasi utakaomwaga damu nyingi, na Wallahi kuondoka kwa dunia ni rahisi kwangu kuliko kumwagika kwa sababu yangu kiasi kidogo cha damu. Je, huridhii kuwa isipite siku miongoni mwa siku za dunia juu ya baba yako isipokuwa anafuta ndani yake bid'a na anahuisha ndani yake sunna mpaka Allah Ahukumu kati yetu na kati ya watu wetu kwa haki Naye ni Mbora wa wenye kuhukumu?)
Hilyat al-Awliya cha Abu Nuaim al-Asbahani (Aliyekufa: 430 H): (...kutoka kwa Juwayriya bin Asma amesema: Abdul Malik bin Umar bin Abdulaziz alimwambia baba yake Umar: Ni nini kinachokuzuia kutekeleza maoni yako katika jambo hili? Wallahi mimi sijali mimi na wewe tuchemshwe kwenye sufuria katika kutekeleza jambo hili. Umar akasema: "Hakika mimi nawafunza watu kama anavyofunzwa mnyama mgumu, Allah Akiniacha nitatekeleza maoni yangu, na nikiharakishiwa kifo basi Allah anajua nia yangu. Hakika mimi nachelea nikiwakabili watu kwa unayoyasema wasije wakanilazimisha kutumia upanga, na hakuna kheri katika kheri isiyokuja isipokuwa kwa upanga.") Mwisho.
Al-Amru bil Ma'ruf wan Nahyu anil Munkar cha Al-Khallal (Aliyekufa: 311 H): (...kutoka kwa Maimun bin Mihran, kutoka kwa Abdul Malik bin Umar bin Abdulaziz, alimwambia baba yake: Ewe baba, ni nini kinakuzuia kuendelea na yale unayoyataka miongoni mwa uadilifu? Wallahi sijali hata kama mimi na wewe tutachemshwa kwenye sufuria katika hilo. Akasema: "Ewe mwanangu, hakika mimi nawafunza watu mafunzo ya mnyama mgumu. Hakika mimi nataka kuhuisha jambo la uadilifu, basi nachelewesha hilo mpaka nitoe pamoja nalo tamaa miongoni mwa tamaa za dunia, ili wakimbie lile (la zamani) na watulie kwa hili (la sasa).")
Ni wazi kutokana na hadithi hizi kwamba jambo hilo halihusiani na kutekeleza Uislamu kwa watu na kufanya tadarruj ndani yake, bali linahusiana tu na kurudisha haki kwa wenyewe na kuondoa madhulumu yaliyokuwa katika zama za makhalifa waliomtangulia Umar bin Abdulaziz... Sasa hili liko wapi na tadarruj katika kutekeleza hukumu za Uislamu kiasi cha kuchanganya Uislamu na ukafiri?! Na hivi ndivyo inavyoanguka hoja ya kutumia kisa cha Umar bin Abdulaziz na mwanawe katika suala la tadarruj.
4- Hadithi za Mtume e kuhusu ugeni wa Thaqif:
a- Kutoka kwa Uthman bin Abi al-Aas, kwamba ugeni wa Thaqif ulipofika kwa Mtume e, aliwaweka msikitini ili nyoyo zao ziwe laini, wakaweka sharti kwake wasikusanywe (kwa ajili ya vita), wasichukuliwe ushuru (ushr), wala wasisujudu (wasiswali). Mtume e akasema: «لَكُمْ أَنْ لَا تُحْشَرُوا، وَلَا تُعْشَرُوا، وَلَا خَيْرَ فِي دِينٍ لَيْسَ فِيهِ رُكُوعٌ» "Ni haki yenu kutokusanywa wala kuchukuliwa ushuru, na hakuna kheri katika dini isiyo na rukuu." Usemi huu ni wa Abu Dawood.
b- Katika mapokezi mengine kwa Abu Dawood pia, kutoka kwa Wahb amesema: Nilimuuliza Jabir kuhusu hali ya Thaqif walipotoa baia? Akasema: Waliweka sharti kwa Mtume e kwamba wasitoe sadaka (Zaka) wala wasipigane Jihadi, na kwamba alimsikia Mtume e baada ya hapo akisema: «سَيَتَصَدَّقُونَ، وَيُجَاهِدُونَ إِذَا أَسْلَمُوا» "Watatoa sadaka na watapigana Jihadi watakaposilimu."
Hadithi ya kwanza kutoka kwa Uthman bin Abi al-Aas inachukuliwa hata kama Al-Mundhiri amesema kuihusu (inasemekana kuwa Al-Hassan al-Basri hakusikia kutoka kwa Uthman bin Abi al-Aas) lakini kauli hapa ni katika muundo wa kutojulikana (majhul), hivyo inaweza kutolewa ushahidi. Na hadithi ya pili kutoka kwa Wahb ni hadithi Swahih.
Haijuzu kufahamika kutokana na hadithi hizi mbili uhalali wa tadarruj kwa kutekeleza sehemu ya hukumu na kuacha nyingine kwa sababu dalili za mkato zimethibiti juu ya uharamu wa tadarruj katika kutekeleza hukumu.
Hivyo basi, ama hadithi hizi mbili zifahamike kwa namna ambayo haigongani na dalili za mkato yaani zifanyiwe kazi dalili zote mbili: ya mkato na ya dhana, au ifanyiwe kazi dalili ya mkato na kuacha ile ya dhana ikiwa haiwezekani kuzioanisha. Yaani hutafutwa uoanishaji (jam'u) kati ya dalili ikiwezekana au kutumia mfumo wa tarjih, na inajulikana kuwa dalili ya mkato huamua juu ya ile ya dhana.
Katika hadithi ya Uthman bin Abi al-Aas, Mtume e alikubali kutoka kwa ugeni wa Thaqif kwamba (wasikusanywe wala wasichukuliwe ushuru wala asitawaliwe juu yenu mtu mwingine asiyekuwa miongoni mwenu) lakini hakukubali waache Swala. Ama kutotawaliwa na mtu mwingine juu yao yaani gavana wa jimbo lao awe miongoni mwao, hilo halina tatizo, na hili linafaa mwanzoni ikiwa atapatikana mwenye sifa miongoni mwao. Lakini nini maana ya (wasikusanywe wala wasichukuliwe ushuru)? Imesemwa katika Al-Lisan kuhusu maana ya 'hawakusanywi': (Yaani hawitwi kwa ajili ya vita wala hawalazimishwi kwenda vitani... na imesemwa kuwa hawakusanywi kwenda kwa mfanyakazi wa Zaka ili atoe sadaka ya mali zao). Na imekuja pia katika Al-Lisan kuhusu maana ya 'hawatozwi ushuru': (Yaani haichukuliwi sehemu ya kumi ya mali zao na imesemwa walikusudia Zaka ya lazima). Kwa hiyo, inawezekana kuifasiri hadithi hii kwa kuchukua maana ya 'wasikusanywe' kuwa ni kutokusanywa kwenda kwa mfanyakazi wa Zaka kutoa Zaka zao bali mtoza Zaka awafuate walipo, na hii ni moja ya maana za 'kuhushar'. Na kuchukua maana ya 'wasitozwe ushuru' kuwa ni kutochukuliwa sehemu ya kumi (ushr) ya mali zao, na maana hii ni moja ya maana za 'yu'sharun'.
Na hivi ndivyo walivyoweka sharti na Mtume e akawakubalia kuwa watoe Zaka za mali zao kule walipo, na wasichukuliwe ushuru (ushr) bali Zaka tu. Na inajuzu kwa anayetaka kusilimu kuweka sharti la kutoa Zaka yake mahali alipo, na asichukuliwe ushuru bali Zaka tu. Hili linafaa na halina neno. Na kwa njia hiyo, uoanishaji unapatikana kati ya hadithi hiyo na dalili za mkato.
Hata hivyo, mapokezi ya pili ya Abu Dawood kupitia kwa Wahb: Amesema: Nilimuuliza Jabir kuhusu hali ya Thaqif walipotoa baia? Akasema: Waliweka sharti kwa Mtume e kwamba wasitoe sadaka (Zaka) wala wasipigane Jihadi, na kwamba alimsikia Mtume e baada ya hapo akisema: "Watatoa sadaka na watapigana Jihadi watakaposilimu." Hili linafanya iwe na nguvu zaidi kuwa maana ya 'hawakusanywi' ni 'hawapigani Jihadi', na maana ya 'hawatozwi ushuru' ni 'hawatoi Zaka'. Katika hali hii, hadithi inakuwa ni maalum (khass) kwa ugeni wa Thaqif pekee, na kwamba kukubaliwa kutopigana Jihadi na kutotoa Zaka ni andiko maalum kwao lisilowahusu wengine, kwani hukumu maalum haivuki kwa mwingine. Na hukumu maalum inahitaji dalili (qarinah) ya umaalum wake ili isivuke, na dalili hapa ni Mtume e kutoa habari kwamba wakisilimu watatoa Zaka na watapigana Jihadi, hivyo sharti lao halitakuwa na uhalisia, na ujuzi wa ghaibu hauji kwa mwingine asiyekuwa Mtume e, basi hiyo ni dalili kwamba hukumu hii ni maalum. Na hukumu maalum ziko nyingi, kwa mfano: ushahidi wa Khuzayma ambao Mtume e aliuchukulia kuwa ni sawa na ushahidi wa watu wawili, huo ulikuwa maalum kwake na haumuhusu mwingine, na pia kutoa kafara kwa mbuzi wa miezi sita kwa Abu Burdah, hiyo ilikuwa maalum kwake haivuki kwa mwingine, kwa sababu kutoa kafara kwa mbuzi lazima atimie mwaka mmoja.
Hivi ndivyo inavyofanyiwa kazi dalili zote mbili: Ni haramu tadarruj katika kutekeleza hukumu, kulingana na dalili za mkato, na tadarruj wa Jihadi na Zaka ni maalum kwa ugeni wa Thaqif kwa sababu ya ujuzi wa Mtume e kwamba wakisilimu watapigana Jihadi na watatoa Zaka.
Sita: Muhtasari:
- Ni HARAMU kufanya tadarruj kwa kutekeleza sehemu ya hukumu na kuacha nyingine kwa sababu ya dalili za mkato kuhusu hilo.
- Hadithi ya Aisha haina chochote kuhusu tadarruj katika kutekeleza hukumu za kisheria bali inazungumzia tu kuwa itikadi ilitangulia hukumu katika sura za Quran zilizoteremshwa.
- Umar bin al-Khattab hakusitisha haddi ya wizi wala hakufanya tadarruj katika utekelezaji wake, bali alifanya kazi kulingana na hukumu ya kisheria ya kutoitekeleza haddi ya wizi kwa aliyeiba wakati wa njaa.
- Umar bin Abdulaziz hakufanya tadarruj katika kutekeleza hukumu za Sharia kwa sababu kilichokuwa kinatekelezwa katika Dola ya Umayya ni Sharia pekee na hakukuwa na hukumu nyingine zisizokuwa za Kiislamu, na yaliyopokewa kutoka kwake yanahusiana na kuondoa madhulumu na kurudisha haki kwa wenyewe...
- Hadithi ya Abu Dawood katika mapokezi yake mawili ambapo Mtume e hakukubaliana nao kuacha Swala, na alikubali sharti lao la kutopigana Jihadi na kutotoa Zaka, ni hukumu maalum kwa ugeni ule kwa sababu Mtume e alijua kwa njia ya wahyi kuwa sharti lao halitakuwa na uhalisia kwani wataposilimu watapigana Jihadi na kutoa Zaka. Yaani hadithi hizo mbili hazikataliwi bali zinaoanishwa na dalili za mkato zinazoonyesha uharamu wa tadarruj kwa kutekeleza sehemu na kuacha sehemu ya hukumu, kwa namna tulivyobainisha.
Na hivi ndivyo kusoma dalili zote wanazozitoa walinganizi wa tadarruj katika kutekeleza Sharia kunavyobainisha kuwa hazionyeshi tadarruj bali mambo mengine yasiyo na uhusiano na tadarruj au kuwa ni dalili maalum katika hali maalum... nazo haziwezi kupingana na dalili za mkato zinazoonyesha uharamu wa tadarruj katika kutekeleza Sharia kama ilivyoelezwa hapo juu... Kwa hivyo, wale wanaosema kuhusu tadarruj hawana ushahidi wowote au hata shaka ya ushahidi inayohalalisha kuhukumu kwa sehemu ya Uislamu na kuhukumu kwa sehemu ya ukafiri, kwani hili ni jambo zito, na uovu mkubwa unaopingana na dalili za mkato za wajibu wa kuhukumu kwa yote yaliyokuja katika Uislamu miongoni mwa hukumu, na sifa njema zote ni za Allah Mola wa walimwengu.
Ndugu yenu Ata bin Khalil Abu al-Rashtah
19 Ramadhan 1437 H Sawa na 24/06/2016 M
Kiungo cha jibu kutoka ukurasa wa Amir kwenye Facebook:
Kiungo cha jibu kutoka ukurasa wa Amir kwenye Google Plus:
Kiungo cha jibu kutoka ukurasa wa Amir kwenye Twitter:
Kiungo cha jibu kutoka tovuti ya Amir