Silsila ya Majibu ya Mwanachuoni Mtukufu Ata bin Khalil Abu al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir, kwa Maswali ya Wageni kwenye Ukurasa wake wa Facebook "Fiqhi"
Jawabu la Swali
Kwa Mohammad Mohammad
Swali:
Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.
Namuomba Mwenyezi Mungu akufungulie ushindi karibuni kupitia mikono yako, hakika Yeye ndiye Mlinzi wa hilo na Muweza wa hayo. Swali langu ni kuhusu dhana ya upyaishaji (Tajdid) iliyokuja katika Hadithi ya Mtume ﷺ: "Hakika Mwenyezi Mungu huiletea umma huu kwenye kichwa cha kila miaka mia moja mtu atakayeirejeshea upya dini yake" au kama alivyosema ﷺ. Na ikiwa Mujaddid wa zama hizi ni mwanachuoni mtukufu Taqiuddin al-Nabhani, je, upyaishaji uliisha na kifo chake (Mwenyezi Mungu amrehemu), au bado unaendelea kupitia kuwepo kwa chama kinachobeba fikra yake? Mwenyezi Mungu akubariki na kukulipa malipo ya kheri.
Jawabu:
Wa Alaikum Salaam Warahmatullahi Wabarakatuh,
Kwanza: Hakika Hadithi unayoulizia ni ile iliyopokelewa na Abu Dawood katika Sunan yake na wengineo kutoka kwa Abu Hurairah, kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema:
إِنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ لِهَذِهِ الْأُمَّةِ عَلَى رَأْسِ كُلِّ مِائَةِ سَنَةٍ مَنْ يُجَدِّدُ لَهَا دِينَهَا
"Hakika Mwenyezi Mungu huutumia umma huu, kwenye kichwa cha kila miaka mia moja, mtu atakayeirejeshea upya dini yake."
Hadithi hii inapaswa kufahamika ndani ya mfumo wa dhana za kisheria zilizothibiti katika Kitabu na Sunnah, na hapa kuna baadhi ya maelezo kuhusu hilo:
- Kwa kuteremka kauli yake Mwenyezi Mungu:
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَرَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلَامَ دِينًا
"Leo nimekukamilishieni dini yenu, na nimekutimizieni neema Yangu, na nimekupendeleeni Uislamu uwe ndiyo dini yenu." (QS. Al-Ma'idah [5]: 3)
Dini ilikamilika, neema ikatimia na jambo likatengenea. Kisha wahyi ulikatika muda mfupi baada ya hapo kwa kifo cha Mtume ﷺ. Kwa hivyo, dini yenyewe ikiwa ni wahyi kutoka kwa Mwenyezi Mungu Mtukufu imekamilika kwa kukamilika kwa wahyi. Hakuna nafasi ya kuongeza kitu au kupunguza, na bado iko imara tangu Mtume ﷺ alipokamilisha ufikishaji mpaka Mwenyezi Mungu atakapoithi ardhi na vilivyomo ndani yake... Jambo hili limekita katika akili na nafsi za Waislamu, na ni miongoni mwa ukweli wa Kiislamu usio na shaka.
Kwa hiyo, haiwezekani kwa makusudio ya Hadithi Tukufu "atakayeirejeshea upya dini yake" kuwa ni kuifanya dini yenyewe kuwa mpya kwa kuongeza kitu au kupunguza kitu, au kuhusisha kile kilicho cha jumla (takhsis al-am) au kufunga kile kilicho wazi (taqyid al-mutlaq)... n.k. Kwa sababu kwa kukatika kwa wahyi, mlango wa kuongeza katika dini, kufuta (naskh), kuhusisha (takhsis), au kufunga (taqyid) ulifungwa. Kwani hakuna nafasi kisheria kwa hayo kutokea isipokuwa kwa wahyi, kwa sababu dini katika uhalisia wake ni wahyi, yaani kile kilichofunuliwa kwa Mtume ﷺ. Na kwa kuwa haiwezekani kwa upyaishaji kuwa katika dini yenyewe, basi upyaishaji unapaswa kuelekezwa kwenye mambo mengine kando na hayo.
Uislamu ni itikadi (mabda’), yaani aqidah ambayo inazalisha mfumo. Uislamu ni mkusanyiko wa fikra na hukmu, na zote zimechukuliwa kutoka katika Kitabu na Sunnah na kile ambacho viwili hivyo vimeelekeza, navyo ni Ijmaa ya Maswahaba na Qiyas. Ijmaa ya Maswahaba na Qiyas vinarudi kwenye Kitabu na Sunnah... Na kwa kuwa upyaishaji haufikiriki kisheria katika fikra na hukmu za Kiislamu zenyewe, basi upyaishaji lazima uwe katika jambo linalohusiana nazo, yaani linalohusiana na fikra na hukmu za Kiislamu. Kwa kuliangalia jambo hili kwa makini, inabainika kuwa kuna pande mbili za msingi zinazohusiana na fikra na hukmu za Kiislamu, nazo ni upande wa ufahamu na upande wa utekelezaji... yaani upande wa kibinadamu unaohusiana na Uislamu. Waislamu ndio wanaoufahamu Uislamu na kuutekeleza. Ufahamu wao na utekelezaji wao wa Uislamu unaweza kukumbwa na ukungu, utata, kasoro, matumizi mabaya au uzembe... na ufahamu wao au ufahamu wa baadhi yao unaweza kuvurugika, akaongeza katika Uislamu yale yasiyokuwemo akidhani kuwa ni sehemu yake, au akapunguza kitu katika Uislamu asikizingatie ilhali ni sehemu ya dini...
Hivyo basi, mambo yasiyoendana na Uislamu yanaweza kutokea katika ufahamu na utekelezaji wa Waislamu, kama vile: a. Kufanya kitu kuwa ni sehemu ya Uislamu ilhali sicho, au kupunguza kitu katika Uislamu ilhali ni sehemu yake; hapa ndipo bid'ah zinapoingia. b. Ukungu au utata katika kuufahamu Uislamu kama itikadi na mfumo wa maisha, au katika kufahamu baadhi ya fikra au hukmu zake. c. Utekelezaji mbaya wa Uislamu kibinafsi, kijamii, au na mtawala. Au kuchanganya Uislamu na mengineyo katika utekelezaji.
Ili kurejesha ufahamu wa dini au utekelezaji wake katika vile unavyopaswa kuwa kulingana na wahyi—yaani ili kurejesha ufahamu wa dini kwa Waislamu au utekelezaji wao kulingana na fikra na hukmu za Kiislamu bila ukungu, kasoro, nyongeza, upungufu au matumizi mabaya—basi Mwenyezi Mungu humuwezesha miongoni mwa Waislamu katika kila kichwa cha miaka mia moja, mtu anayefanya kazi ya upyaishaji wa dini. Yaani kuirejesha dini katika umbo lake asilia la usafi, uwazi, na utekelezaji sahihi usio na mawaa wala mchanganyiko... Yaani anarejesha ufahamu wa dini au utekelezaji wake katika hali yake ya kwanza wakati wa kupewa utume kwa Nabii ﷺ katika usafi na uwazi wake. Anaondoa yale ambayo huenda yameganda kwayo ambayo si sehemu yake, na anadhihirisha yale ambayo huenda yamefichika katika fikra na hukmu zake, na anafafanua yale ambayo huenda yamekumbwa na ukungu katika ufahamu, na anafanya kazi ya kuitekeleza kikamilifu ikiwa yeye ni miongoni mwa watu wa utawala... Na uchaguzi wa neno (yujaddidu - kurejesha upya) kuelezea kinachotokea una maana kubwa, kwa sababu haimaanishi kuleta kitu kipya, bali inamaanisha kukifanya kitu kuwa kipya, yaani kukirejesha katika hali yake ya awali. Kamusi za lugha zimebainisha maana ya jaddada kwa njia hii:
Al-Qamus al-Muhit: (جَدَّ يَجِدُّ، فهو جَدِيدٌ. وأَجَدَّهُ وجَدَّدَهُ واسْتَجَدَّهُ: صَيَّرَهُ جديداً فتَجَدَّدَ.)
Al-Sihah fi al-Lughah: (وتجدَّدَ الشيء: صار جَديداً. وأَجَدَّهُ، واسْتَجَدَّهُ، وجَدَّدَهُ، أي صيَّره جديداً.)
Lisan al-Arab: (وأَجَدَّه وجَدَّده واسْتَجَدَّه أَي صَيَّرَهُ جديداً)
Basi neno hili (yujaddidu) katika Hadithi Tukufu linatoa kwa usahihi maana sahihi, nayo ni kuurejesha Uislamu katika hali yake ya awali, na haimaanishi kuibadilisha dini.
Wanachuoni wamezungumza kuhusu maana ya upyaishaji inayokusudiwa katika Hadithi Tukufu, na ninanukuu baadhi ya yale waliyoyataja:
- Imekuja katika Awn al-Ma'bud: [... (Mwenye kurejesha upya): Ni mtendewa (maf'ul) wa kitendo "Hutuma" (Kwa ajili yake): Yaani kwa umma huu (Dini yake): Yaani anabainisha Sunnah kutokana na bid'ah, anakithirisha elimu, anawasaidia watu wake, anawavunja watu wa bid'ah na kuwadhalilisha. Walisema: Na hawi (Mujaddid) isipokuwa mwanachuoni wa elimu za dini za dhahiri na za ndani. Haya yamesemwa na Al-Munawi katika Fath al-Qadir Sharh al-Jami' al-Saghir. Na Al-Alqami alisema katika sharhu yake: Maana ya upyaishaji ni kuhuisha yale yaliyofutika katika kufanyia kazi Kitabu na Sunnah na kuamrisha kulingana navyo...
Umeshafahamu kutokana na yaliyotangulia kuwa makusudio ya upyaishaji ni kuhuisha yale yaliyofutika katika kufanyia kazi Kitabu na Sunnah na kuamrisha kulingana navyo, na kufisha yale yaliyojitokeza katika bid'ah na mambo mapya. Imesemwa katika Majalis al-Abrar: Na makusudio ya kurejesha upya dini kwa ajili ya umma ni kuhuisha yaliyofutika katika kufanyia kazi Kitabu na Sunnah na kuamrisha kulingana navyo. Na akasema humo: Na hatambuliki huyo Mujaddid isipokuwa kwa dhana yenye nguvu kutoka kwa wanachuoni walioishi naye kupitia ishara za hali yake na kufaidika na elimu yake, kwani Mujaddid wa dini lazima awe mwanachuoni wa elimu za dini za dhahiri na za ndani, mtetezi wa Sunnah, mkomeshaji wa bid'ah, na elimu yake ienee kwa watu wa zama zake. Na hakika upyaishaji ulikuwa kwenye kichwa cha kila miaka mia moja kutokana na kuondoka kwa wanachuoni mara nyingi ndani yake, kufutika kwa Sunnah, na kudhihiri kwa bid'ah. Basi hapo inahitajika kuirejesha dini upya, hivyo Mwenyezi Mungu huleta miongoni mwa viumbe badala ya waliotangulia, ama mmoja au wengi. Mwisho. Na Al-Qari amesema katika Al-Mirqat: Yaani anabainisha Sunnah kutokana na bid'ah, anakithirisha elimu, anawatukuza watu wake, anazuia bid'ah na kuwavunja watu wake. Mwisho.
Basi imebainika kuwa Mujaddid hawi isipokuwa yule ambaye ni mwanachuoni wa elimu za dini, na pamoja na hayo, mwanachuoni ambaye azma na hima yake usiku na mchana ni kuhuisha Sunnah na kuzieneza, kumsaidia mwenye nazo, na kufisha bid'ah na mambo mapya ya umma, kuyafuta na kuwavunja watu wake kwa ulimi, au kutunga vitabu, kufundisha au mengineyo. Na yule ambaye hayuko hivyo, hawi Mujaddid kabisa hata kama ni mwanachuoni wa elimu maarufu miongoni mwa watu na kimbilio lao...].
- Imekuja katika Mishkat al-Masabih pamoja na sharhu yake Mir'at al-Mafatih: [... (Mwenye kurejesha upya) Mtendewa wa "Hutuma" (Kwa ajili yake) yaani kwa umma huu (Dini yake) makusudio ya kurejesha upya dini kwa ajili ya umma ni kuhuisha yaliyofutika katika kufanyia kazi Kitabu na Sunnah, na kuamrisha kulingana navyo, na kufisha bid'ah na mambo mapya, na kuwavunja watu wake kwa ulimi, au kutunga vitabu, au kufundisha au mengineyo. Na hatambuliki Mujaddid huyo isipokuwa kwa dhana yenye nguvu kutoka kwa wanachuoni walioishi naye kwa ishara za hali yake na kufaidika na elimu yake, kwani Mujaddid wa dini lazima awe mwanachuoni wa elimu za dini za dhahiri na za ndani, mtetezi wa Sunnah, mkomeshaji wa bid'ah, na elimu yake ienee kwa watu wa zama zake. Na hakika upyaishaji ulikuwa kwenye kichwa cha kila miaka mia moja; kutokana na kuondoka kwa wanachuoni mara nyingi ndani yake, kufutika kwa Sunnah, na kudhihiri kwa bid'ah, basi hapo kunahitajika upyaishaji wa dini, na Mwenyezi Mungu huleta kutoka kwa viumbe mbadala wa watangulizi ama mmoja au wengi, kama ilivyo katika Majalis al-Abrar...].
Pili: Kuhusu Mujaddid kwa ujumla na kuhusu Mujaddid wa karne ya kumi na nne Hijiria, tulijibu swali kuhusu jambo hili mnamo Juni 23, 2013 kama ifuatavyo:
[Swali:
Assalamu Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh.
Mwenyezi Mungu akubariki Sheikh wetu na aharakishe ushindi kupitia mikono yako... na Mwenyezi Mungu atunufaishe kwa elimu yako.
Miongoni mwa Hadithi sahihi mashuhuri ni ile aliyoipokea Swahaba mtukufu Abu Hurairah (Mwenyezi Mungu amridhie) kutoka kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ kwamba amesema: "Hakika Mwenyezi Mungu huiletea umma huu kwenye kichwa cha kila miaka mia moja mtu atakayeirejeshea upya dini yake" Imetolewa na Abu Dawood (na. 4291) na kusahihishwa na Al-Sakhawi katika Al-Maqasid al-Hasanah (149), na Al-Albani katika Silsila al-Sahihah na. 599.
Na swali ni: Nini maana ya Hadithi? Na je, neno "man" (mtu/yule) katika Hadithi linaashiria kuwa Mujaddid ni mtu mmoja au kikundi? Na je, inawezekana kuwataja katika karne zilizopita? Mwenyezi Mungu akujaze kheri.
Jawabu:
Wa Alaikum Salaam Warahmatullahi Wabarakatuh.
Naam, Hadithi ni sahihi, na ndani yake kuna masuala matano:
- Karne inaanza kuhesabiwa kuanzia tarehe gani? Je, ni tangu kuzaliwa kwa Mtume ﷺ, au kupewa utume, au Hijra, au kifo chake ﷺ?
- Je, "kichwa cha kila mia" inamaanisha mwanzoni mwa kila mia, au katikati ya kila mia, au mwishoni mwa kila mia?
- Je, neno "man" linamaanisha mmoja wa watu, au linamaanisha kikundi kinachowarejeshea watu dini yao upya?
- Je, kuna mapokezi yenye usahihi kuhusu idadi ya wanaume Mujaddid katika kipindi cha mamia ya miaka iliyopita?
- Na je, tunaweza kumjua katika karne ya kumi na nne ambayo iliisha mnamo 30 Dhul-Hijjah 1399 AH ni nani aliyewarejeshea watu dini yao upya?
Nitajaribu kadiri ya uwezo wangu kutaja maoni yenye nguvu kwangu katika masuala haya bila kuingia ndani sana katika hoja za kutofautiana, basi nasema na mafanikio yanatoka kwa Mwenyezi Mungu, na Yeye Mtukufu ndiye Mwongozaji kwenye njia iliyonyooka:
- Karne inaanza kuhesabiwa tangu tarehe gani? Al-Munawi amesema katika utangulizi wa Fath al-Qadir: "Palitofautiwa kuhusu kichwa cha karne, je, kinazingatiwa tangu kuzaliwa kwa Mtume, au kupewa utume, au Hijra, au kifo..." Na lenye nguvu kwangu ni kuanzia Hijra, kwani ndilo tukio ambalo Uislamu na Waislamu walipata utukufu kwa kusimamisha dola yake. Ndiyo maana Umar alipokusanya Maswahaba ili kukubaliana juu ya mwanzo wa tarehe, walitegemea Hijra. Al-Tabari ametoa katika Historia yake akisema:
"Alinitolea habari Abdurrahman bin Abdullah bin Abdul Hakam, akasema: Alitutolea habari Nu'aym bin Hammad, akasema: Alitutolea habari Al-Darawardi, kutoka kwa Uthman bin Ubaidillah bin Abi Rafi', akasema: Nilimvunja Said bin Al-Musayyib akisema: Umar bin Al-Khattab aliwakusanya watu, akawauliza: Tuandike kuanzia siku gani? Ali akasema: Kuanzia siku aliyohamia Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ na kuacha ardhi ya ushirikina. Basi Umar (Mwenyezi Mungu amridhie) akafanya hivyo. Na Abu Ja'far akasema: Na waliichukulia mwaka wa kwanza wa Hijra kuwa ni kuanzia Muharram wa mwaka huo, yaani miezi miwili na siku kadhaa kabla ya kuingia Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ Madina, kwani kuingia kwa Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ kulikuwa mnamo tarehe kumi na mbili Rabi' al-Awwal."
Kwa hivyo, nimeona kuwa lenye nguvu ni kuhesabu mamia ya miaka kuanzia tarehe ya Hijra iliyotegemewa na Maswahaba (Mwenyezi Mungu awaridhie).
Kuhusu kichwa cha karne, lenye nguvu ni mwishoni mwake. Yaani Mujaddid anakuwa katika mwisho wa karne, akiwa mwanachuoni maarufu, mcha Mungu, na msafi, na kifo chake kinatokea mwishoni mwa karne na si katikati yake au ndani yake. Ama kwa nini nimeona hivyo kuwa ni lenye nguvu, ni kwa sababu zifuatazo:
a. Imethibiti kwa mapokezi sahihi kuwa walimhesabu Umar bin Abdul Aziz kuwa katika kichwa cha karne ya kwanza, naye (Mwenyezi Mungu amridhie) alikufa mwaka 101 AH akiwa na umri wa miaka arobaini. Na walimhesabu Al-Shafi'i kuwa katika kichwa cha karne ya pili, naye alikufa mwaka 204 AH akiwa na umri wa miaka hamsini na nne. Na ikiwa tafsiri ya "kichwa cha kila miaka mia moja" itachukuliwa kinyume na hivi, yaani ikatafsiriwa kuwa ni mwanzo wa karne, basi Umar bin Abdul Aziz hatakuwa Mujaddid wa karne ya kwanza kwa sababu alizaliwa mwaka 61 AH, na Al-Shafi'i hatakuwa Mujaddid wa karne ya pili kwa sababu alizaliwa mwaka 150 AH. Hii ina maana kwamba "kichwa cha kila mia" iliyokuja katika Hadithi inamaanisha mwishoni mwa karne na sio mwanzo wake, hivyo anakuwa amezaliwa ndani yake kisha akawa mwanachuoni maarufu Mujaddid mwishoni mwake, na kufariki mwishoni mwake.
b. Ama ushahidi kuwa Umar bin Abdul Aziz ni Mujaddid wa karne ya kwanza na Al-Shafi'i ni Mujaddid wa pili ni ule ulioenea kwa wanachuoni wa umma na maimamu wake. Al-Zuhri, Ahmad bin Hanbal na wengineo katika maimamu wa zamani na wa baadaye walikubaliana kuwa miongoni mwa Mujaddid katika kichwa cha karne ya kwanza ni Umar bin Abdul Aziz (Mwenyezi Mungu amrehemu) na katika kichwa cha karne ya pili ni Imamu Al-Shafi'i (Mwenyezi Mungu amrehemu). Umar bin Abdul Aziz alikufa mwaka wa mia moja na moja akiwa na umri wa miaka arobaini na muda wa ukhalifa wake ulikuwa miaka miwili na nusu. Na Al-Shafi'i alikufa mwaka wa mia mbili na nne akiwa na umri wa miaka hamsini na nne. Hafidh Ibn Hajar amesema katika Tawali al-Ta'sis: Abu Bakr al-Bazzar amesema: Nilimvunja Abdul Malik bin Abdul Hamid al-Maymuni akisema: Nilikuwa kwa Ahmad bin Hanbal, likatajwa jina la Al-Shafi'i, nikamwona Ahmad akimnyanyua daraja na kusema: Imepokewa kutoka kwa Mtume akisema: "Hakika Mwenyezi Mungu huleta katika kichwa cha kila miaka mia moja mtu anayewafundisha watu dini yao." Akasema: Basi Umar bin Abdul Aziz alikuwa katika kichwa cha karne ya kwanza na natumai Al-Shafi'i atakuwa katika kichwa cha karne nyingine.
Na kupitia njia ya Abu Said al-Firyabi amesema: Ahmad bin Hanbal amesema: Hakika Mwenyezi Mungu huwaletea watu katika kila kichwa cha mia moja mtu anayewafundisha watu Sunnah na kuondoa uongo dhidi ya Mtume, basi tukaangalia, ikawa katika kichwa cha karne ni Umar bin Abdul Aziz na katika kichwa cha karne ya mia mbili ni Al-Shafi'i.
Na Ibn Adi amesema: Nilimsikia Muhammad bin Ali bin Al-Hussein akisema: Niliwasikia wenzetu wakisema: Alikuwepo katika karne ya kwanza Umar bin Abdul Aziz na katika ya pili ni Muhammad bin Idris al-Shafi'i.
Al-Hakim ametoa katika Mustadrak yake kutoka kwa Abul Walid, akasema: Nilikuwa katika kikao cha Abul Abbas bin Shurayh pindi aliposimama mzee mmoja akimsifu, nikamsikia akisema: Alitutolea habari Abu al-Tahir al-Khawlani, alitutolea habari Abdullah bin Wahb, alinieleza Said bin Abi Ayyub, kutoka kwa Sharahil bin Yazid, kutoka kwa Abu Alqama, kutoka kwa Abu Hurairah (Mwenyezi Mungu amridhie), kwamba Mtume wa Mwenyezi Mungu ﷺ amesema: "Hakika Mwenyezi Mungu huleta kwenye kichwa cha kila miaka mia moja mtu atakayeirejeshea upya dini yake" basi bishara njema Ewe Kadhi, kwani Mwenyezi Mungu alileta katika kichwa cha karne Umar bin Abdul Aziz, na akaleta katika kichwa cha karne ya mia mbili Muhammad bin Idris al-Shafi'i...
Hafidh Ibn Hajar amesema: Na hii inaonyesha kuwa Hadithi ilikuwa maarufu katika zama hizo.
c. Na inaweza kusemwa kuwa kichwa cha kitu katika lugha inamaanisha mwanzo wake, basi ni vipi tutaona kuwa lenye nguvu ni kichwa cha kila mia kuwa ni mwisho wake na si mwanzo wake? Jibu ni kwamba kichwa cha kitu kama kilivyo katika lugha kuwa ni mwanzo wa kitu, vile vile ni mwisho wake. Imesemwa katika Taj al-Arus: Kichwa cha kitu ni ncha yake na ikasemwa ni mwisho wake. Na imesemwa katika Lisan al-Arab: "Kengele alitoka kichwa-kichwa": Alitangulia kwa kichwa chake kutoka kwenye shimo lake na labda mkia wake, yaani alitoka kwa mwanzo wake au kwa mwisho wake. Hivyo basi, kichwa cha kitu kama kilivyokuja kwa maana ya mwanzo wake katika lugha, kimekuja pia kwa maana ya ncha yake iwe ni mwanzo au mwisho. Tunahitaji ishara (qarinah) ya kuimarisha maana inayokusudiwa katika Hadithi kwa kichwa cha karne, je, ni mwanzo wake au mwisho wake? Na ishara hizi zipo katika mapokezi yaliyotangulia kwa kumchukulia Umar bin Abdul Aziz kuwa ni Mujaddid wa karne ya kwanza naye amekufa mwaka 101 AH, na kumchukulia Al-Shafi'i kuwa ni Mujaddid wa karne ya pili naye amekufa mwaka 204. Haya yote yanaimarisha kuwa maana katika Hadithi ni mwishoni mwa karne na sio mwanzo wake.
Na kulingana na yaliyotangulia, ninaona kuwa lenye nguvu ni kwamba maana ya "Kichwa cha kila miaka mia moja" iliyokuja katika Hadithi ni mwishoni mwa kila karne.
Ama ikiwa "man" (yule/mtu) inamaanisha mmoja au kikundi, basi Hadithi imepokewa "Hutuma kwa umma huu... yule atakayeirejeshea upya dini yake", na ikiwa "man" ingeashiria wingi, basi kitendo kingekuwa katika wingi yaani "wale watakaorejesha", lakini kimekuja kitendo katika umoja "yujaddidu" (anarejesha). Na ingawa dalili ya "man" ina maana ya wingi pia hata kama kitendo baada yake ni cha umoja, lakini ninaona kuwa hapa ni kwa ajili ya mmoja kwa ishara ya "yujaddidu". Na nasema ninaona kuwa ni lenye nguvu kwa sababu dalili hapa katika umoja si ya mkato hata kama kitendo baada yake ni cha umoja, na ndiyo maana kuna waliotafsiri "man" kwa dalili ya kikundi, na wakahesabu katika mapokezi yao vikundi vya wanachuoni katika kila karne, lakini ni kauli dhaifu (marjuh) kama nilivyotaja hapo awali.
Kwa hivyo, lenye nguvu kwangu ni kwamba "man" inaashiria mmoja, yaani Mujaddid katika Hadithi ni mtu mmoja mwanachuoni, mcha Mungu, na msafi...
Ama idadi ya majina ya Mujaddid katika mamia ya miaka iliyopita, yamekuja mapokezi katika hilo na mashuhuri zaidi ni shairi (urjuza) ya Al-Suyuti ambapo alihesabu hadi karne ya tisa, na akamuomba Mwenyezi Mungu Mtukufu kuwa yeye awe Mujaddid wa karne ya tisa. Nanukuu baadhi ya yaliyomo katika shairi lake:
"Basi alikuwa katika karne ya kwanza Umar, Khalifa wa uadilifu kwa makubaliano na utulivu...
Na Al-Shafi'i alikuwa katika ya pili, kwa kile alichonacho katika elimu za juu...
Na wa tano, mwanachuoni mkuu ni Al-Ghazali, na kuhesabiwa kwake hakuna mjadala...
Na wa saba, aliyepanda daraja za juu, Ibn Daqiq al-Id kwa makubaliano...
Na hii ni karne ya tisa imeshafika, na ahadi ya Mwongozaji haivunjwi, na nimetumai kuwa mimi ndiye Mujaddid ndani yake, kwani fadhila za Mwenyezi Mungu hazikataliwi..."
Na kuna kauli nyingine zinazoendelea hadi baada ya hapo.
Na je, tunaweza kumjua katika karne ya kumi na nne iliyoisha mnamo 30 Dhul-Hijjah 1399 AH ni nani Mujaddid wa watu katika dini yao?
Limenivutia lile lililoenea kwa wanachuoni wanaoaminika kuwa kichwa cha mwaka ni mwishoni mwake. Umar bin Abdul Aziz alizaliwa mwaka 61 Hijiria na akafariki katika kichwa cha karne ya kwanza 101 AH. Al-Shafi'i alizaliwa mwaka 150 Hijiria na akafariki katika kichwa cha karne ya pili 204 AH... Yaani kila mmoja wao alizaliwa ndani ya karne na akawa maarufu mwishoni mwake na kufariki mwishoni mwake. Na kama nilivyosema, ninaona kuwa tafsiri hii ni yenye nguvu kutokana na kile kilichoenea miongoni mwa wanachuoni wanaoaminika kuwa Umar bin Abdul Aziz ndiye Mujaddid katika kichwa cha karne ya kwanza, na Al-Shafi'i ndiye Mujaddid katika kichwa cha karne ya pili. Kulingana na hayo, ninaona kuwa mwanachuoni mkubwa Sheikh Taqiuddin al-Nabhani (Mwenyezi Mungu amrehemu) ndiye Mujaddid katika kichwa cha karne ya kumi na nne. Yeye alizaliwa 1332 AH na akawa maarufu mwishoni mwa karne hii ya kumi na nne, hususan alipoanzisha Hizb ut-Tahrir mnamo Jumada al-Thani mwaka 1372 AH, na akafariki mwishoni mwake 1398 AH. Na wito wake kwa Waislamu kuelekea kadhia ya kimsingi, kurejesha maisha ya Kiislamu kwa kusimamisha dola ya Khilafah ya uongofu (Al-Khilafah al-Rashidah), ulikuwa na athari kubwa katika maisha yao na katika juhudi zao, hadi Khilafah imekuwa leo ni hitaji la jumla la Waislamu. Mwenyezi Mungu amrehemu Abu Ibrahim, na amrehemu ndugu yake Abu Yusuf baada yake na awakusanye pamoja na Manabii, Masiddiqi, Mashahidi na Waja wema, na hao ndio marafiki bora.
Hili ndilo ninaloliona kuwa lenye nguvu, Ewe ndugu yangu Abu Mu'min, na Mwenyezi Mungu ndiye anayejua zaidi yaliyo sahihi, na Yeye Mtukufu ndiye kwake kuna marejeo mema.] Mwisho wa jawabu lililotangulia.
Tatu: Ama kuhusu swali lako: (Ikiwa Mujaddid wa zama hizi ni mwanachuoni mtukufu Taqiuddin al-Nabhani, je, upyaishaji uliisha na kifo chake au bado unaendelea kwa kuwepo chama kinachobeba fikra yake?), basi jawabu la hilo ni kwamba mchakato wa upyaishaji kulingana na tulivyofafanua hapo juu hufanywa na (mtu mmoja mwanachuoni, mcha Mungu, na msafi...), na kwa kifo chake suala la upyaishaji (wa mzunguko huo) huisha. Lakini hiyo haina maana ya kuisha kwa athari ya upyaishaji, bali athari ya upyaishaji inabaki kwa Waislamu na kwa vizazi vijavyo baada ya kukamilika kwa upyaishaji hadi itakapotokea kasoro katika ufahamu au utekelezaji kadiri muda unavyopita, hapo Mwenyezi Mungu humtuma tena mwishoni mwa karne inayofuata mtu atakayeirejeshea umma dini yake. Kulingana na Hadithi, Mwenyezi Mungu hutuma katika kichwa cha kila miaka mia moja mtu atakayeirejeshea umma dini yake, yaani katika kichwa cha karne ya kumi na tano kwa njia iliyobainishwa tafsiri yake hapo juu InshaAllah. Na Mwenyezi Mungu anajua zaidi atakuwa nani.
Hili ndilo ninaloliona kuwa lenye nguvu katika suala hili, na Mwenyezi Mungu ndiye Mjuzi zaidi na Mwenye hekima zaidi.
Ndugu yenu Ata bin Khalil Abu al-Rashtah
26 Shawwal 1444 AH Sawa na 16/05/2023 AD
Kiungo cha jawabu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Mwenyezi Mungu amuhifadhi) kwenye: Facebook