Jawabu la Swali
Wimbi Kubwa la Kupanda kwa Bei nchini Jordan
Swali:
Wimbi kubwa la kupanda kwa bei linaikumba Jordan, likiathiri bidhaa muhimu za chakula kama vile kuku, mafuta, na nyama nyekundu, pamoja na bidhaa nyinginezo. Je, mgogoro huu wa kimaisha ni wa muda mfupi, au una sababu zinazokandamiza mfumo wa kiuchumi nchini Jordan kutokana na mahusiano yake ya kikanda na kimataifa? Na kuna ukweli gani katika uvumi unaoenea kuwa ugonjwa wa korona na vita vya Urusi na Ukraine ndivyo vinavyosababisha kupanda kwa bei?
Jawabu:
Kwa kuangazia hali ya kiuchumi nchini Jordan, inabainika yafuatayo:
Kwanza: Sababu kuu ya wimbi la kupanda kwa bei nchini Jordan inaweza kufupishwa kuwa ni kutokushughulikia kwa dola mambo ya raia wake. Wakati Bahari ya Chumvi inakauka kutokana na kiyan cha Kiyahudi kutumia maji ya Mto Jordan na maji ya Bahari ya Chumvi (ambapo Mayahudi wamejenga viwanda vya afya na madini kwenye fukwe zake), Jordan kwa upande mwingine inajenga viwanda vidogo ambavyo haviongezi kitu wala kuondoa njaa... Jordan pia inajizuia kufanya utafiti madhubuti wa mafuta na gesi katika maeneo ya Bahari ya Chumvi, ambayo baadhi ya vyanzo vinakadiria kuwa vyanzo vya nishati vilivyomo humo vinawakilisha utajiri mkubwa na wa hali ya juu... Wakati hazina ya dola ikipata hasara kubwa kwa kuagiza gesi kutoka kiyan cha Kiyahudi ili kuendesha vituo vya nishati ya umeme pamoja na matumizi mengine ya gesi, Jordan kwa upande mwingine haitoi kipaumbele kwa kuagiza gesi kutoka nchi za Ghuba zilizojaa utajiri huo. Na muhimu zaidi, haijengi vituo vya nyuklia kwa ajili ya kuzalisha umeme na kutumia kiasi kikubwa cha madini ya urani yaliyoko chini ya ardhi ya Jordan... Licha ya kuwepo kwa baadhi ya "kelele" kuhusu tafiti katika nyanja hii, lakini utawala wa Jordan, kama ungekuwa mkweli na mwaminifu, ungeweza kuwa muuzaji mkuu wa umeme katika eneo zima kutokana na nishati kubwa ya nyuklia iliyohifadhiwa katika ardhi yake.
Pili: Wakati watu nchini Jordan walipoanza kutegemea kwa kiasi fulani nishati ya jua ili kulipia sehemu ya bili za umeme katika nyumba na viwanda vyao, serikali ilifungua macho yake kwao na kutishia kutoza kodi kwenye jua na upepo (nishati ya upepo) ili kusitisha mwelekeo huu na kuzuia wananchi wasinufaike na nishati hii ya bure. (Wataalamu katika nyanja ya nishati na uchumi walishangazwa na mwelekeo wa serikali wa kutoza ada ya dinari mbili kwa kila kilowati ya uwezo wa kuzalisha kutoka kwa paneli za jua zinazotumiwa na wananchi majumbani, kwa kuzingatia kuwa paneli hizo haziigharimu serikali chochote na hufungwa kwa gharama ya mwananchi. Tovuti ya Jo24, 3/3/2022).
Tatu: Miongoni mwa sababu za wimbi la sasa la kupanda kwa bei nchini Jordan ni kuunganishwa kwa uchumi wa Jordan na nchi za kirasimali. Dola ya Kimarekani ndiyo akiba ya Benki Kuu ya Jordan inayounga mkono Dinari, hivyo Dinari ya Jordan hufuata thamani ya Dola kupanda na kushuka. Hii ina maana kwamba kushindwa kwa dola kutegemea dhahabu kama akiba kumeufanya uchumi wa Jordan kuwa mfuasi wa kimataifa wa uchumi wa Marekani. Moja ya dhihirisho la utegemezi huu ni kwamba Marekani, baada ya janga la korona, ilianza kuelekea kupandisha kiwango cha riba (riba) kwenye mikopo baada ya kuwa imekaribia sifuri, jambo ambalo liliipelekea Benki Kuu ya Jordan kupandisha pia kiwango cha riba (riba): (Uamuzi wa Benki Kuu ya Jordan wa kupandisha viwango vya riba kwa zana zake zote za sera ya fedha kwa pointi 50 kuanzia Jumapili iliyopita, ikienda sambamba na uamuzi wa Benki ya Akiba ya Shirikisho ya Marekani (US Federal Reserve), ulizua hofu miongoni mwa wadaiwa wa benki miongoni mwa watu binafsi na sekta za kiuchumi kutokana na benki kuanza kupandisha viwango vya riba kwa mikopo ikiwemo mikopo ya kibinafsi. Al-Araby Al-Jadeed, 13/5/2022). Hivyo, Benki Kuu ya Jordan ilifuata uamuzi wa Benki ya Akiba ya Marekani, na kupelekea kundi la Wajordan kukuta ghafla kuwa riba imeongezeka kwenye mikopo yao ya zamani katika benki za biashara na kwamba marejesho yao ya riba wanayopaswa kulipa yamepanda!
Nne: Aidha, dola imebebesha watu wa Jordan mzigo wa mikopo. Madeni ya dola nchini Jordan yameongezeka (kulingana na takwimu za hivi punde za Benki Kuu ya Jordan mwishoni mwa Novemba mwaka jana kwa kiasi cha dinari bilioni 2.32 kufikia dinari bilioni 35.35, ikiwakilisha asilimia 110.3 ya Pato la Taifa (GDP) ikilinganishwa na dinari bilioni 33.03 mwishoni mwa mwaka 2020, na kwa asilimia 106.5 ya Pato la Taifa kwa kipindi hicho... Al-Araby Al-Jadeed 16/04/2022), yaani deni la jumla ni takriban dola bilioni 50... Haya ni madeni ya ndani kutoka kwa benki za Jordan na madeni ya nje. Na kwa mujibu wa habari zilizotolewa na chanzo hichohicho, Jordan hulipa zaidi ya dola bilioni 2.7 kila mwaka kutokana na kodi zinazokusanywa na dola kwa ajili ya kuhudumia madeni haya (riba). Hiki ni kiasi kikubwa na kinawakilisha 37% ya thamani ya kodi ya kila mwaka inayokusanywa na dola kutoka kwa wananchi wa Jordan. Kwa mujibu wa gazeti la Independent Arabia, 12/1/2022: (Wajordan wanalalamika kuhusu ongezeko la mara kwa mara la kodi na ada zinazotozwa kwao katika miaka ya hivi karibuni, ambazo sasa zinachukua mapato yao mengi. Wajordan wanaielezea nchi yao kuwa ndiyo yenye kutoza kodi zaidi katika eneo hili, kwani kiwango cha kodi kwa baadhi ya bidhaa na huduma, kama vile magari na mafuta, hufikia zaidi ya asilimia 70, huku robo ya mapato ya Wajordan yakienda kulipia kodi...). Kwa hili, inabainika kuwa dola nchini Jordan inafanya kazi ya kupora uchumi wa Jordan fedha zinazohitajika kwa ajili ya ukuaji wa uchumi na kuzilipa kama riba kwa madeni yake ya nje na ndani. Hivyo inazidisha shinikizo kwa taasisi za kiuchumi na kuongeza mzigo kwa mwananchi wa Jordan ambaye analipa kodi katika kila kitendo cha ununuzi, kiwe kidogo au kikubwa. Hii ina maana kwamba matunda ya kodi yanayokusanywa na dola yanapotea bure hususan kwa wakopeshaji wa nje bila wananchi kunufaika nayo, kwani mwananchi nchini Jordan haoni huduma za usimamizi ambazo dola inapaswa kutoa baada ya kukusanya kodi. Si hivyo tu, bali dola ili kuzidisha upotoshaji inatoa kisingizio kuwa wakimbizi wa Syria ni miongoni mwa sababu za udhaifu wa uchumi na kutokuwa kwake, na haya yote ni kurusha mchanga machoni. Wakimbizi wa Syria kama dola nchini Jordan ingetaka kuwatumia kusaidia uchumi, wangekuwa sababu muhimu katika ukuaji wa uchumi kama zilivyofanya nchi nyingine kama Ujerumani kwa mfano, ambapo ilihakikisha inawachukua na kunufaika nao, lakini dola nchini Jordan imewafungia wengi wao katika kambi zilizofungwa kana kwamba ni wafungwa!
Tano: Miongoni mwa sababu zinazohusiana ni kwamba misingi muhimu ya maisha ya watu nchini Jordan utawala umeiweka mikononi mwa Mayahudi, kwani unaagiza maji kutoka kwao:
1- (Afisa mmoja wa Jordan alisema kuwa Israel "inaipa" Jordan mita za ujazo milioni 30 za maji kila mwaka kwa mujibu wa mkataba wa amani uliotiwa saini kati ya nchi hizo mbili mwaka 1994. BBC, 9/7/2021). Na kiwango cha Mto Jordan kinashuka hadi kufikia kukauka kutokana na utawala wa Jordan kukubali kuwa Mayahudi wapoteze Mto Jordan kutoka vyanzo vyake vya juu, huku maji ya Wajordan yakitegemea radhi ya kiyan cha Kiyahudi ambacho hutoa, huzuia, huongeza na hupunguza. (Afisa mmoja wa Kiisraeli alinukuliwa akisema kuwa makubaliano ya Jordan na Israel yataongeza kivitendo kiasi cha maji ambayo Israel itaipatia Jordan mwaka huu - katika kipindi cha kuanzia Mei 2021 hadi Mei 2022. Israel tayari imeipatia Jordan mita za ujazo milioni 50 hadi sasa, kulingana na afisa huyo wa Kiisraeli. BBC, 9/7/2021). Ama bei za maji ambayo Jordan "inayaagiza" kutoka kiyan cha Kiyahudi, kawaida hufanywa siri kutokana na kutisha kwake na ufisadi ulio wazi ndani yake, lakini baadhi ya habari zinavuja kuwa bei hizo zinafika senti 40 za Kimarekani kwa kila mita ya ujazo, zikiongezewa bei kubwa za kusukuma na kusafisha zinazofika senti 22 kwa kila mita ya ujazo (Al Jazeera Net, 6/6/2011). Hivyo maji kwa bei hizi yamekuwa mojawapo ya vizuizi vikubwa vya uchumi baada ya serikali kujisalimisha yenyewe na watu wake kwa kiyan cha Kiyahudi ili ichukue maji safi ya Mto Jordan na kuipa Jordan maji yenye shaka katika usafi wake.
2- Vilevile, utawala wa Jordan umekusudia kuunganisha Jordan na gesi kutoka kiyan cha Kiyahudi baada ya kuwa unaipata kutoka nchi za Ghuba, kana kwamba Jordan ilikuwa ikisubiri ugunduzi wa Mayahudi wa gesi asilia mashariki mwa Bahari ya Mediterania. Hivyo ulivunja mikataba yake na nchi za Ghuba na kuifanya na Mayahudi. (Mkataba wa "Jordan/Israel" kuhusu kuagiza gesi unataja kuipatia Jordan takriban mita za ujazo bilioni 45 za gesi kwa muda wa miaka 15, kuanzia Januari 2020. Mkataba huu unakuja katikati ya mvutano wa kisiasa kati ya Israel na Jordan na upinzani wa watu na bunge dhidi ya mkataba huu. Independent Arabia, 1/1/2020). Pamoja na hayo, ulitiwa saini licha ya mvutano na upinzani!
Sita: Kwa mambo haya hapo juu, inabainika sababu za kweli za kuzorota kwa uchumi wa Jordan, ambapo kiwango cha ukosefu wa ajira kimefikia 42% (Independent Arabia, 1/3/2019), na kwamba maneno kuhusu mageuzi ya kiuchumi hayana vitendo, hasa kwa vile ufisadi wa serikali unazidisha ubadhirifu na unyonyaji wa fedha! Kuzorota huku kwa uchumi kunakoendelea nchini Jordan ndiyo sera hasa ya kiuchumi ambayo nchi za kikafiri za Marekani na Uingereza zinaiamuru Jordan kuifuata, na ndivyo hasa anavyotaka Shirika la Fedha la Kimataifa (IMF) kutoka kwa Jordan. Sera hii inaendelea, hadi pale nchi hizi zinapohofia kuwa watu wataasi dhidi ya utawala, ndipo humrushia baadhi ya misaada. Miongoni mwa misaada hiyo ni baadhi ya zawadi zinazotolewa na IMF ili kupunguza mizigo ya kuhudumia madeni, yaani kulipa riba za mikopo ya riba ambayo dola nchini Jordan ilikopa. Miongoni mwa aina za misaada hiyo pia ni kwamba Uingereza imekusanya zaidi ya nchi 60 na taasisi za kifedha 450 katika mkutano wa kimataifa uliofanyika London ili kusaidia uchumi wa Jordan, ambapo serikali ya Jordan ilishiriki na mawaziri wake wengi... (Independent Arabia, 1/3/2019). Lakini misaada hii yote imeelekezwa kuzuia mapinduzi ya Umma ili kurejesha haki zake.
Saba: Hivyo ndivyo inavyobainika sababu zilizojificha nyuma ya wimbi la sasa la kupanda kwa bei linalowatesa watu wa Jordan. Hizi ndizo sababu kuu na za kweli zinazosimama nyuma ya wimbi hili la kupanda kwa bei. Ama sababu nyingine za wimbi la kupanda kwa bei duniani ambazo vyombo vya habari ulimwenguni kote vinapiga kelele kuzihusu kutokana na janga la korona, pamoja na sababu zinazohusiana na vita vya Urusi nchini Ukraine, ingawa zina athari za kiuchumi... lakini hizi zinaweza kuondolewa au kupunguzwa ikiwa sababu za hitilafu za kiuchumi zilizobainishwa hapo juu zitashughulikiwa kwa usahihi kulingana na hukumu za Sharia. Vinginevyo, nchi itazidi kuwa na dhiki na bei zitazidi kupanda, na Mwenyezi Mungu amesema kweli:
وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً
"Na atakayejiepusha na mawaidha yangu, basi kwa yakini atapata maisha ya dhiki." (QS Ta-Ha [20]: 124)
Na hilo litaendelea mpaka Umma uamue jambo lake, na uunganishe moyo wake na itikadi yake, kisha ushikamane na kamba ya Mwenyezi Mungu, na kutoa uongozi wake kwa watu wake wanyofu na wenye uelewa, na kuangusha sera za nchi kubwa kwa kuwaangusha vibaraka wao, na kusimamisha Khilafah yake ya Rashidah kwa njia ya Utume. Hapo itajaza ardhi uadilifu na neema, na wakati huo maisha yake yatabadilika kuwa ya utukufu baada ya unyonge, na neema baada ya ufukara, na mamlaka baada ya unyenyekevu na utegemezi.
إِنَّ فِي ذَلِكَ لَذِكْرَى لِمَنْ كَانَ لَهُ قَلْبٌ أَوْ أَلْقَى السَّمْعَ وَهُوَ شَهِيدٌ
"Hakika katika hayo kuna ukumbusho kwa mwenye moyo (wa kuzingatia) au anayetega sikio naye yupo macho." (QS Qaf [50]: 37)
Saba Dhul-Qa'dah 1443 H 6/6/2022 M