Swali:
Kumeibuka kelele nyingi za vyombo vya habari kuhusu kuvuja kwa nyaraka rasmi za kijasusi kupitia mhariri mkuu wa WikiLeaks, hususan kuhusiana na mkakati wa Obama katika kuendeleza vita nchini Afghanistan na Pakistan. Je, ni kweli kwamba kuvuja kwa nyaraka hizo kunawakilisha tishio kubwa kwa vita vya Obama katika nchi hizi mbili? Na je, matamshi ya hivi karibuni ya David Cameron kuhusu Pakistan na kuuza kwake ugaidi yana uhusiano na jambo hili?
Jibu:
Kabla ya kujibu swali hili, ni lazima kuzingatia nukta zifuatazo:
1- Haikuwa siri tena kwamba mkakati wa utawala wa Rais George Bush katika kuendesha vita vya Afghanistan ulishindwa vibaya sana. Mkakati wa Bush ulitegemea kumuunga mkono Karzai na kuhalalisha utawala wake na uwezo wake wa kutawala, kuimarisha uwezo wa jeshi la Afghanistan, kushirikisha makundi ya wastani ya upinzani wa Pashtun serikalini, na kutoa shinikizo kwa Pakistan kuchukua hatua dhidi ya Taliban na wanamgambo wengine wanaoishi katika maeneo ya kikabila. Obama alipoingia madarakani mwaka 2009, aliutaka utawala wake kufanya mapitio kamili ya mkakati wa Bush.
Mkakati wa awali wa Obama ulifupishwa katika kudumisha misingi mikuu aliyoitegemea Bush huku ukiongeza idadi ya wanajeshi wa Marekani wanaoshiriki katika vita hivyo, kuongeza kasi ya mashambulizi ya ndege zisizo na rubani dhidi ya wanamgambo katika ardhi ya Pakistan, na kuweka shinikizo zaidi kwa jeshi la Pakistan kufanya operesheni katika maeneo ya kikabila, hususan katika eneo la Waziristan. Kulikuwa na marekebisho mengine katika mkakati huo kama vile kujaribu kupunguza vifo miongoni mwa raia, na kuimarisha taasisi za kiraia ili kuufanya mkakati huu kukubalika zaidi na maoni ya umma wa ndani na kimataifa.
Hata hivyo, juhudi za mara kwa mara za Obama za kupunguza idadi ya vikosi vya Marekani vilivyoko nchini Afghanistan ifikapo mwaka 2011 zimeudhoofisha mkakati huo mara kwa mara, na kuibua mjadala kati ya utawala wa Obama na makamanda wa kijeshi wa Marekani nyanjani, na kuchochea tofauti kati ya washirika na mifumo mingine kama vile serikali ya Afghanistan na Pakistan. Kwa mtazamo wa Obama, ratiba ya muda wa kujiondoa ni muhimu kwa ajili ya kuimarisha nafasi ya ushindi ya Chama cha Democratic ili kushindana kwa ufanisi katika uchaguzi wa rais wa Marekani mwaka 2012. Pamoja na hayo, idadi fulani ya makamanda wa kijeshi na wanasiasa walipinga vikali utawala wa Obama kwa maombi yake mengi kwa jeshi la Marekani katika kipindi ambacho si halisi kwao, na sauti iliyojitokeza zaidi ilikuwa ya McChrystal ambaye alilazimishwa kustaafu mapema jeshini. Hata baada ya Jenerali Petraeus kuchukua nafasi yake, Petraeus hakuweza kusonga mbele kikamilifu katika kutekeleza mkakati wa sasa wa Afghanistan, hivyo akalazimika kufanya marekebisho zaidi kwenye baadhi ya vipengele vya mkakati huu. Ambapo taarifa kadhaa zilitolewa na Karzai akihimiza vikosi vya muungano kubaki na kuleta utulivu nchini Afghanistan hadi baada ya mwaka 2011. Wakati huo huo, Pakistan ililalamika vikali kwamba Marekani itaitelekeza Afghanistan kwa mara nyingine na kuiacha Pakistan ikikabiliwa na vita vikali na Wapashtun pande zote mbili za mpaka. Kwa hivyo, kabla ya uvujaji huo, utawala wa Obama ulikabiliwa, pamoja na malalamiko makali kutoka kwa wafuasi wake, na upinzani unaokua ndani ya serikali, tabaka la kisiasa na jeshi la Marekani.
2- Marekani imefanya kazi bila kuchoka katika kipindi cha miaka tisa iliyopita ili kuilazimisha Pakistan kuchukua jukumu kubwa zaidi katika kuleta utulivu nchini Afghanistan. Hii ilimaanisha kuwa uongozi wa jeshi la Pakistan ulilazimika kupambana ili kubadilisha fikra za jeshi lake kupigana vita dhidi ya raia wake wanaoishi katika eneo la kikabila. Jukumu la Musharraf lilikuwa muhimu katika suala hili, na alipokuwa hawezi tena kuwatumikia mabwana zake wa Marekani, walimwondoa na nafasi yake kuchukuliwa na Kayani kwa matumaini kwamba angekuwa na ufanisi zaidi kuliko mtangulizi wake. Kufikia hatua kwamba Wamarekani waliilazimisha serikali ya Pakistan kurefusha muda wake wa uongozi kama mkuu wa majeshi kwa miaka mingine mitatu. Waziri Mkuu wa Pakistan, Gilani, wakati wa kuhuisha muda wa Kayani alisema: "Mafanikio ya operesheni za kijeshi yaliyopatikana chini ya uongozi wa Jenerali Ashfaq Kayani yasingefanikiwa bila uongozi wake," na akasema kuwa "operesheni hizi ziko katika hatua muhimu, na kuendelea kwa mafanikio ya operesheni hizi kunahitaji kuendelea kwa uongozi mkuu wa kijeshi." [Financial Times 23/7/2010] Hata hivyo, Wamarekani walikatishwa tamaa na juhudi za Kayani katika kulihamasisha jeshi la Pakistan kuunga mkono operesheni za kijeshi za Marekani huko Kandahar na kuchukua hatua dhidi ya harakati ya Taliban ya Pakistan kaskazini mwa Waziristan, pamoja na kuchukua hatua dhidi ya makundi mengine ya wanamgambo. Licha ya ziara nyingi za hivi karibuni za maafisa wa Marekani nchini Pakistan na kutoa misaada ya kiraia na kijeshi kwa Pakistan, Kayani alishindwa kupata mafanikio ya dhahiri dhidi ya harakati ya Taliban na wanamgambo ili kuzuia matumizi yao ya ardhi ya Pakistan. Kushindwa huku kulichelewesha kuanza kwa operesheni ya Kandahar na kuathiri ahadi ya Obama wakati wa kampeni yake ya uchaguzi ya kuondoa vikosi vya Marekani kutoka Afghanistan.
3- Kushindwa kwa wazi kwa utawala wa Obama nchini Afghanistan, hususan kushindwa huku kulipoambatana na mauaji ya raia, kulisababisha Warepublican kuanza kuishambulia sera ya Obama nchini Afghanistan... Obama alihofia athari za sauti hizi katika kudhoofisha nafasi za Chama cha Democratic katika uchaguzi ujao, iwe ni uchaguzi wa katikati ya muhula mwishoni mwa mwaka huu au uchaguzi wa rais wa 2012. Katika mazingira haya hususa, kelele za kuvuja kwa nyaraka ziliibuliwa.
4- Kwa kuchunguza kwa makini nyaraka zilizovuja ambazo idadi yake ni takriban 90,000, tunaona kwamba hazikufichua habari mpya kuhusu mkakati wa Marekani nchini Afghanistan au Pakistan. Badala yake, idadi kubwa ya nyaraka zinazohusiana na Afghanistan na Pakistan zinakosoa sera zilizofuatwa na Bush. Hili halishangazi kwani nyaraka hizo zina tarehe za kabla ya Obama kuchukua majukumu yake na kutangaza mkakati wake kuelekea Afghanistan na Pakistan. Kwa hiyo, kuvuja kwa nyaraka hizi kunafichua maovu ya utawala wa Bush na si utawala wa Obama, jambo linalofanya tafsiri ya miitikio ya Marekani iliyotiwa chumvi kuhusu kuvuja kwa nyaraka hizo kuwa ni kwamba uvujaji huo ulipangwa na utawala wa Obama katika White House.
Hili linathibitishwa na kile kilichochapishwa katika tovuti ya "Salon.com" tarehe 27/7/2010 kwamba wahariri wawili kutoka New York Times, ambao ni Mark Mazzetti na Eric Schmitt, walikwenda White House wiki moja kabla ya tarehe hiyo kuufahamisha utawala kuhusu kile kilichokusudiwa kuchapishwa. Na wote walipata sifa kubwa! Tovuti hiyo inaongeza kauli yao: "Tulifanya hivyo ili kuupa utawala fursa ya kutoa maoni na kujibu, nao walifanya hivyo. Pia walitusifu kwa namna tulivyoshughulikia nyaraka hizo, na kwa sababu tuliwapa fursa ya kujadili suala hilo, na kwa kushughulikia habari kwa uangalifu kwa sababu ni jukumu letu."
[New York Times reporters met with White House before publishing WikiLeaks story, Salon, Jul 27 2010, http://www.informationclearinghouse.info/article26025.htm].
5- Kulingana na yaliyotajwa hapo juu, tunaweza kujibu swali kwamba utawala wa Obama ndio uliovuja kimakusudi nyaraka hizo za zamani za kijasusi kwa madhumuni mawili:
La kwanza: Ni la ndani, ili kuwaonyesha wapinzani wa utawala wa Marekani kwamba msingi wa kushindwa uko katika kipindi cha utawala uliopita, na nyaraka hizi zinathibitisha hilo, na kwamba sera hiyo ya awali ndiyo iliyomfanya afanye mapitio kamili katika vuli iliyopita, na hili ndilo alilolitangaza Obama aliposema: "Ingawa nina wasiwasi kuhusu kufichuliwa kwa habari nyeti kutoka uwanja wa vita ambazo zinaweza kuhatarisha watu au operesheni, lakini ukweli ni kwamba nyaraka hizi hazifichui masuala yoyote ambayo hayajajadiliwa hapo awali na umma kuhusu suala la Afghanistan. Kwa hakika, zinaashiria changamoto zilezile zilizonipelekea kufanya mapitio kamili ya sera yetu katika vuli iliyopita." [BBC Online 27/7/2010].
La pili: Ni la nje, kwa ajili ya kuweka shinikizo zaidi kwa Kayani ili kulihamasisha jeshi la Pakistan kuchukua hatua dhidi ya Taliban na kundi la Haqqani ambalo liko kaskazini mwa Waziristan. Ni lazima ikaeleweka hapa kwamba kabla ya Kayani kuingia badala ya Musharraf, alikuwa mkuu wa idara ya ujasusi ya Pakistan kati ya mwaka 2004-2007. Hivyo basi, kuvuja kwa nyaraka hizo ni fedheha kwa Kayani.
6- Ama kuhusu maoni ya David Cameron juu ya unafiki wa Pakistan, yana mwelekeo mwingine; ni kwa ajili ya kuishinikiza Pakistan na kuonekana kama muungaji mkono wa sera ya Marekani nchini Afghanistan, wakati ambapo kusudi la "nyuma ya pazia" kama ilivyo kawaida ya siasa za Uingereza ni kuifedhehesha Pakistan mbele ya umma wa Marekani katika jaribio lake la kuleta mpasuko kati ya utawala wa Marekani na Pakistan wakati umma wa Marekani utakapojua kuwa idara ya ujasusi ya Pakistan inaunga mkono Taliban kuwaua Wamarekani!
Hii ni mbali na ukweli kwamba tamko lolote linaloitikisa Pakistan kama nchi kwa kuibandika sifa ya unafiki huimarisha nafasi ya India ambayo ni mshirika wa Uingereza, na kuvutia utiifu wa umma wa India, na si tu serikali ya Chama cha Congress inayounga mkono Uingereza. Hii ni kwa sababu msimamo wowote dhidi ya Pakistan kutoka Uingereza huongeza uimara wa uhusiano wa Uingereza na India, hususan kwa vile Cameron ameambatana katika ziara yake nchini India na ujumbe mkubwa wa kibiashara kutoka serikali ya sasa ya Uingereza ili kukabiliana na mdororo wa kiuchumi kupitia kuanzisha uhusiano imara wa kibiashara na nchi nyingine, na mashuhuri zaidi ni India ambako soko la kiuchumi linakua. Hivyo, kuimarisha uhusiano wa kirafiki kati ya nchi hizo mbili kunaakisiwa katika shughuli za kiuchumi.