Swali: Imekuja katika kitabu cha Ash-Shakhsiyyah Juzuu ya Tatu ukurasa wa 161 mstari wa 8 kutoka chini ya ukurasa:
"Na ama Al-Mushtarakah ni kama Swala, kwani hutumika kwa Swala yenye nguzo kama vile Adhuhuri, na kwa ile isiyo na rukuu na sijida kama vile Swala ya Jeneza..." Mwisho.
Inaonekana kana kwamba inatofautiana na ufafanuzi wa "Al-Mushtarak" uliotajwa katika maelezo kwenye ukurasa wa 136 wa kitabu hicho, na inaonekana mfano huu uko karibu zaidi na Al-Mushakkikah kuliko Al-Mushtarakah. Naomba ufafanuzi wa jambo hili, na Mwenyezi Mungu akulipe kheri.
Jibu: Ndiyo, ni Al-Mushakkikah na wala si Al-Mushtarakah, yaani usahihi ni "Na ama Al-Mushakkikah ni kama Swala...".
Na hapa ni lazima kutoa ufafanuzi ili suala hili lieleweke kwa ufahamu, na si kwa kuhifadhi tu bila kuelewa:
Kwanza: Neno lolote linaweza kusomwa (kuchambuliwa) kupitia mitazamo mbalimbali. Likisomwa kupitia mtazamo (A), matokeo yake yatakuwa ni matokeo fulani, na likisomwa kupitia mtazamo (B), matokeo yake yatakuwa ni matokeo mengine.
Pili: Al-Mushakkik ni kile kilicho katikati ya Al-Mushtarak na Al-Mutawati':
- Al-Mushtarak ni neno moja lenye maana zaidi ya moja, na kati ya maana hizo kuna utofauti, kama vile neno Al-Ayn linalomaanisha jicho, chemchemi ya maji, mpelelezi (shushushu)...
- Al-Mutawati' ni neno moja lenye maana zaidi ya moja lakini kuna makubaliano (usawa) kati ya maana hizo kulingana na mtazamo wa kimasomo. Kwa mfano, neno "Binadamu" likitumika kwa Zaid na Amr... kuna makubaliano kati yao kulingana na sifa za kibinadamu za kimaumbile...
- Al-Mushakkik ni neno moja lenye maana zaidi ya moja, ambapo kati ya maana hizo kuna utofauti kwa upande mmoja na makubaliano kwa upande mwingine. Hivyo, anayeliangalia neno hilo hupata shaka (anasita) kama ni la upande huu au upande ule... ndiyo maana likaitwa Mushakkik (lenye kutia shaka).
Ili kufafanua zaidi ufafanuzi huu kwa mifano, tunasema:
Kulingana na "Kwanza", yaani kwa mtazamo wa kimasomo:
Mfano wa Swala...
Ikiwa neno litasomwa kwa kuangalia Swala ya Adhuhuri, Swala ya Alasiri, na Swala ya Magharibi... Neno hilo linaashiria Swala ambazo ziko sawa katika tohara, kuelekea Qibla, nia, nguzo, na mfumo (namna ya kuswali)... hivyo kwa mtazamo huu, neno "Swala" linaangukia katika Al-Mutawati', kwani kila kitendo cha "Swala" kiko sawa na kingine katika mambo haya...
Ikiwa litasomwa kwa kuangalia Swala ya Adhuhuri na Swala ya Jeneza... neno hilo linaashiria Swala ambazo: Zinakubaliana (ziko sawa) kwa upande mmoja kama vile tohara, kuelekea Qibla, na nia... Na zinatofautiana kwa upande mwingine kama vile rukuu, sijida, na takbira za mfululizo... Na kwa sababu hiyo, linaangukia katika mlango wa Al-Mushakkik, kwa sababu anayeliangalia neno "Swala" kwa kulinganisha Adhuhuri na Jeneza, anapata shaka katika kulisifu: Je, neno hili liko katika mlango wa Al-Mutawati' kwa kuzingatia yale yaliyokubaliwa, au liko katika mlango wa Al-Mushtarak kwa kuzingatia yale yaliyotofautiana?
Ikiwa neno hili "Swala" litasomwa kwa kuzingatia asili ya uwekaji wake (Al-Wadh’u), tutakuta kuwa Swala iliwekwa asili yake kwa maana ya dua, kisha ikahamishwa kwenda kwenye maana ya kisheria na ikawa maarufu katika maana hiyo. Hivyo basi, "Swala" kwa mtazamo huu ni Manqul Shar'an (neno lililohamishwa kisheria).
Ikiwa neno hili "Swala" litasomwa kwa kuzingatia ubainifu (Al-Bayan) na ujumla (Al-Ijmal), litakuwa ni Mujmalah (neno la jumla) kwa sababu linahitaji ubainifu.
Hivyo basi, ukiulizwa kuhusu neno "Swala" ni nini, huwezi kutoa jibu moja isipokuwa kiongezwe kwenye swali hili mtazamo wa utafiti, vinginevyo utalazimika kujibu kupitia mitazamo yote iliyotajwa hapo juu.
6 Rabi' al-Thani 1432 H 9/03/2011 M