Soru: Amerika'nın Libya’daki amili Hafter, neden güçlerini Libya'nın geniş güneyine dağıtıyor ve çabalarını Avrupalıların müttefiki olan Batı Libya'ya karşı yoğunlaştırıp Libya meselesini kendi lehine sonuçlandırmıyor? Zira tüm nüfuz ve ağırlık güneyde değil, doğu ve batı olmak üzere kuzeydedir. Yoksa güney seferinin başka hedefleri mi var?
Cevap: Cevabın netleşmesi için şu hususları gözden geçirelim:
Birincisi: Amerika'nın amili Hafter, Bingazi şehrini kontrol altına aldıktan sonra Libya'nın doğusuna hakim oldu. 2018'in ortalarında Derne şehrindeki çatışmayı kendi lehine sonuçlandırarak Libya'nın doğusunu tamamen kontrol altına aldı. Çatışmaların "Petrol Hilali" bölgesine kaymasıyla Libya'da Hafter liderliğindeki Amerikan amilleri ile Trablus'taki Serrac liderliğindeki Avrupa amilleri arasındaki çatışma daha da kızıştı. Petrol Hilali üzerinde kontrol sağlamasıyla askeri dengeler Serrac hükümetine karşı Hafter lehine ağır basmaya başladı. Ancak Amerika'nın diğer amili Sisi tarafından desteklenen askeri gücü, Libya'nın batısını ele geçirmesi için tam anlamıyla belirleyici değildir; zira Avrupalı devletler onu batıdan uzak tutmaktadır. Ayrıca bu bölgenin Avrupa yanlısı Cezayir'e yakınlığı da bir etkendir. Cezayir korkusu ve müdahalesi Hafter'in açıklamalarında açıkça görülmektedir: ("Libya Dışişleri Bakanı Tahir Siyale Pazartesi günü, Mareşal Halife Hafter'in Libya savaşını anında Cezayir'e taşımakla tehdit ettiği 'sorumsuz açıklamalarını' reddetti... Hafter, Cezayir'in Libya'daki güvenlik durumunu istismar ettiğini ve Cezayir askerlerinin Libya sınırını geçtiğini iddia etmişti... France 24, 10/09/2018").
İkincisi: Sisi Mısır'ının ve arkasındaki Amerika'nın Hafter'e verdiği destek, onun Doğu Libya ve Petrol Hilali bölgesini kontrol etmesini sağlamıştır. Buna karşılık Serrac hükümeti, coğrafi yakınlık nedeniyle Cezayir'in onu savunmaya hazır olması ve arkasındaki Avrupalılar... Bu gerçeklik ve karşı gerçeklik, her ne kadar askeri ibre Amerika'nın Libya vizyonuna uygun büyük desteği nedeniyle Hafter'e kaysa da bir tür denge oluşturmuştur. Amerika'nın vizyonu, Hafter'in durumu belirleyici veya belirleyiciye yakın bir hal aldıktan sonra müzakereleri başlatmaktır. Ancak siyasi çevreler açısından ibre hâlâ Serrac'ın lehinedir; zira Avrupa nüfuzu onun başkent Trablus üzerindeki kontrolünü ve Avrupa'ya bağlı siyasi ağırlığı garanti etmektedir. Bu nedenle Hafter ne ilerleyip başkenti alabilmekte ne de Serrac hükümeti ile eşit taraflar olarak ciddi müzakereler başlatabilmektedir. Libya'daki çatışmanın her iki tarafı için de bu çıkmaz, hiçbir tarafın sonucu belirleyemediği bir tıkanıklık hali yaratmıştır. Bu yüzden çatışmaların Güney Libya'ya kaydırılması, Hafter'in askeri kontrol alanını genişletebilmesi ve çözümün Avrupa'dan ziyade Amerikan etkisiyle yürütülmesi için bir çıkış yolu teşkil etmiştir. Nitekim öyle de oldu: ("Mareşal Halife Hafter güçleri Çarşamba günü, ülkenin güneyini 'temizlemek' amacıyla, aralarında aşırılık yanlısı 'İslam Devleti' örgütü unsurları ve suç çetelerinin de bulunduğu silahlı gruplara karşı geniş çaplı bir askeri operasyon başlattı... France 24, 17/01/2019"). "Terörizm ve suç çeteleri" başlıkları altında Amerika, kendi nüfuzunu güçlendirmek ve Avrupa devletlerinin nüfuzunu kemirmek için amili Hafter'i Güney Libya'ya doğru itmektedir.
Üçüncüsü: Dikkatlice incelendiğinde Hafter'in Güney Libya seferinin, Libya içi çatışma düzeyinde kendisi ve Amerikan nüfuzu için iki hedef gerçekleştirdiği, ayrıca Amerika için Avrupa'ya ve onun Afrika'daki nüfuzuna karşı iki hedef daha sağladığı görülür. Detaylar şu şekildedir:
1- Libya içindeki çatışma düzeyindeki iki hedef şunlardır:
a- Geniş bir alanı kontrol etmek: Hafter, Güney Libya'daki bu geniş alanlarda askeri kontrolü sağlayabilirse, bu ona müzakerelerde daha güçlü bir konum sağlayacaktır. Sabha şehri ve diğer güney kasabalarını kontrol etmenin askeri öneminin yanı sıra, Libya topraklarının büyük bir kısmını elinde tutan taraf olarak daha fazla "meşruiyet" kazanmasını sağlayacaktır. Bunun siyasi çözümler üzerinde etkileri olacaktır. Her ne kadar güneyden Cezayir sınırına yaklaşması kendisi için bir tehlike oluştursa da Cezayir'in başkanlık seçimleriyle meşgul olduğu bir dönemde bunu pekiştirmeyi amaçlamaktadır.
b- Libya ekonomisini kontrol etmek: 2018 ortalarında Hafter güçleri Petrol Hilali bölgesini kontrol altına almış ve gelirlerini Trablus yerine Bingazi'deki Ulusal Petrol Kurumu şubesine aktarmıştır. Böylece bir yandan Serrac hükümetini Petrol Hilali petrolünden mahrum bırakmış, diğer yandan Hafter bu petrolü kendi lehine ihraç etmeye hazırlanmıştır. Daha sonra savaş petrol limanlarına sıçramış, yani Hafter'in ihracat yapması engellenmeye çalışılmıştır. Cadran milisleri Sidra ve Ras Lanuf limanlarını ele geçirmiş ve Trablus'taki Serrac hükümeti onu petrol tesisleri muhafızlarının meşru komutanı saymıştı. Ancak bu durum Serrac hükümeti için kalıcı olmadı: ("Ardından Libya ordusuyla şiddetli çatışmalar patlak verdi ve Libya Silahlı Kuvvetleri Genel Komutanlığı 21 Haziran'da Ras Lanuf ve Sidra bölgesinin tamamen kontrol altına alındığını duyurdu... Sputnik Rusya, 07/07/2018"). Böylece Hafter, ihracat limanları dahil Petrol Hilali'ni ele geçirdi. O tarihten bu yana Serrac başkanlığındaki Mutabakat Hükümeti, devletlerin Hafter kontrolündeki bölgelerden petrol ithal etmesini engellemeye odaklandı ve Libya'nın ihracat kapasitesi büyük ölçüde düştü. Serrac hükümeti, özellikle günlük 300 bin varil kapasiteli "Şerara" ve 125 bin varil kapasiteli "El-Fil" yataklarından çıkarılan petrolü ihraç etmeye devam etti. Çok da sıcak olmayan çatışmaların güneye kayması ve Hafter güçlerinin Sabha şehri yakınlarındaki Şerara petrol sahasını kontrol altına almasıyla ("Doğu Libya güçleri sözcüsü Pazartesi günü Twitter'da yaptığı açıklamada: 'Silahlı kuvvetler, Şerara sahası ve tüm ana tesisleri üzerinde tam kontrolü herhangi bir çatışma olmaksızın barışçıl bir şekilde tamamlamıştır ve şu anda saha yönetimiyle koordineli olarak güvenliği sağlamaktadır' dedi... El-Yevm es-Sabi, 11/02/2019"), Hafter'e ekonomik bir güç eklenmiş oldu. İspanyol bir şirkete ait olan ve üretimi günlük 400 bin varile ulaşabilen bu büyük petrol sahası, Amerika'nın amili Hafter ile Trablus'taki Avrupa amilleri arasında büyük bir çatışma konusudur. Hafter'in burayı ele geçirmesi ve ardından özellikle El-Fil sahası gibi güneydeki diğer sahaları kolayca kontrol edebilecek olmasıyla, Serrac hükümeti ekonomik damarını kaybetmiş oldu. Artık Avrupa'nın uluslararası şemsiyesine dayanarak Hafter'in petrol ihraç etmesini engellemeye ve onu Trablus'taki kurumlar aracılığıyla ihracata zorlamaya çalışmaktadır. Buna rağmen Hafter kaynakları kontrol etmekte, kontrolünde olmayan limanlar ve boru hatları üzerinden ihracat meselesini ise askeri gücüne fon sağlamak amacıyla mali hedeflerine ulaşacağı müzakerelere bırakmaktadır.
2- Avrupa'ya ve onun Afrika'daki nüfuzuna karşı olan iki hedef ise şunlardır:
a- Afrika'dan gelen göçü Avrupa için bir baş ağrısı olarak tutmak: Bu, Afrika göçünü durdurma bahanesiyle Avrupa'nın Libya'da askeri üsler kurmasını engellemeyi amaçlayan bir Amerikan hedefidir. Amerika'nın amili Hafter'in Libya'nın derinliklerindeki askeri tesisleri, havaalanlarını ve iniş pistlerini ele geçirmesi, Avrupalı devletlerin bunları gerek Libya'daki nüfuzları gerekse Afrika'daki bölgesel hedefleri için kullanmalarını imkansız hale getirmektedir. Zira Avrupa devletleri, Afrika göçünü durdurma bahanesiyle bu tesislerde kendilerine yer edinmeye çalışmaktadır; bu ise Amerika ve amili Hafter tarafından reddedilmektedir: ("Emekli Libyalı General Halife Hafter, uluslararası tarafların Güney Libya'nın bazı bölgelerinde askeri varlık oluşturma çabalarına karşı uyarıda bulundu. Hafter, Genel Komutanlığın tüm uluslararası taraflarla dengeli stratejik ortaklıklar kurmaya istekli olduğunu, ancak bazı tarafların Güney Libya'da askeri varlık göstermek istediğine dair bilgiler geldiğini söyledi... Libyalı kaynaklar, İtalyan bir güvenlik ve askeri heyetinin Perşembe günü Libya'nın en güneybatısındaki Gat şehrini ziyaret ettiğini, amacın yasa dışı göç hareketini kontrol etmek için Avrupa finansmanıyla İtalyan askeri ve sivil bir merkez kurmak olduğunu belirtti... Jazeera Net, 29/06/2018"). Hafter'in güneydeki önemli bölgeleri ele geçirmesiyle Avrupalıların Güney Libya'da konuşlanması ve askeri üsler kurması engellenmiştir: ("Libya Ordusu Genel Komutanlığına bağlı Hava Kuvvetleri Operasyon Odası, güney bölgesindeki havaalanlarına iniş ve kalkışların kendi onayları olmadan yapılmasını yasakladı ve izinsiz uçan her uçağı uyardı... El-Yevm es-Sabi, 08/02/2019"). Böylece Amerika, Hafter'i güneye iterek Güney Libya'daki Avrupa hareketliliğini kısıtlamış ve Afrikalı göçmenler sorununu Avrupa'yı rahatsız eden bir sopa olarak elde tutmuştur.
b- Sahra bölgesindeki Avrupa nüfuzuna karşı çalışmak: Hafter'in Güney Libya seferinin hedefleri yukarıdakilerle sınırlı değildir. Amerika, Sahra bölgesindeki Fransız nüfuzunu sarsmak için bölgesel bir hedef planlamakta ve doğrudan uygulamaktadır. Trablus'taki merkezi hükümetin zayıflığı nedeniyle Güney Libya'da oluşan boşluk, Afrikalı muhalif grupların silahlı faaliyetleri için uygun bir ortam yaratmıştır. Çadlı, Nijerli ve Sudanlı muhalif gruplar Güney Libya'da gelişip büyümüş, hatta Libya'nın iç güç dengesinde önemli bir unsur haline gelmişlerdir: ("Fransızca yayınlanan Çad gazetesi 'Al-Wihda', Çarşamba günü yaklaşık 11 bin Çadlı muhalif unsurun şu anda Güney Libya'da konuşlanmış olduğunu yazdı... Bawabat el-Wasat, 04/04/2018"). Amerika'nın müdahalelerini meşrulaştırmak için kullandığı "terörizm" bahanesiyle, Amerika Libya'ya müdahale etmek için açıkça ilerlemektedir: ("Libyalı bir yetkili, Amerikan ve Libya güçlerinin Çarşamba günü Obari şehri banliyölerinde El Kaide destekçilerinin bulunduğu bir noktaya ortak baskın düzenlediğini söyledi... Euro News Arabic, 14/01/2019"). Amerika'nın bu terör bahanesi, Hafter'in bölgeyi "terörist ve silahlı gruplardan temizleme" gerekçesiyle aynıdır.
Güney Libya'da askeri ağırlığı olan gruplar Çadlı hareketlerdir: ("Mareşal Halife Hafter liderliğindeki Ulusal Ordu, geçtiğimiz Ocak ayında ülkenin güneybatısında, en büyükleri Çadlı muhaliflere ait olan silahlı gruplara karşı askeri bir kampanya başlattı... RT, 12/02/2019"). Hafter'in ilan ettiği "Libya Ulusal Ordusu" yaptığı kısa açıklamada: ("Libya Arap Hava Kuvvetleri savaş uçaklarının, sevgili güneyimizdeki Çadlı çetelerin ve müttefiklerinin üç topluluğunu bombaladığını" belirtti. (Arabiya Net, 08/02/2019).
c- Buradan açıkça anlaşılmaktadır ki Hafter'in Güney Libya seferi, bu grupları Libya'dan sistemli bir şekilde çıkarma, yani Çad'daki Fransız nüfuzuna karşı kargaşa yaratmaları için onları dışarı itme operasyonudur. Bu durum gecikmeksizin gerçekleşmiştir: ("Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Yves Le Drian Salı günü yaptığı açıklamada, Fransız kuvvetlerinin Cumhurbaşkanı İdris Debi'ye karşı bir darbeyi önlemek için Çad'daki isyancı konvoyunu bombaladığını söyledi. Debi'nin talebi üzerine Fransız savaş uçakları, geçen hafta Libya'dan Çad topraklarına giren ağır silahlı bir isyancı konvoyunu vurdu.
Le Drian milletvekillerine, 'Güney Libya'dan gelen isyancı bir grup, Encemine'de gücü zorla ele geçirmek için saldırı başlattı. Başkan Debi, bir darbeyi önlemek ve ülkesini korumak için müdahale etmemizi talep etti' dedi. Reuters, 12/02/2019"). Amerika'nın amili Hafter'in Çad'a doğru ittiği bu tehlikeler gerçek olduğu için Fransa, amili İdris Debi'yi savunmak amacıyla Encemine'de büyük bir güç bulundurmaktadır ("Fransa, Barkhane operasyonu kapsamında terörle mücadele çerçevesinde Çad'ın başkenti Encemine'de 4500 asker bulunduruyor"). (Aynı kaynak).
d- Tüm bunlarla birlikte görülmektedir ki Amerika, Libya'ya nüfuz etmesiyle birlikte, Serrac hükümetine yönelik Avrupa desteği nedeniyle amilinin Batı Libya'da durumu lehine sonuçlandıramamasına rağmen, Çad'daki Fransız nüfuzunu sarsmaya yönelmiştir. İdris Debi muhaliflerinin Güney Libya'dan gelerek Çad topraklarında ilerlemesi, gelecek olanların bir başlangıcı olabilir. Yani Çad'da ve belki sonrasında Nijer'de Fransız nüfuzuna ve özellikle Fransız şirketlerinin bölgedeki uranyum madenleri üzerindeki hakimiyetine karşı çatışmalar şiddetlenebilir.
Dördüncüsü: Özetle Hafter, Amerika'nın özellikle Mısır üzerinden sağladığı büyük askeri destekle Libya'yı ikiye bölmeyi başarmış; doğu kısmını tamamen, Libya ekonomisinin can damarı olan Petrol Hilali'ni ise büyük oranda kontrol altına almıştır. Batı kısmında bir gedik açmayı başarmış ve şimdi de daha fazla askeri ve ekonomik kontrol için güneye yönlendirilmektedir. Cezayir korkusu ve Serrac hükümetine yönelik büyük Avrupa desteği nedeniyle Batı Libya'daki tıkanıklık sürerken, Amerika Hafter'i diğer hedeflerini gerçekleştirmeye itmektedir. Bu hedeflerle göç meselesinde Avrupa devletlerini daha fazla yormakta ve diğer yandan Çad'dan başlayarak komşu ülkelerdeki Fransız nüfuzuna saldırmaktadır...
Hafter'in Güney Libya seferinin boyutları bunlardır. Buradan anlaşılmaktadır ki küfür devletleri, kendi çıkarları ve nüfuzları için Libya'da fesat çıkarmakta; Müslümanlardan bazı taraflar ise kardeşlerini öldürmekte ve ülkelerinin petrol zenginliklerini heba etmekte Allah'ın haramlarını gözetmeden savaşmaktadırlar. Müslümanlar ciddiyetle ayağa kalkıp Allah'ın şeriatını ikame etmedikçe ve işleri yoluna koyacak, küfür devletlerinin İslam beldelerindeki emellerini korkunç kabuslara çevirecek olan Hilafetlerini ilan etmedikçe, bu amillerden, arkalarındaki küfür devletlerinden ve İslam diyarlarında yaydıkları şerden kurtuluş mümkün olmayacaktır...
إِنَّ فِي هَذَا لَبَلَاغاً لِقَوْمٍ عَابِدِينَ
"Şüphesiz bunda, (Allah'a) kulluk eden bir topluluk için bir tebliğ vardır." (Enbiya 106)
15 Cemaziye'l-Ahir 1440 H. 20/02/2019 M.