د پوښتنې ځواب: د زکات اړوند احکام

** (د حزب التحریر امیر، جلیل عالم عطاء بن خلیل ابو الرشته د هغه د فېسبوک پاڼې "قهي" د مینوالو پوښتنو ته د ځوابونو لړۍ)**

د پوښتنې ځواب:

د زکات اړوند احکام

لوط ابو سنینه او Muhammad Usman ته

د لوط ابو سنینه پوښتنه: زموږ محترم شیخ، د الله سبحانه وتعالی له لوري تاسو ته سلامونه او برکتونه وي، السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته. زما پوښتنه د تجارتي اموالو (عروض التجارة) د زکات د نصاب په اړه ده. په «الاموال» کتاب ۱۹۵ مخ کې راغلي چې د زکات نصاب ۲۰۰ درهمه سپین زر دي، چې ۵۹۵ ګرامه کېږي، یا ۲۰ دیناره سره زر دي چې ۸۵ ګرامه کېږي. نن ورځ موږ د تجارتي اموالو په حساب کې کوم نصاب معتبر وګڼو؟ په داسې حال کې چې د سرو او سپینو زرو د بیو ترمنځ خورا ډېر توپیر دی؛ یو دینار سره زر نږدې له سلګونو درهمو سپینو زرو سره برابر دي، که موږ پنځه دیناره سره زر حساب کړو، بیه یې د سپینو زرو له نصاب څخه زیاتېږي، نو نن ورځ کوم نصاب معتبر وګڼو؟ الله دې تاسو ته برکت درکړي او موږ ته دې ستاسو له علم څخه ګټه ورسوي.

د Muhammad Usman پوښتنه: Aslamoaleikum Warahmatullah! I have few questions regarding Zakat 1. What is the method to calculate zakat? 2. If I possess the nisab e.g. 120 grams of gold, will the zakat be calculated on the gold exceeding 87.479 grams of gold or on the total i.e. 120 grams. Also what about the purity of the gold as it is available in 24 karat, 22 karat etc.? 3. If there is a total of 170 grams of gold at home, but the ownership is different that is half of it is owned by my mother and the other half by my wife, than the zakat is still applicable as the individual owners do not have the nisab on which zakat is applied but the sum is? 4. I do not know the date from which the lunar year starts on the nisab in this case how and from when to calculate zakat?

د پوښتنې ژباړه: السلام علیکم ورحمة الله وبرکاته، د زکات په اړه ځینې پوښتنې لرم: ۱- د زکات د حسابولو طریقه څه ده؟ ۲- که زه د نصاب مالک شم، مثلاً ۱۲۰ ګرامه سره زر ولرم، نو ایا زکات یوازې پر هغه مقدار حسابېږي چې له (۸۷.۴۷۹ ګرامه) څخه زیات وي، که پر ټوله برخه یعنې ۱۲۰ ګرامه حسابېږي؟ د سرو زرو د خالصوالي (عیار) په اړه څه حکم دی، ځکه سره زر ۲۴ قیراطه، ۲۲ قیراطه او داسې نور وي؟ ۳- که په کور کې ټول ۱۷۰ ګرامه سره زر وي، خو مالکین یې جلا وي، مثلاً نیمایي د زما د مور او نیمایي یې زما د مېرمنې وي، نو ایا زکات پرې شته؟ په داسې حال کې چې هر مالک په یوازې ځان د نصاب مالک نه دی، خو که دواړه سره جمع شي له نصاب څخه زیاتېږي؟ ۴- که زه هغه هجري نېټه نه پوهېږم چې زما مال پکې نصاب ته رسېدلی و، نو له کومې نېټې څخه د زکات حساب پیل کړم؟

ځواب: وعلیکم السلام ورحمة الله وبرکاته، دا ټولې پوښتنې په یوې موضوع پورې اړه لري، نو ځکه یې ځواب په لاندې ډول په ټولیزه توګه وړاندې کوو:

۱- د سرو زرو نصاب شل دیناره دی چې له "۸۵ ګرامه سرو زرو" سره برابر دی، نه لکه څنګه چې په پوښتنه کې "۸۷.۴۷۹ ګرامه" راغلي؛ ځکه یو دینار ۴.۲۵ ګرامه سره زر دی، نو کله چې په شلو کې ضرب شي، نصاب "۸۵ ګرامه سره زر" کېږي. د سپینو زرو نصاب دوه سوه درهمه دی چې له "۵۹۵ ګرامه سپینو زرو" سره برابر دی، ځکه یو درهم ۲.۹۷۵ ګرامه وزن لري، نو په دوه سوو درهمو کې "۵۹۵ ګرامه سپین زر" کېږي... د دې دلیل هغه روایت دی چې ابو عبید په «الاموال» کې له عبدالله بن عمرو رضي الله عنهما څخه روایت کړی چې رسول الله ﷺ وفرمایل:

لَيْسَ فِي أَقَلَّ مِنْ عِشْرِينَ مِثْقَالا مِنَ الذَّهَبِ، وَلَا فِي أَقَلَّ مِنْ مِائَتَيْ دِرْهَمٍ صَدَقَةٌ

"له شلو مثقالو سرو زرو څخه په کمو کې او له دوه سوو درهمو څخه په کمو (سپینو زرو) کې صدقه (زکات) نشته."

همدارنګه بخاري له یحیی بن عماره بن ابي الحسن څخه روایت کړی چې هغه له ابو سعید رضي الله عنه څخه واورېدل چې رسول الله ﷺ وفرمایل:

لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ

"له پنځو اوقیو څخه په کمو کې صدقه نشته."

او د هغو مقدار په شمېر کې دوه سوه درهمه دی؛ ځکه هر اوقیه څلوېښت درهمه ده.

۲- کله چې سره زر نصاب یعنې "۸۵ ګرامه" ته ورسېږي یا سپین زر نصاب یعنې "۵۹۵ ګرامه" ته ورسېږي، نو زکات پرې تر هغه وخته نه فرض کېږي تر څو چې ورباندې کال (حول) تېر نه شي. یعنې له هغې ورځې چې مال نصاب ته ورسېد، کال پیلېږي او اعتبار په هجري کال دی. که مال د محرم په لسمه نصاب ته ورسېد، نو زکات یې د بل هجري کال د محرم په لسمه فرض کېږي... دا د هغه روایت له مخې دی چې ترمذي له ابن عمر رضي الله عنه څخه کړی: "څوک چې مال ترلاسه کړي، تر هغه وخته پورې پرې زکات نشته تر څو چې د هغه په مالک باندې یو کال تېر نه شي." د سرو او سپینو زرو د زکات اندازه څلوېښتمه برخه (۲.۵٪) ده. یعنې د سپینو زرو له نصاب څخه پنځه درهمه چې "۱۴.۸۷۵ ګرامه" کېږي او د سرو زرو له نصاب څخه نیم دینار چې "۲.۱۲۵ ګرامه" کېږي. دا د ابن ماجه د هغه روایت له مخې دی چې له ابن عمر او عایشه رضي الله عنهم څخه یې کړی چې رسول الله ﷺ:

كَانَ يَأْخُذُ مِنْ كُلِّ عِشْرِينَ دِينَارًا فَصَاعِدًا نِصْفَ دِينَارٍ، وَمِنَ الْأَرْبَعِينَ دِينَارًا دِينَارًا

"له هرو شلو دینارو او تر هغه د زیاتو څخه به یې نیم دینار اخیست او له څلوېښتو دینارو څخه یو دینار."

همدارنګه ترمذي له علي رضي الله عنه څخه روایت کړی چې رسول الله ﷺ وفرمایل:

فَهَاتُوا صَدَقَةَ الرِّقَةِ: مِنْ كُلِّ أَرْبَعِينَ دِرْهَمًا دِرْهَمًا، وَلَيْسَ فِي تِسْعِينَ وَمِائَةٍ شَيْءٌ، فَإِذَا بَلَغَتْ مِائَتَيْنِ فَفِيهَا خَمْسَةُ دَرَاهِمَ

"د ورقې (سپینو زرو) صدقه ورکړئ: له هرو څلوېښتو درهمو څخه یو درهم؛ او په یو سل او نوي (درهمو) کې هیڅ نشته، خو کله چې دوه سوو ته ورسېدل، نو په هغو کې پنځه درهمه دي."

۳- لکه څنګه چې مو مخکې یادونه وکړه، زکات په سرو او سپینو زرو کې هغه وخت فرض کېږي چې نصاب ته ورسېږي او کال پرې تېر شي. زکات له ټول مبلغ څخه ایستل کېږي، نه یوازې له هغې برخې چې له نصاب څخه زیاته وي. نو څوک چې مثلاً "۱۷۰ ګرامه" سره زر ولري او کال پرې تېر شي، هغه د ټولو "۱۷۰ ګرامو" زکات وباسي، یعنې د هغو څلوېښتمه برخه چې "۴.۲۵ ګرامه" سره زر (یو پوره دینار) کېږي. داسې نه چې یوازې د هغو "۸۵ ګرامو" زکات وباسي چې له نصاب څخه زیات دي. د سپینو زرو حکم هم همداسې دی.

۴- په سرو زرو کې د زکات حکم یوازې په خالصو سرو زرو "۲۴ قیراطه" پورې اړه لري او همدارنګه په سپینو زرو کې. که سره زر یا سپین زر له نورو موادو سره ګډ وي، نو هغه اضافه مواد یې له وزنه منفي کېږي او پاتې برخه یې باید نصاب ته ورسېږي. که یو څوک "۸۵ ګرامه" د ۱۸ عیار سره زر ولري، هغه د نصاب مالک نه دی، ځکه په هغو کې خالص سره زر له ۸۵ ګرامو څخه کم دي. د ۲۴ عیار سرو زرو د یوې خښتې زکات د ۱۸ عیار سرو زرو له هغې خښتې سره توپیر لري چې وزن یې ورسره برابر وي. د ۱۸ عیار سرو زرو نصاب ۱۱۳.۳۳ ګرامه کېږي، ځکه په هغو کې څلورمه برخه نور مواد ګډ وي. نو څوک چې ۸۵ ګرامه خالص (۲۴ عیار) سره زر لري، هغه د نصاب مالک دی او که کال پرې تېر شي، ۲.۵٪ زکات ورکوي. خو څوک چې ۸۵ ګرامه ۱۸ عیار سره زر لري، هغه تر هغې د نصاب مالک نه دی تر څو چې مال یې ۱۱۳.۳۳ ګرامو ته نه وي رسېدلی. دلته اصل اعتبار په خالصو سرو زرو دی.

۵- زکات یو انفرادي عبادت دی، نو د یو مسلمان په مال کې تر هغه نه فرض کېږي چې پخپله یې مال نصاب ته نه وي رسېدلی. که یو سړی ۶۰ ګرامه سره زر ولري او مېرمن یې هم ۶۰ ګرامه ولري، پر هیڅ یوه یې زکات نشته، که څه هم د دواړو مجموعه له نصاب څخه زیاته ده. تر هغه چې د یو چا مال په یوازې ځان نصاب ته ورسېږي.

۶- که زکات په نغدو پیسو یا تجارتي اموالو کې وي، نو بیه یې د سرو زرو یا سپینو زرو په نصاب اندازه کېږي. که د دواړو نصابونو ترمنځ توپیر وي، لکه نن سبا چې د سپینو زرو نصاب تر سرو زرو ډېر کم دی، نو زما نظر دا دی چې په کم نصاب (سپینو زرو) یې قیمت وټاکل شي. ځکه کله چې مال ټیټ نصاب ته ورسېد، هغه کس د زکات ورکولو اهل شو، نو روا نه ده چې لوړ نصاب ته په تمه شي. بلکې باید همغه نېټه ثبت کړي او د کال په پوره کېدو زکات ورکړي، ځکه زکات د فقیرانو او مسکینانو حق دی. الله سبحانه وتعالی فرمایي:

إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ...

"بېشکه صدقې (زکاتونه) یوازې د فقیرانو او مسکینانو لپاره دي..." (سورت التوبه: ۶۰)

او فرمايي:

وَالَّذِينَ فِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ مَعْلُومٌ * لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ

"او هغه کسان چې په مالونو کې یې معلوم حق (زکات) شته، د غوښتونکي او بې برخې لپاره." (سورت المعارج: ۲۴-۲۵)

او رسول الله ﷺ فرمایي:

فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ

"هغوی پوه کړه چې الله سبحانه وتعالی د دوی په مالونو کې صدقه فرض کړې ده، چې د دوی له شتمنو څخه اخیستل کېږي او پر غریبانو یې وېشل کېږي." (بخاري روایت کړی).

نو د حق خاوند (فقیر) مصلحت په پام کې نیول کېږي، له همدې امله نصاب په ټیټه بیه (د سپینو زرو نصاب) ټاکل کېږي.

۷- د زکات د حسابولو طریقه دا ده چې کله مال نصاب ته ورسېد، کال یې پیلېږي. که مال د ۱۴۳۷ هـ کال د محرم په لسمه نصاب ته ورسېد، نو زکات یې د ۱۴۳۸ هـ کال د محرم په لسمه فرض دی. که په دې کال کې له همدغه مال څخه ګټه ترلاسه شي، هغه له اصلي مال سره یوځای کېږي او کال یې یو دی. خو که نوی مال له بلې لارې (لکه ډالۍ یا میراث) ترلاسه شي، نو د هغه لپاره جلا کال پیلېږي.

۸- د زکات وخت نه مخکې ورکول جواز لري. د دې لپاره شرعي دلیلونه شته، له هغې جملې: بیهقي په السنن الکبری کې له علي رضي الله عنه څخه روایت کړی:

أَنَّ الْعَبَّاسَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ سَأَلَ رَسُولَ اللهِ ﷺ فِي تَعْجِيلِ صَدَقَتِهِ قَبْلَ أَنْ تَحِلَّ فَأَذِنَ لَهُ فِي ذَلِكَ

"عباس رضي الله عنه له رسول الله ﷺ څخه د خپلې صدقې (زکات) د وخت نه مخکې ورکولو په اړه پوښتنه وکړه، نو هغه ﷺ ورته اجازه ورکړه."

دارقطني په خپل سنن کې له حُجر العدوي له علي رضي الله عنه څخه روایت کړی چې رسول الله ﷺ عمر رضي الله عنه ته وفرمایل:

إِنَّا قَدْ أَخَذْنَا مِنَ الْعَبَّاسِ زَكَاةَ الْعَامِ عَامِ الْأَوَّلِ

"موږ له عباس څخه د سږ کال زکات د لومړي کال په توګه اخیستی دی."

نو تاسو کولای شئ د خپل مال د زکات په اړه داسې وکړئ:

• کله چې مو مال نصاب ته ورسېد، هجري نېټه یادداښت کړئ.
• له یوه پوره هجري کال وروسته خپل ټول مالونه حساب کړئ.
• د ټول مال زکات ورکړئ، نه یوازې د هغې برخې چې له نصاب څخه زیاته ده.
• بیا هر کال په همدې نېټه خپل مالونه حسابوئ او زکات یې ورکوئ.

۹- که یو څوک هغه نېټه هېره کړي چې مال یې نصاب ته پکې رسېدلی و، نو اټکل دې وکړي او په اټکل کې دې د زکات د مستحقینو مصلحت په پام کې ونیسي. که یې شک وي چې محرم و که شعبان، نو محرم دې د کال پیل وګرځوي، دا یې دین ته نږدې او احتیاط دی.

ستاسو ورور، عطاء بن خلیل ابو الرشته