Mfululizo wa majibu ya mwanachuoni mtukufu Ata bin Khalil Abu al-Rashtah, Amir wa Hizb ut-Tahrir
kwa maswali ya wafuasi wa ukurasa wake wa Facebook "Fikri"
Kwa Abdul Rahman Darweesh
Swali:
Assalam Alaikum Warahmatullahi Wabarakatuh,
Kabla ya swali langu, mimi na ndugu zangu wengi katika Da’wah tunakuombea kheri, umri mrefu na vitendo vyema, Amin.
Swali langu ni kuhusu maelezo ya ibara iliyopatikana katika Muqaddimah wa ad-Dustur: (Hakika dola ni chombo cha utendaji kwa seti ya mafahimu, vipimo, na qana’ati), maneno haya matatu yanamaanisha nini hasa pamoja na mifano?
Allah akupe ikram na akubariki.
Jibu:
Wa Alaikum Salaam Warahmatullahi Wabarakatuh,
Mwanzoni, Allah akubariki wewe na ndugu zako kwa dua zenu njema kwetu, nasi tunakuombeeni kheri kwa Allah.
Unaashiria katika swali lako yale yaliyokuja katika kitabu cha Muqaddimah wa ad-Dustur Juzuu ya Kwanza katika maelezo ya Ibara ya (1), nayo ni kauli yake: (Na kutokana na hapa, dola imejulikana kuwa ni chombo cha utendaji kwa seti ya mafahimu, vipimo, na qana’ati ambazo zimekubaliwa na kundi la watu). Na kwa nyongeza, muundo huu haujapatikana tu katika kitabu cha Muqaddimah, bali unapatikana katika vitabu vingine kama kitabu cha ash-Shakhsiyyah al-Islamiyyah Juzuu ya Pili ambapo pamekuja: (Kwa sababu chombo cha Umma ni seti ya watu, pamoja na seti ya mafahimu, vipimo, na qana’ati. Na chombo cha dola ni seti ya watu wenye mamlaka ya utawala pamoja na seti ya vipimo, mafahimu, na qana’ati). Lakini kitabu kilichoeneza zaidi muundo huu ni kitabu cha Dukhul al-Mujtama’, ambapo muundo huu umetajwa mara kumi kumi...
Kwa kudadisi muundo huu, inabainika kuwa kati ya istilahi hizi tatu (mafahim, maqayis, qana’at), kuna uhusiano wa kiujumla na kiuhusika kama wasemavyo... na ufafanuzi wake ni kama ifuatavyo:
1- Fikra ni maana za maneno (ma’ani al-alfadh), na mafahimu (concepts) ni maana za fikra. Ikiwa mtu atasadiki fikra hiyo, basi hubadilika kutoka kuwa fikra tupu na kuwa mafhum (fahamu) inayoathiri tabia... Imekuja katika kitabu cha ash-Shakhsiyyah al-Islamiyyah Juzuu ya Kwanza ukurasa 12-13 (faili la Word) yafuatayo:
[Mafahimu ni maana za fikra na si maana za maneno. Neno ni maneno yanayoashiria maana ambazo zinaweza kuwa zipo katika uhalisia au la. Basi mshairi anaposema:
Na miongoni mwa wanaume unapoazimia kuwaangamiza *** Ni kama piramidi ngumu yenye mabega mapana.
Basi unaporusha haki katika miili yao *** Huacha mapambano wakiwa wamevunjika mbavu.
Basi maana hii ipo katika uhalisia na inatambuliwa kwa hisia japo utambuzi wake unahitaji kina na mwangaza. Lakini mshairi anaposema:
Walisema: Je, anaweza kuwatungika wapanda farasi wawili kwa mkuki mmoja *** siku ya mapambano bila kuona hilo ni jambo kubwa?
Nikawajibu: Lau urefu wa mkuki wake *** ungekuwa maili moja, basi angewatungika wapanda farasi wa maili hiyo yote.
Basi maana hii haipo kabisa, kwani aliyesifiwa hajawahi kuwatungika wapanda farasi wawili kwa mkuki mmoja, wala hakuna aliyemuuliza swali hili, wala haiwezekani kuwatungika wapanda farasi kwa urefu wa maili. Basi hizi maana za sentensi huelezwa na kufafanuliwa maneno yake. Ama maana ya fikra ni kwamba ikiwa maana hii iliyomo ndani ya neno ina uhalisia ambao unahisika au akili inaufikiria kama kitu kinachohisika na kuusadiki, basi maana hii inakuwa ni mafhum (fahamu) kwa yule anayeihisi au kuifikiria na kuisadiki, na haiwi ni mafhum kwa yule asiyeihisi wala kuifikiria, hata kama ameelewa maana ya sentensi hiyo aliyoambiwa au aliyoisoma... Basi mafahimu ni maana ambazo uhalisia wake unatambulika akilini, iwe ni uhalisia unaohisika nje au uhalisia uliokubalika kuwa upo nje kwa kukubali kulikojengeka juu ya uhalisia unaohisika. Na yasiyokuwa hayo katika maana za maneno na sentensi hayaitwi mafhum, bali ni maelezo (ma’lumat) tupu.] Mwisho.
Kwa hiyo, kila fikra iliyosadikiwa huitwa mafhum, bila ya kujali udogo wa maana iliyomo ndani ya mafhum hiyo au upana wake.
2- Miongoni mwa mafahimu kuna yanayohusiana na jambo moja tu la tawi kama vile uharamu wa kunywa pombe, kwani hubeba maana moja tu nayo ni kwamba Sharia imeharamisha kunywa pombe, yaani imebeba hukumu moja tu ya tawi... Lakini baadhi ya mafahimu yanahusiana na maana nyingi kwa sababu yanaweza kutumiwa kupimia fikra nyingi za tawi, hivyo hayajafungika katika jambo moja tu... Kwa mfano, mafhum ya Halali na Haramu ni mafhum inayofunika vitendo vyote vya mwanadamu, hivyo ni kipimo (miqyas) cha vitendo vya mwanadamu, haihusiani na jambo moja tu, bali mafhum hii katika hali hii ni kipimo kinachopimiwa fikra na mafahimu nyingine... Na kwa mfano, mafhum ya kwamba asili ya vitu ni mubah (kuruhusiwa) ni kipimo kinachopimiwa mambo mengi na haijafungika katika jambo moja tu... Na kwa mfano, mafhum ya kwamba "lengo halihalalishi njia" ni kipimo cha vitendo vingi vya kisiasa na visivyo vya kisiasa, basi ni kipimo kinachopimiwa fikra na vitendo vingi vya kisiasa... Na hivyo ndivyo kipimo (miqyas) kwa upande wa upana ni cha jumla zaidi kuliko mafhum, na kwa upande mwingine ni maalumu zaidi kuliko mafhum kwa kuzingatia kuwa istilahi ya mafhum hutumika kwa fikra ndogo ndogo kama inavyotumika kwa kipimo. Na kwa hili inabainika kuwa kila kipimo ni fikra na ni mafhum kwa anayeisadiki, lakini si kila mafhum ni kipimo, kwa sababu mafhum inaweza kuwa fikra ya tawi na inaweza kuwa kipimo, ama kipimo hakiwi isipokuwa ni jambo ambalo matawi hujengeka juu yake na kupimiwa kwayo, hivyo hakiwi ni fikra ya tawi.
3- Ama qana’ati (convictions/misimamo thabiti) ni zile mafahimu na vipimo ambavyo vimechukua nafasi ya ukongwe kwa mtu na Umma, na vikawa vimekita katika nafsi na katika jamii kiasi kwamba ni vigumu kuviondoa. Basi ikiwa mafhum au kipimo kimekita mizizi katika nafsi na katika jamii, basi hupanda daraja na kuwa qana’ah kiasi kwamba haiwezekani kung’olewa na kuondolewa kwa urahisi kutoka kwa mtu na jamii. Na kuna baadhi ya mafahimu na vipimo ambavyo ni lazima vifike daraja ya qana’ati kwa mtu na jamii ili kumlinda mtu na Umma, mfano wa hayo ni mafhum na kipimo cha kwamba asili ya vitendo ni kufungamana na hukumu ya kisheria, na mfano wa mafhum ya utiifu, na kama Jihadi, na kama kumtegemea Allah (Tawakkul)... n.k.
Kwa kuzingatia huku kulikotajwa juu kuhusu qana’ah, basi kila qana’ah ni mafhum au kipimo, lakini si kila mafhum au kipimo ni qana’ah. Kwani mafhum na kipimo ambavyo havijakita mizizi katika nafsi na katika jamii havifiki daraja ya qana’ah hata kama vimesadikiwa, yaani havifiki daraja ya uthabiti, kukita na kutulia kiasi cha kuitwa istilahi ya qana’ati. Na hili bila shaka halimaanishi kuwa watu hawajaridhika navyo kwa maana ya kilugha ya qana’ah, kwa sababu wao wanavisadiki... bali havijafikia sifa ya qana’ati kwa maana ya kiistilahi japo vimeshakuwa ni mafhum na kipimo...
Imekuja katika kitabu cha an-Nidham al-Ijtima’i ukurasa 11 (faili la Word): [Ama sababu ya huu mvurugiko wa kifikra, na kupotoka katika ufahamu kutoka kwenye usahihi, inarejea kwenye uvamizi mkubwa uliotuvamia kupitia ustaarabu wa Magharibi na ukatawala fikra zetu na vionjo vyetu utawala kamili ambao umebadilisha mafahimu zetu kuhusu maisha, na vipimo vyetu kwa vitu na qana’ati zetu ambazo zilikuwa zimekita mizizi katika nafsi zetu kama vile wivu wetu juu ya Uislamu na kutukuza kwetu vitu vyetu vitakatifu.] Mwisho.
Muhtasari: Fikra ikiwa ni ya tawi na kusadikiwa kukatokea basi ni mafhum, na ikiwa ni fikra ambayo nyingine za tawi hujengeka juu yake na ikasadikiwa basi mafhum hii inakuwa ni kipimo, na mafhum na kipimo vikikita mizizi katika nafsi, jamii na Umma yanakuwa ni qana’ati... Na kwa hili inadhihirika makusudio ya kutumia istilahi hizi tatu na ulazima wa kutofautisha kati yake wakati wa kufanya kazi ya kubadilisha jamii na kusimamisha dola. Basi Hizb inapofanya kazi katika Umma kwa ajili ya mabadiliko, ni lazima iwe na uelewa na utambuzi wa fikra za tawi inazotaka kuzibadilisha kuwa mafahimu katika Umma, na iwe na utambuzi wa vipimo inavyotaka kuvileta kwa Umma, na iwe na utambuzi wa mafahimu na vipimo inavyotaka kuvifanya vichukue nafasi ya ukongwe kiasi cha kukita mizizi katika nafsi, jamii na Umma ili yawe ni qana’ati ambazo ni vigumu kung’olewa... Na kwa hili Hizb inaweza kuweka vipaumbele vyake katika kazi kabla ya kusimama kwa dola na baada ya kusimama kwake kwa kulenga mafahimu na vipimo muhimu zaidi na vya lazima zaidi kwa ajili ya kuulinda Umma na dola, hivyo ikayapa kipaumbele zaidi, na kufanya kazi ya kuyageuza kuwa ni qana’ati ambazo haziwezi kuondolewa kwa urahisi katika nafsi.
Natumai jibu liko wazi.
Ndugu yenu Ata bin Khalil Abu al-Rashtah
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Allah amuhifadhi) kwenye Facebook
Kiungo cha jibu kutoka kwenye ukurasa wa Amir (Allah amuhifadhi) kwenye Web