Swali:
Imetajwa katika kitabu cha Al-Manhaj: "Na ni katika fadhila za Mwenyezi Mungu kwetu na kwa watu kwamba Uislamu umekuwa na maoni ya umma (rai'un 'am), na umekuwa ni tumaini la Umma katika ukombozi, na Khilafah imekuwa ikitajwa na kila ulimi baada ya kuwa haikuwepo, na kusimamishwa kwake pamoja na kurejesha hukumu kwa yale aliyoyateremsha Mwenyezi Mungu imekuwa ni matamanio ya Waislamu wote." [Al-Manhaj ukurasa wa 50].
Hapa limetajwa neno "Maoni ya Umma" (Rai'un 'Am) na halikutajwa "Ufahamu wa Umma" (Wa'yun 'Am), je, kuna sababu ya hilo? Hata hivyo, wakati wa kujadili hatua ya pili ya njia (tariqah), imesemwa: "Utamaduni wa pamoja kwa umma wa watu kupitia fikra za Kiislamu na hukumu zake ambazo chama kimezichukua... ili kuzalisha ufahamu wa umma (wa’yun ‘am) kwa Umma na kutangamana nao..." [Al-Manhaj ukurasa wa 43]. Hiyo inamaanisha kuwa imeshurutishwa ufahamu wa umma na haikusemwa maoni ya umma...?! Kwa nini kuna tofauti hii?
Kisha, nini maana ya "Ufahamu wa Umma" (Wa'yun 'Am)? Na inakuwaje ufahamu wa umma kuhusu Khilafah kwa mfano?
Jibu:
Tumetaja katika sehemu zaidi ya moja "Maoni ya umma yanayotokana na ufahamu wa umma"... Na tunapotaja wakati mwingine "Maoni ya umma" peke yake, au "Ufahamu wa umma" peke yake, basi ni sahihi kwa sababu maoni ya umma yanayohitajika ni yale yanayotokana na ufahamu wa umma. Hivyo, vyote viwili vimo katika mnyororo mmoja, na kutaja sehemu moja ya mnyororo bila kutaja sehemu nyingine ni sahihi.
وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ إِذَا أَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ
"Na katika ishara Zake ni kuwa Alikuumbeni kutokana na udongo, kisha mara mkawa watu mnaoenea." (QS Ar-Rum [30]: 20)
Na Anasema Subhanahu:
الَّذِي أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَهُ وَبَدَأَ خَلْقَ الْإِنْسَانِ مِنْ طِينٍ
"Ambaye ametengeneza vizuri kila kitu Alichokiumba, na akaanza kuumbwa mwanadamu kutokana na udongo." (QS As-Sajdah [32]: 7)
Na Anasema Subhanahu:
وَلَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ
"Na hakika Tulimuumba mwanadamu kwa udongo mkavu (wa mfinyanzi) utokao na matope meusi yaliyobadilika rangi na harufu." (QS Al-Hijr [15]: 26)
Na Anasema Subhanahu:
خَلَقَ الْإِنْسَانَ مِنْ صَلْصَالٍ كَالْفَخَّارِ
"Alimuumba mwanadamu kwa udongo mkavu kama ule wa mfinyanzi." (QS Ar-Rahman [55]: 14)
Utaona aya tukufu zimetaja mara nyingine udongo (turab), na mara nyingine kinyongo (tin), na mara ya tatu udongo mkavu (salsal) kutokana na matope meusi (hama’in masnun), na mara ya nne udongo mkavu kama ule wa mfinyanzi (fakh-khar). Na salsal ni udongo mkavu ambao hutoa sauti (ukigongwa) nao haujachomwa, na ukichomwa unakuwa ni fakh-khar.
Hii ni kwa sababu yote hayo ni mnyororo mmoja: udongo, kisha kinyongo, kisha kinyongo kinachokauka bila kuchomwa, kisha kinyongo kilichochomwa... na kutaja sehemu yoyote ya mnyororo huu ni sahihi.
Hivyo ndivyo ilivyo kauli ya "Maoni ya umma yanayotokana na ufahamu wa umma", huo ni mnyororo mmoja. Inafaa kuyasema yote pamoja "Maoni ya umma yanayotokana na ufahamu wa umma" au kutosheka kwa kusema "Maoni ya umma", au kusema "Ufahamu wa umma", yote hayo ni sahihi na hakuna tofauti, hususan kwa kuwa muktadha uko wazi.
Ama maana ya Ufahamu wa Umma (Wa'yun 'Am) ni:
Al-Wa'yu (Ufahamu) unatokana na neno "وعي", nalo katika lugha kama ilivyokuja katika Al-Lisan: ( وعي: الوَعْيُ: حِفْظ القلبِ الشيءَ. وعَى الشَّيْءَ وَالْحَدِيثَ يَعِيه وَعْياً وأَوْعاه: حَفِظَه وفَهِمَه وقَبِلَه، فَهُوَ واعٍ، وَفُلَانٌ أَوْعَى مِنْ فُلَانٍ أَي أَحْفَظُ وأَفْهَمُ. وَفِي الْحَدِيثِ: نَضَّر اللَّهُ امْرَأً سَمِعَ مَقالَتي فوَعاها، فَرُبَّ مُبَلِّغٍ أَوْعَى مِنْ سَامِعٍ ).
Na Al-'Am (wa umma/jumla) ni kwamba utambuzi huu uwe unajumuisha mambo muhimu zaidi katika suala husika.
Kuhusu jinsi ufahamu wa umma unavyokuwa juu ya Khilafah, siyo tu kuijua neno Khilafah pekee, bali pia kuijua kwa baadhi ya hukumu muhimu ndani yake; kama vile kuwa ni faradhi, kuwepo kwa Khalifa mmoja, na baia kwa radhi na hiyari... na kujua baadhi ya mamlaka muhimu ya Khalifa kama vile kusimamia mambo ya ndani na nje... Tunasema "baadhi", kwa sababu ufahamu wa umma haumaanishi kujua maelezo yote madogo madogo, bali inatosha kujua kwa ujumla ili mtu awe na ufahamu wa umma juu ya Khilafah... na hivyo ndivyo ilivyo katika mambo mengine.