(Hizb ut-Tahrir Emiri Büyük Alim Ata Bin Halil Ebu er-Raşte’nin Facebook Sayfası "Fıkhî" Takipçilerinin Sorularına Verdiği Cevaplar Serisi)
Soru Cevap
Hamdi el-Hüseyni’ye
Soru:
Muhterem Alim Ata Bin Halil Ebu er-Raşte, Allah sizi korusun. Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
Şahsiyet kitabının (Arapça baskısı) 232. sayfasında şu ifade geçmektedir: "Ayrıca sahabe (ridvanullahi aleyhim), akitlerin fesadı ve butlanı konusunda nehiy ile istidlal etmişlerdir. Buna, İbn Ömer’in müşrik kadınlarla nikahlanmanın fesadına dair Allah Teâlâ’nın şu kavliyle ihticacı örnektir: (ولا تنكحوا المشركات). Ona karşı çıkan kimse olmamıştır, dolayısıyla bu bir icma olmuştur."
Sorum şu: Allah sizi mübarek kılsın, delil olan ayet ortadayken (keşfedilmişken) bu durum nasıl icma olur?
Allah’ın selamı, rahmeti ve bereketi üzerinize olsun.
Cevap:
Ve aleykümselam ve rahmetullahi ve berakatuhu,
Sorunuzun cevabının netleşmesi için, sorduğunuz metni "Tasarruflardan ve Akitlerden Nehiy" başlığı altındaki kısmıyla tam olarak naklediyorum:
"(Satış, nikah ve benzeri gibi hüküm ifade eden tasarruflardan ve akitlerden nehiy; ya bizzat akdin kendisine yönelik olur ya da akdin dışındaki bir şeye yönelik olur. Eğer cuma günü nida vaktinde satıştan nehyedilmesi gibi tasarrufun ve akdin dışındaki bir şeye yönelikse, bu durum akdi ve tasarrufu butlan veya fesat açısından etkilemez. Şayet nehiy bizzat tasarrufun veya akdin kendisine yönelikse, kuşkusuz bu durum akdi ve tasarrufu etkiler; onu batıl veya fasit kılar. Nehyin tasarrufları etkileyerek onları batıl veya fasit kıldığına dair delil, Resulullah ﷺ'in şu kavlidir:
مَنْ عَمِلَ عَمَلاً لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ
'Kimin bir ameli bizim emrimize (işimize) uygun değilse, o reddedilmiştir.' (Müslim). Buradaki 'redd'den kasıt, o amelin sahih ve makbul olmamasıdır. Hiç şüphe yok ki nehyedilen şey emredilen bir şey değildir ve dinden de değildir; dolayısıyla merduttur (reddedilmiştir). Merdut olmasının butlan ve fesattan başka bir anlamı yoktur. Ayrıca sahabe (ridvanullahi aleyhim), akitlerin fesadı ve butlanı konusunda nehiy ile istidlal etmişlerdir. Buna, İbn Ömer’in müşrik kadınlarla nikahlanmanın fesadına, yani butlanına dair Allah Teâlâ’nın şu kavliyle ihticacı örnektir:
وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ
'Müşrik kadınlarla evlenmeyin.' (Bakara [2]: 221).
Ona karşı çıkan kimse olmamıştır, dolayısıyla bu bir icma olmuştur. Yine sahabenin faiz akitlerinin fesadına, yani butlanına dair Allah Teâlâ’nın şu kavliyle ihticacı da buna örnektir:
وَذَرُوا مَا بَقِيَ مِنَ الرِّبَا
'Faizden geri kalanı bırakın.' (Bakara [2]: 278). Keza Resulullah ﷺ'in şu kavliyle de ihticacı buna örnektir:
لاَ تَبِيعُوا الذَّهَبَ بِالذَّهَبِ وَلاَ الْوَرِقَ بِالْوَرِقِ
'Altını altınla, gümüşü de gümüşle satmayın.' (Müslim). İşte bunların tamamı, nehyin tasarrufları etkilediğine ve onları batıl veya fasit kıldığına delildir. Ancak bu, nehyin kesin bir terk talebi olmasıyla haramlık ifade etmesi durumundadır. Şayet nehiy haramlık ifade etmeyip kerahet ifade ediyorsa, o zaman tasarrufları ve akitleri etkilemez. Çünkü etki, haramlık yönünden gelmektedir. Tasarrufun ve akdin haram kılınması, onu batıl veya fasit kılar.)" (Alıntı bitti).
Bu metne bakıldığında, bu bağlamdaki icmadan kastın; sahabenin (ridvanullahi aleyhim), Allah Teâlâ’nın:
وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ
"Müşrik kadınlarla evlenmeyin." (Bakara [2]: 221)
kavlinde geçen nehyin, bu nikah akdinin fesadını yani butlanını ifade ettiği konusundaki icmaları olduğu açıkça görülmektedir. İbn Ömer (ra), müşrik kadınlarla yapılan nikah akdinin butlanına bu ayetle delil getirmiş ve sahabeden hiç kimse ona karşı çıkmamıştır. Bu da sahabenin, Şer’î nasslarda (söz konusu ayette olduğu gibi) akitlere ve tasarruflara yönelik nehyin, o akdin veya tasarrufun fesadı anlamına geldiği görüşünde olduklarını gösterir. Bu durum ayetin doğrudan delaletinden farklı bir şeydir. Ayet doğrudan müşrik kadınlarla nikahlanmanın yasaklandığına delalet eder. Fakat sahabe bunun ötesinde, ayetteki bu nehyin akdin fesadına (butlanına) delalet ettiği hususunda icma etmiştir. İşte icmanın mevzusu budur; bu, ayetin tek başına (sarahaten) ortaya koymadığı, bilakis icmanın açıkladığı bir husustur.
Meseleyi sana daha da netleştirmek için şu iki durumu karşına getiriyorum:
Birincisi: Bir adam sana gelse ve dese ki: "Bir müşrik kadınla evlenmem caiz mi?" Sen ona: "Caiz değil" dersin. O: "Delilin nedir?" derse, ona şu ayeti okursun:
وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ
"Müşrik kadınlarla evlenmeyin." (Bakara [2]: 221)
İkincisi: Bir adam sana gelse ve dese ki: "Ben müşrik bir kadınla evliyim, buna devam mı edeyim yoksa ne yapayım?" Burada sadece ayeti zikretmek yeterli olmaz. Eğer ona: "Allah Teâlâ 'Müşrik kadınlarla evlenmeyin' buyuruyor" dersen, o sana "Ben bunu gelecekte yapmayacağım ama şu an yanımda olan (nikahlım olan) hakkında soruyorum" diyebilir. İşte burada cevap ancak şöyle tamamlanır: "Kerim ayetteki nehyin, akdin butlanı (geçersizliği) anlamına geldiğine dair icma hasıl olmuştur." Yani ona, karısıyla olan nikah akdini sonlandırması gerektiğini, çünkü akdinin batıl olduğunu, zira ayetteki nehyin icma gereği akdin butlanını ifade ettiğini söylersin.
Gördüğün gibi burada cevap ancak ayeti zikredip, ayette bir nehiy olduğunu söyleyip, ardından "İcma ile bu nehyin manası akdin butlanıdır" diye eklediğinde tamamlanır. Eğer nehyin akdin butlanını ifade ettiğine dair icma olmasaydı, onun geçmişteki evliliği hakkındaki cevabında kararsız kalırdın.
Umarım mesele senin için netleşmiştir.
Kardeşiniz Ata Bin Halil Ebu er-Raşte
Emir'in Facebook sayfasındaki cevap linki: https://www.facebook.com/AmeerhtAtabinKhalil/photos/a.122855544578192.1073741828.122848424578904/458238154373261/?type=3&theater
Emir'in Google Plus sayfasındaki cevap linki: https://plus.google.com/u/0/b/100431756357007517653/100431756357007517653/posts/in3WKB6wFE8
Emir'in Twitter sayfasındaki cevap linki: https://twitter.com/ataabualrashtah/status/713779826323243008
Emir'in web sitesindeki (Arşiv) cevap linki: http://archive.hizb-ut-tahrir.info/arabic/index.php/HTAmeer/QAsingle/3695/