Soru-Cevap
Endonezya'daki Siyasi Gelişmeler
Soru: Eski General Prabowo Subianto (73 yaşında), Şubat ayında yapılan başkanlık seçimlerinin ardından ve 20 Mart 2024'te zaferinin ilan edilmesinden sonra, 20 Ekim 2024 tarihinde Parlamento önünde yemin ederek Endonezya'nın yeni cumhurbaşkanı olarak göreve başladı. ABD onu tebrik etmekte gecikmedi; Dışişleri Bakanı Blinken tebrik mesajı göndererek, "Washington, Prabowo ile yakın bir iş birliği yapmayı bekliyor" dedi (Al Jazeera, 20/03/2024). Aynı şekilde Prabowo, henüz görevi devralmadan, seçilmiş başkan sıfatıyla 1 Nisan 2024'te Çin'i ziyaret etmekte acele etti! Çin Devlet Başkanı Şi ile bir araya gelerek, "Endonezya ile Çin arasında daha yakın ilişkilerin geliştirilmesini tam olarak desteklediğini ve Başkan Joko'nun Çin ile yürüttüğü dostluk politikasını sürdürmeyi arzuladığını" ifade etti (Reuters, 01/04/2024).
Şimdi soru şu: ABD'den gelen bu hızlı tebrik ve Çin'e yapılan bu hızlı ziyaret, Endonezya'nın ABD ve Çin ile olan ilişkileri açısından bir anlam taşıyor mu? Başka bir ifadeyle, Endonezya'nın ABD politikasında bir değişiklik olacak mı? Çin'e yönelik politikası nasıl seyredecek? Ayrıca, Yahudi varlığının Gazze'ye yönelik saldırganlığına karşı politikası ne olacak?
Cevap: Cevabın netleşmesi için aşağıdaki hususları gözden geçirmekte fayda vardır:
Birincisi: ABD Politikası ve Endonezya:
1- ABD, Endonezya'nın 1949'da Hollanda sömürgeciliğinden kurtulmasının ardından, yardım ve krediler yoluyla Hollanda'nın yerini almaya çalıştı. Ancak Endonezya, bunun bir tahakküm ve nüfuz kurma aracı olduğunu fark ederek reddetti. Hollanda sömürgeciliğinden kurtulup başka bir formda ABD sömürgeciliğine girmek istemiyordu. Bunun üzerine ABD, Endonezya üzerinde baskı kurarak karışıklıklar ve huzursuzluklar çıkardı. Sonunda Cumhurbaşkanı Ahmed Sukarno boyun eğerek 1958'de ABD yardım ve kredilerini kabul etti. Böylece ABD ülkeye nüfuz etmeye ve daha fazla ajan aramaya başladı. Ordu içerisinde, başta 1966'da Ahmed Sukarno'ya karşı askeri darbe yapan Muhammed Suharto olmak üzere yeni ajanlar kazanmayı başardı. ABD, komünistleri tasfiye etmesine yardım ederek Suharto'nun nüfuzunu güçlendirmeye çalıştı ve ardından 1975'te Doğu Timor'u Portekizli sömürgecilerden kurtarması için ona yardım etti. Ancak ABD, Doğu Timor'u Endonezya'dan ayırmak istediğinde Suharto bu talebi yerine getirmekte oyalandı. Bunun üzerine ABD, ekonomik sorunlar tetikledi; IMF ve Dünya Bankası gibi mali araçları, durumun kötüleşmesinde ve ardından öğrenci protestoları ile ayaklanmaların çıkmasında önemli bir rol oynadı. Sonunda Suharto, 1998'de istifa etmek zorunda kaldı. ABD, projelerini uygulamakta geciken veya miadı dolan her ajanı gibi onu da derin bir uçuruma fırlatıp attı!
2- Suharto'dan sonra yardımcısı Yusuf Habibi, 1998-1999 yılları arasında bir yılı aşkın bir süre başkanlık yaptı. Habibi, Doğu Timor'un ülkeden ayrılmasına zemin hazırlayan kendi kaderini tayin referandumunun yapılmasına onay vererek ABD'nin taleplerini yerine getirdi ve orası üzerinde hak iddia etmeyeceğine dair söz verdi. Ayrıca "demokratik geçiş" adı altında seçim sistemini kurdu. Ardından Abdurrahman Vahid 1999-2001 yılları arasında yaklaşık iki yıl iktidarda kaldı ve Parlamento tarafından yolsuzluk suçlamalarıyla görevden alındı. Yerine Endonezya'nın ilk cumhurbaşkanı Ahmed Sukarno'nun kızı Megawati Sukarno atandı ve 2001-2004 yılları arasında başkanlık yaptı. Onun döneminde, 2002 yılında Doğu Timor'un Endonezya'dan ayrıldığı ilan edildi ve o da kendisinden öncekiler gibi bu ihaneti işledi!
3- Yeni düzenlemelere göre ülkede doğrudan başkanlık seçimleri yapılmaya başlandı; başkan her biri 5 yıl süren en fazla iki dönem görev yapabiliyordu. Yudhoyono 2004'ten 2014'e kadar başkan seçildi. O yıl yapılan seçimleri Joko Widodo kazandı, ardından 2019'da ikinci kez seçildi ve görev süresi Ekim 2024'te sona erdi. Widodo, Endonezya rejiminin ABD'ye olan bağımlılığının devam etmesine özen gösterdi. 13 Kasım 2023'te ABD'ye yaptığı son ziyarette Başkan Joe Biden ile bir araya gelerek stratejik ortaklığın güçlendirilmesi ve Güneydoğu Asya Uluslar Birliği'nin (ASEAN) merkeziyetinin artırılması konusunda anlaştı. ABD, tamamı kendi kontrolünde olmayan birçok ülkenin bulunduğu bu birliğin kararlarını kontrol etmeye çalışmaktadır. Endonezya'yı bu amaçla kullanarak, Çin'in karşısında durmasını veya Çin'in Güney Çin Denizi bölgesinde hakimiyet kurmasını engellemek için onu etkilemeyi hedeflemektedir. ABD Dışişleri Bakanı Blinken, 17 Ağustos 2024'te Endonezya'nın bağımsızlık günü vesilesiyle gönderdiği kutlama mesajında şunları ifade etmiştir: "Tarihi ilişkilerimizde yeni ve tarihi bir adım olarak, Başkan Joko Widodo ve ABD Başkanı Joe Biden, geçtiğimiz Kasım ayında ABD-Endonezya ilişkilerini kapsamlı bir stratejik ortaklığa yükseltmek için çalışmışlardır." (El-Yevm Es-Sabi, 17/08/2024)
4- 14 Şubat 2024'te yapılan seçimlerin ilk turunda, eski Cumhurbaşkanı Muhammed Suharto'nun damadı Prabowo Subianto ve yardımcısı, görev süresi dolan Cumhurbaşkanı Joko Widodo'nun oğlu Gibran'ın %58,58 oy oranıyla kazandığı ilan edildi. Gibran'ın 36 yaşında olması nedeniyle başkan yardımcılığına aday olma hakkı yoktu; zira kanunlar 40 yaşın altındakilerin başkan ve başkan yardımcısı gibi üst düzey makamlara aday olmasını yasaklıyordu. Ancak Endonezya Yargı Erki Başkanı -ki kendisi Cumhurbaşkanı Widodo'nun eniştesidir- seçimlerden önce bir düzenleme yaparak 40 yaşın altındakilerin bu tür makamlara aday olmasına izin verdi. Cumhurbaşkanı Widodo, kendi görev süresini nasıl uzatabileceğini düşünüyordu ancak bunu başaramayınca, oğlu Gibran'ın başkan yardımcısı olması karşılığında Prabowo'yu desteklemek üzere onunla bir anlaşma yaptı. Devlet, Cumhurbaşkanı Widodo'dan orduya, istihbarata ve polise kadar tüm organlarıyla Prabowo'nun seçilmesini açıkça destekledi ve ABD, bu tür durumlardaki alışkanlığının aksine buna itiraz etmedi. Ordudaki subay arkadaşlarının ona "Amerika'nın çocuğu" lakabını taktığı, Prabowo'nun ABD'nin Georgia eyaletindeki Fort Benning ve Kuzey Karolina eyaletindeki Fort Bragg üslerinde eğitim gördüğü bilinmektedir. 20 Mart 2024'te zaferi resmen ilan edildiğinde ABD onu tebrik etmekte gecikmedi. Dışişleri Bakanı Blinken, "Washington, Prabowo ile yakın bir iş birliği yapmayı bekliyor" diyerek (Al Jazeera, 20/03/2024) onun ABD'ye olan sadakatini ve bu sadakatin güçleneceğini teyit etti!
5- Prabowo'nun resmi olarak atanması, yemin etmesi ve ardından 20 Ekim 2024'te yeni hükümeti kurması ilan edildi. Seçimleri kazanmasından göreve başlamasına kadar geçen yaklaşık yedi aylık geçiş sürecinde, selefi Widodo dönemindeki Savunma Bakanlığı görevini sürdürdü. Bu süre zarfında ABD, 26 Ağustos 2024'te Güney Çin Denizi sınırları içindeki Java Adası'nın Sidoarjo bölgesinde Endonezya ile iki hafta süren devasa tatbikatlar gerçekleştirdi. Bu tatbikatlara Japonya, Tayland, İngiltere, Singapur, Fransa, Kanada ve Yeni Zelanda da katıldı. Ayrıca Prabowo, aralarında ABD'nin de bulunduğu birçok dış ziyaret gerçekleştirdi ve burada Pentagon'da Savunma Bakanı Austin ile görüştü. ABD'nin Endonezya Büyükelçisi Kamala Shirin Lakhdhir, "Ülkesinin yeni Endonezya Başkanı ile ilişkisinin, onun 2019'da Savunma Bakanı olmasından yıllar öncesine dayandığını" belirtti (Al Jazeera, 20/10/2024). Yani bu ilişki, orduda subayken ABD üslerinde ve Amerikalı subayların elinde eğitim gördüğü döneme ve Suharto döneminde ordu komutanlığı yaptığı yıllara dayanmaktadır. Ayrıca VOI - Voice of Indonesia sitesi, Prabowo'nun göreve başlamasından birkaç gün sonra, 29 Ekim 2024'te şunu yayınladı:
"Endonezya Savunma Bakanı Sjafrie Sjamsoeddin ve ABD'nin Endonezya Büyükelçisi Kamala Shirin Lakhdhir, deniz güvenliği de dahil olmak üzere iki ülke arasındaki savunma iş birliği fırsatlarını görüştüler. Endonezya Savunma Bakanlığı Genel Sekreterliği Halkla İlişkiler Bürosu Başkanı Tuğgeneral Edwin Adrian Sumanta Pazartesi günü yaptığı açıklamada, ABD Büyükelçisi'nin Endonezya Savunma Bakanı'na ABD'nin deniz güvenliği alanında iş birliğini artırma arzusunu ilettiğini söyledi. Savunma Bakanlığı ofisindeki toplantıda ABD Büyükelçisi, ülkesinin Endonezya'da şu anda rutin olarak yılda bir kez düzenlenen Süper Garuda Shield tatbikatlarını sürdürme isteğini de dile getirdi. Toplantıda Sjafrie, Büyükelçi Kamala'ya ziyareti için teşekkür etti ve Endonezya'nın iki ülke arasında kurulan ortaklığı güçlendirme kararlılığını ifade etti."
Yukarıdakiler üzerinde düşünüldüğünde, yeni Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo'nun seçim zaferinin ilan edildiği 20/03/2024 tarihinden 20/10/2024 tarihindeki yemin törenine kadar ve sonrasında da kendisinden öncekilerin izinden gittiği, hatta ABD'ye daha fazla yapıştığı ve ABD nüfuzunun Endonezya'da hala hakim olduğu açıkça görülmektedir!
İkincisi: Çin'in Endonezya Politikası:
1- Prabowo, henüz yetkilerini devralmamış olsa da seçilmiş başkan olarak 1 Nisan 2024'te Çin'i ziyaret etti ve Devlet Başkanı Şi ile görüştü. Prabowo, "Endonezya ile Çin arasında daha yakın ilişkilerin geliştirilmesini tam olarak desteklediğini ve Başkan Joko'nun Çin ile yürüttüğü dostluk politikasını sürdürmeyi arzuladığını" belirtirken, Şi ise "Pekin'in Endonezya ile ilişkilerine stratejik ve uzun vadeli bir perspektiften baktığını ve kapsamlı stratejik iş birliğini derinleştirmeye hazır olduğunu" söyledi (Reuters, 01/04/2024). Çin'in Endonezya'da ticari ilişkiler ve yatırım düzeyinde büyük bir ekonomik faaliyetinin olduğu ve her iki ülkenin de ASEAN üyesi olduğu bilinmektedir. Bu durum, Endonezya'nın yukarıda açıkladığımız gibi ABD politikasına olan bağımlılığını korurken, Çin'e karşı düşmanca bir tavır takınmamasını gerektiren bir ilişki biçimi doğurmaktadır.
2- Kuveyt gazetesi 9 Kasım 2024'te web sitesinde şunu yayınladı: "Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, Pekin'deki Büyük Halk Salonu'ndaki imza töreninde el sıkıştılar. Göreve gelmesinden üç hafta sonra ilk yurt dışı durağı olan Pekin'de Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, Çinli mevkidaşı Şi Cinping ile bir araya geldi ve Endonezya'nın birinci ticari ortağı ve en önemli yabancı yatırımcılarından biri olan Çin ile yakın ilişkileri sürdürme sözü verdi. 73 yaşındaki eski general Subianto, Şi ile görüşmesinde, 'Endonezya, Çin'i sadece bir süper güç olarak değil, aynı zamanda büyük bir medeniyet olarak görüyor' diyerek iki ülkenin yüzyıllardır yakın ilişkilere sahip olduğunu ekledi. 'Bu nedenle mevcut jeopolitik ve jeoekonomik durumda Endonezya ve Çin'in pek çok alanda çok yakın ortaklar haline gelmesinin son derece doğal olduğuna inanıyorum.' Şi ise Subianto yönetimine destek sözü verdi ve ilk olarak Çin'i ziyaret ettiği için ona teşekkür etti. Şi, 'Endonezya'nın bağımsız bir kalkınma yoluna bağlı kalacağına, ulusal refah ve ulusal canlanma yolculuğunda yeni başarılar elde etmeye devam edeceğine, bölgesel ve uluslararası düzeyde önemli bir rol oynayacağına' inandığını söyledi. Çin ve Endonezya kilit ekonomik müttefiklerdir ancak iki ülke Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik hakları konusunda sözlü atışmalar yaşamıştır. Subianto'nun Pekin'den sonra ABD Başkanı Joe Biden'ın daveti üzerine Washington'a gitmesi, ardından Peru, Brezilya ve İngiltere'yi de kapsayan bir uluslararası tura çıkması planlanıyor..."
Bu durum üzerinde düşünüldüğünde, Endonezya ile Çin arasındaki ilişkinin, ABD'nin Endonezya'daki siyasi nüfuzunu etkilemeyen ticari boyutları aşmadığı görülmektedir. Ticari boyutlar esastır; ancak konu nüfuz, egemenlik ve Güney Çin Denizi'ne geldiğinde tartışmalar başlamaktadır!
Üçüncüsü: Endonezya'nın Müslümanların Meselelerine Yönelik Politikası:
1- Bilindiği üzere Endonezya köklü bir İslam beldesidir; halkı Hicri birinci yüzyıldan itibaren İslam'a girmeye başlamıştır. Nüfusu 300 milyona yaklaşmaktadır ve bunun %90'ı Müslümandır. 1,9 milyon km²'yi aşan geniş bir yüzölçümüne sahiptir, yer altı zenginlikleri ve ham maddeler açısından çok zengindir. Eğer İslami anayasa projesi orada uygulamaya konulursa ve yönetimi bilinçli bir İslami siyasi liderlik üstlenirse, büyük bir devlet olma potansiyeline sahiptir.
2- Yeni cumhurbaşkanının Müslümanların meselelerine yönelik dış politikasına gelince; o da selefi gibi Amerikan bakış açısını benimsemektedir. Prabowo, 1 Haziran 2024'te Singapur'da düzenlenen Asya'nın en büyük güvenlik forumu olan Shangri-La Diyaloğu zirvesinde yaptığı konuşmada şunları söyledi: "ABD Başkanı Joe Biden'ın Gazze'de ateşkesle ilgili üç aşamalı önerisi doğru yönde atılmış bir adımdır." Ve ekledi: "İhtiyaç duyulduğunda ve Birleşmiş Milletler talep ettiğinde, ateşkesi korumak ve izlemek, ayrıca tüm taraflar ve tüm kesimler için koruma ve güvenlik sağlamak amacıyla büyük bir barış gücü ile katılmaya hazırız." Ayrıca "Filistin'deki durum için adil bir çözüm" çağrısında bulunarak, "Bu, sadece İsrail'in var olma hakkı olduğu anlamına gelmez, aynı zamanda Filistin halkının kendi vatanına ve devletine sahip olma ve barış içinde yaşama hakkı olduğu anlamına gelir" dedi (Reuters, 01/06/2024). Oysa onun üzerine düşen görev, Gazze halkına yardım etmek için ayağa kalkmak, çocukları, kadınları, yaşlıları ve evler, okullar, hastaneler gibi sivil hedefleri kasten katleden vahşi düşmanı caydıracak yeterli güç ve silah göndermektir. Endonezya'nın Gazze halkına tek yardımı Endonezya Hastanesi'ni inşa etmek olmuştur; o da ABD'nin desteklediği ve deniz aşırı ülkelerden kesintisiz olarak öldürücü silahlar, ekipman ve yardımlar gönderdiği İslam ve Müslüman düşmanı Yahudi varlığı tarafından yerle bir edilmiştir. Tüm bunlara rağmen, yeni Cumhurbaşkanı Prabowo, eski bağları ve kendisine verilen destek nedeniyle ABD ile ilişkilerini daha da güçlendirmekte, ona daha fazla yapışmakta ve taleplerini yerine getirmektedir.
Dördüncüsü: Endonezya'da yönetimi üstlenen ve ABD'ye dostluk besleyen bu siyasi zihniyetler nedeniyle, ülke büyük bir devlet olma fırsatını kaçırmaktadır. Oysa yönetimi, halkın akidesinden ve yüce dini olan İslam'dan fışkıran İslami anayasayı uygulayan bilinçli ve ihlaslı İslami siyasi liderler üstlenseydi, başta Malezya gibi komşu ülkeler olmak üzere İslam beldelerini birleştirmek ve Nübüvvet metodu üzere Raşidi Hilafet Devleti'nin merkez noktası olmak için çalışırlardı.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَجİبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ
"Ey iman edenler! Sizi hayat verecek şeylere çağırdığı zaman Allah’a ve Resulü’ne icabet edin." (Enfâl [8]: 24)
9 Cemaziye'l-Evvel 1446 H. 11/11/2024 M.