Soru-Cevap
Nakit paranın nakit parayla satılmasının hükmü nedir?
Satışın konusu nakit paranın nakit parayla değişimi olduğu sürece, bu işlem sarf hükümleri kapsamına girer. Bir sarf işleminin sahih olması için şu şartların yerine gelmesi gerekir:
a) Mevcudun mevcutla (peşin) değişimi: Bu durumda; eğer paralar aynı cinstense elden ele ve eşit miktarda; eğer farklı cinstense elden ele olmak kaydıyla dilediğiniz miktarda olabilir. Buna dair deliller bilinmektedir, bunlardan biri Resulullah (sav)’in şu buyruğudur:
الذَّهَبُ بِالذَّهَبِ وَالْفِضَّةُ بِالْفِضَّةِ وَالْبُرُّ بِالْبُرِّ وَالشَّعِيرُ بِالشَّعِيرِ وَالتَّمْرُ بِالتَّمْرِ وَالْمِلْحُ بِالْمِلْحِ مِثْلًا بِمِثْلٍ سَوَاءً بِسَوَاءٍ يَدًا بِيَدٍ فَإِذَا اخْتَلَفَتْ هَذِهِ الأَصْنَافُ فَبِيعُوا كَيْفَ شِئْتُمْ إِذَا كَانَ يَدًا بِيَدٍ
"Altın altınla, gümüş gümüşle, buğday buğdayla, arpa arpayla, hurma hurmayla ve tuz tuzla; misli misline, eşit ve elden eledir. Bu sınıflar farklılaştığı zaman, elden ele olmak kaydıyla dilediğiniz gibi satın." (Müslim, Ubâde bin Sâmit kanalıyla rivayet etmiştir).
b) Peşin (ayn) ve borç (zimmet) değişimi: Satış bedelinin, bizzat belirlenen para birimiyle veya o günkü piyasa değeri üzerinden başka bir para birimiyle elden ele tahsil edilmesi caizdir. Bunun delili İbn Ömer (ra)’in şu hadisidir:
فأبيع بالدنانير وآخذ الدراهم وأبيع بالدراهم وآخذ الدنانير، آخذ هذه من هذه، وأعطي هذه من هذه، فقال رسول الله صلى الله عليه وسلم: لا بأس أن تأخذها بسعر يومها ما لَم تفترقا وبينكما شيء
"...Dinarla satıp dirhem alıyordum, dirhemle satıp dinar alıyordum. Şundan alıp buna veriyordum. Resulullah (sav) şöyle buyurdu: 'Ayrılmadığınız ve aranızda bir şey kalmadığı sürece, o günkü piyasa değeri üzerinden almanızda bir sakınca yoktur.'" (Bu hadis, zimmette sabit olan bir bedelin başka bir para ile değiştirilmesinin caizliğine delalet eder. Bu, peşin ile zimmetin takas edilmesidir. Ancak elden ele teslimat şarttır).
c) Zimmetteki borçların takası (sarf fi’z-zimme): Bir kişinin başkasının zimmetinde altın alacağı, diğerinin de birinci kişinin zimmetinde gümüş alacağı olsa; birbirlerine olan borçlarını mahsuplaşarak kapatabilirler. Yani birinin zimmetindeki altın borcu ile diğerinin ondaki gümüş alacağı takas edilebilir. Bu caizdir, çünkü mevcut olan zimmet (borç), mevcut olan mal (ayn) gibidir; ancak bu konunun aynı mecliste neticelendirilmesi şarttır. Bu mesele fıkıhta es-sarfu fi'z-zimme (zimmette sarf) olarak adlandırılır.
25 Zilhicce 1424 h. 16.02.2004 m.