Değerli Kardeşim, selam ile,
Cevap:
Ebû Dâvûd, Hz. Aişe (ra) yoluyla Resulullah (sav)’in şöyle buyurduğunu rivayet etmiştir:
كَسْرُ عَظْمِ الْمَيِّتِ كَكَسْرِهِ حَيًّا
"Ölünün kemiğini kırmak, onu hayattayken kırmak gibidir." (Ebû Dâvûd)
Ebû Dâvûd'un Sünen'inin şerhi olan Avnu'l-Ma'bûd'da şöyle geçmektedir:
Süyûtî hadisin vürud sebebini açıklarken Câbir (ra)'dan şöyle rivayet etmiştir: "Resulullah (sav) ile bir cenazeye çıktık, Nebi (sav) kabrin kenarına oturdu, biz de onunla birlikte oturduk. Kabir kazıcı bir kemik (baldır veya kol kemiği) çıkardı ve onu kırmaya yeltendi. Bunun üzerine Nebi (sav) şöyle buyurdu:
لاَ تَكْسِرْهَا، فَإِنَّ كَسْرَكَ إِيَّاهَا مَيْتًا كَكَسْرِكَ إِيَّاهَا حَيًّا، وَلَكِنْ دُسَّهُ فِي جَانِبِ الْقَبْرِ
'Onu kırma! Çünkü onu ölüyken kırman, hayattayken kırman gibidir. Ancak onu kabrin kenarına göm/sakla.'" Yani eğer kemik mevcutsa, onun korunması ve toprakta bırakılması vaciptir.
Bu nedenle, Müslümanların kabirlerinin açılması (deşilmesi) ancak kemikler çürüyüp toprak hâline geldiğinde caizdir. Bu durumda oraya ekim yapılması, bina inşa edilmesi veya diğer mubah işlerin yapılması caiz olur.
Ancak kemik mevcutsa, cenaze ile ilgili özel durumlar (naslarda açıklandığı üzere) haricinde kabirlerin deşilmesi, üzerine bina yapılması veya başka işlerin yapılması caiz değildir.
Ölünün çürüyüp çürümediğini bilmek için ne kadar süre gerektiği ise uzmanların (ehl-i hıbra) görüşüne ve tahkîku'l-menâta (durumun tespitine) bağlıdır.
Bahsettiğiniz (500) yıllık mezarlığa gelince; eğer daha önce yerle bir edilmişse, mezar izleri kaybolmuşsa ve üzerine bir çarşı kurulmuşsa, eğer o zamanlar orada kemikler vardıysa günah onu yıkanların üzerinedir. Ancak mezarlık ortadan kalkmış, hiçbir izi kalmamış ve soruda belirtildiği üzere mezarlıktan hiçbir eser kalmadıktan sonra arazi üzerine bir çarşı inşa edilmişse, bu çarşıda alışveriş yapmak haram değildir.
Günah, mezarlığı ilk yıkan ve oradaki kemikleri -eğer yıkarken mevcut idiyseler- ortadan kaldıranların üzerinedir.
Selamlarımla.
11/07/2004
Kardeşiniz