Ndugu mpendwa,
Baada ya salamu,
Hakika dalili ya uharamu wa kuuza juu ya uuzaji wa mwingine ni kile kilichokuja katika hadithi:
لا يبع الرجل على بيع أخيه ولا يخطِب على خِطبة أخيه إلا أن يأذن له
"Asiuze mtu juu ya uuzaji wa nduguye, wala asichumbie juu ya uchumba wa nduguye, isipokuwa amruhusu." (Imepokelewa na Muslim)
Na katika riwaya ya An-Nasa'i kwa sanadi sahihi:
لا يبع بعضكم على بيع بعض حتى يبتاع أو يذر
"Asiuze mmoja wenu juu ya uuzaji wa mwingine mpaka akamilishe kununua au aache." (Imepokelewa na An-Nasa'i)
Inaeleweka kutokana na hadithi hizi mbili uharamu wa mtu kuuza juu ya uuzaji wa nduguye ikiwa mauzo yako katika hatua ambayo mmoja wao anaweza kuyafuta, yaani kabla ya mauzo kuwa ya lazima katika bidhaa; kama vile ikiwa ni wakati wa khiyaru-l-majlis (khiyari ya kikao) au khiyaru-sh-shart (khiyari ya sharti). Yaani kabla ya bidhaa kununuliwa na wauzaji na wanunuzi kutengana, au kabla ya kuwepo kwa khiyari ya sharti kama vile kusema "nainunua kwa sharti kadhaa, nikikuta sharti limetimia natekeleza mauzo, na kama sivyo basi sitoinunua". Katika hali hizi mbili, yaani wakati wa khiyari, ni haramu kwa mtu kuuza juu ya uuzaji wa nduguye.
Ama ikiwa mauzo yamefungika na kuwa ya lazima na hayaruhusiwi kufutwa, yaani umenunua bidhaa na wahusika wakatengana hivyo hakuna tena khiyaru-l-majlis, na sharti likamalizika hivyo hakuna tena khiyaru-sh-shart, basi baada ya hapo ofa itakuwa ni mpya na mauzo yatakuwa mapya. Hakuna neno kwa muuzaji kumpa ofa mnunuzi ili anunue kwake bidhaa nyingine kwa bei ya chini kuliko bei aliyonunulia bidhaa ya kwanza, kwa sababu kuvunja mauzo ya kwanza hakusihi kisheria katika hali hii kwa sababu muda wa khiyari umeshapita. (Na hili si kama ghabnu-l-fahish (hadaa kubwa), ambayo ni pale inapombainikia mnunuzi kuwa amenunua kwa bei inayozidi sana bei ya soko, yaani amedhulumiwa au amehadaiwa; katika hali hiyo anayo haki ya kurudisha bidhaa au kuendelea nayo, na hilo ni somo jingine tofauti na suala la kuuza juu ya uuzaji wa nduguye).
Kwa ufupi: Ikiwa mauzo yako katika kipindi cha khiyari, yaani inaruhusiwa kisheria kuyafuta, basi katika hali hii ikiwa muuzaji na mnunuzi wameridhiana juu ya mauzo kwa bei maalumu, haijuzu kwa mwingine kuingilia kati yao akitoa bidhaa ile ile kwa bei ya chini, jambo ambalo litapelekea mnunuzi kufuta mauzo ya kwanza na kununua bidhaa kutoka kwa wa pili kwa bei ya chini; jambo hili ni haramu, na hadithi hizo zinahusika nalo.
Ama ikiwa mauzo yameshafungika kwa namna ya lazima, yaani pande mbili zimeshatengana na hakuna masharti, basi katika hali hii akija mtu mwingine na kutoa bidhaa kwa mnunuzi kwa bei ya chini, hakuna neno katika hilo kwa sababu mnunuzi katika hali hii hawezi kufuta mauzo ya kwanza. Na anaweza kwa upande wa bidhaa ya pili kuinunua kwa bei rahisi au asininunue. Dalili ya hilo ni riwaya nyingine ya hadithi: "...mpaka akamilishe kununua au aache", yaani katazo lina kikomo (mpaka akamilishe kununua) yaani mpaka mauzo yawe ya lazima. Kwa hivyo, haramu ni kabla ya kikomo hicho, yaani kabla ya mauzo kuwa ya lazima, na hii inamaanisha kabla ya kuisha kwa khiyaru-l-majlis na sharti.
Yaani, uharamu wa mtu kuuza juu ya uuzaji wa nduguye ni kabla tu ya mauzo kuwa ya lazima. Ama baada ya mauzo kuwa ya lazima, inaruhusiwa kwa muuzaji mwingine kutoa bidhaa kwa mnunuzi kwa bei rahisi kuliko alivyoinunua kwa wa kwanza, kwa sababu muamala huu mpya ni mkataba mpya ambao hauna uhusiano na mkataba wa kwanza na wala hauathiri.
Tafadhali pokea salamu zangu.
Mnamo 18/04/2004 MK.
Ndugu yenu