Jibu la Swali
Vipimo vya Kampeni ya Haftar Kusini mwa Libya
Swali: Kwa nini Haftar, kibaraka wa Marekani nchini Libya, anatawanya vikosi vyake katika eneo pana la kusini mwa Libya, na hafanyi juhudi zake dhidi ya upande wa Magharibi wa Libya unaofungamana na nchi za Ulaya ili kuimaliza hali ya Libya kwa upande wake? Kwani nguvu na uzito wote uko Kaskazini (Magharibi na Mashariki), na sio Kusini. Je, kuna malengo mengine ya kampeni yake kuelekea Kusini?
Jibu: Tunapitia mambo yafuatayo ili jibu liwe wazi:
Kwanza: Baada ya Haftar, kibaraka wa Marekani, kudhibiti mji wa Benghazi, amekuwa akidhibiti Mashariki mwa Libya. Kwa kumaliza mzozo kwa upande wake katika mji wa Derna katikati ya mwaka 2018, Haftar alikamilisha udhibiti wake wa Mashariki mwa Libya kikamilifu. Kwa kuhamia kwa mapigano katika eneo la Hilali ya Mafuta (Oil Crescent), joto la mzozo nchini Libya liliongezeka kati ya vibaraka wa Marekani wakiongozwa na Haftar na vibaraka wa Ulaya wakiongozwa na Sarraj huko Tripoli. Kwa kuweza kudhibiti Hilali ya Mafuta, nguvu yake ya kijeshi imekuwa na uzito zaidi kuliko serikali ya Sarraj. Lakini nguvu yake ya kijeshi inayoungwa mkono na Sisi (kibaraka wa Marekani) haina uwezo kamili wa kumwezesha kuchukua Magharibi mwa Libya, ambako nchi za Ulaya zenyewe zinamzuia, pamoja na ukaribu wa eneo hilo na Algeria inayofungamana na nchi za Ulaya. Hofu hii dhidi ya Algeria na kuingilia kati kwake iko wazi katika matamshi ya Haftar (Waziri wa Mambo ya Nje wa Libya, Taher Siala, siku ya Jumatatu alijitenga na "matamshi yasiyo ya kimashtaka" ya Jenerali Khalifa Haftar ambapo alitishia "kuhamishia vita vya Libya nchini Algeria ndani ya muda mfupi..." Haftar alikuwa ametangaza kuwa Algeria "inatumia vibaya hali ya usalama nchini Libya" na kwamba "wanajeshi wa Algeria wamevuka mpaka wa Libya..." France 24, 10/09/2018).
Pili: Huu ukweli wa uungaji mkono wa Sisi (Misri) na Marekani nyuma yake kwa Haftar, ambao ulimfanya adhibiti Mashariki mwa Libya na eneo la Hilali ya Mafuta, na ukweli wa upande wa pili unaowakilishwa na serikali ya Sarraj na utayari wa Algeria kuilinda kutokana na ukaribu wa kijiografia, na nchi za Ulaya zinazosimama nyuma yake... hali hizi mbili zimeleta aina fulani ya usawa, ingawa uzito wa kijeshi unaelekea kwa Haftar kutokana na uungaji mkono mkubwa wa Marekani unaoendana na maono yake ya suluhu nchini Libya, yaani kuanzisha mazungumzo baada ya nafasi ya Haftar kuwa ya maamuzi au karibu ya maamuzi. Lakini kwa upande wa duru za kisiasa, uzito bado unaelekea kwa Sarraj, kwani ushawishi wa Ulaya unamhakikishia udhibiti wa Tripoli, mji mkuu, na uzito wa kisiasa unaofungamana na Ulaya uliopo hapo. Kwa hivyo, Haftar hawezi kusonga mbele na kuchukua mji mkuu, wala hawezi kuanza mazungumzo mazito na serikali ya Sarraj ili waonekane kama pande mbili zilizo sawa... Mkwamo huu kwa pande mbili za mzozo nchini Libya umeleta hali ya kutoendelea ambapo hakuna upande unaoweza kushinda. Hivyo basi, kuhamisha mapigano kuelekea Kusini mwa Libya kulikuwa ni njia ya kutokea kwa Haftar ili aweze kuongeza eneo la udhibiti wake wa kijeshi na kisha suluhu ifanyike chini ya ushawishi wa Marekani ulio na nguvu zaidi kuliko ushawishi wa Ulaya. Hivyo ndivyo ilivyokuwa, (vikosi vya Jenerali Khalifa Haftar siku ya Jumatano vilianzisha operesheni kubwa ya kijeshi kusini mwa nchi kwa lengo la "kuisafisha" dhidi ya makundi ya wapiganaji ikiwemo wanachama wa kundi lenye msimamo mkali la "Dola la Kiislamu", na magenge ya wahalifu, kama alivyotangaza msemaji wa Jeshi la Kitaifa la Libya... France 24, 17/01/2019). Chini ya anwani za (ugaidi na magenge ya wahalifu), Marekani inamsukuma kibaraka wake Haftar kuelekea Kusini mwa Libya ili kufikia malengo mengi ya ndani na ya kikanda kwa ajili ya kuimarisha ushawishi wake na kupunguza ushawishi wa nchi za Ulaya.
Tatu: Kwa kuchunguza kwa kina, tunakuta kwamba kampeni ya Haftar kusini mwa Libya inamtimizia yeye na ushawishi wa Marekani malengo mawili katika kiwango cha mzozo ndani ya Libya, na pia inaitimizia Marekani malengo mengine mawili dhidi ya Ulaya na ushawishi wake barani Afrika, na maelezo yake ni kama ifuatavyo:
1- Kuhusu malengo mawili katika kiwango cha mzozo ndani ya Libya ni:
a- Kudhibiti eneo kubwa: Ikiwa Haftar ataweza kueneza udhibiti wake wa kijeshi katika maeneo hayo mapana kusini mwa Libya, hilo litampa uzito zaidi katika mazungumzo pia. Pamoja na umuhimu wa kijeshi wa ndani wa kudhibiti miji kama Sabha na miji mingine ya Kusini, hilo litamwezesha kupata "uhalali" zaidi kama upande unaoshikilia sehemu kubwa zaidi ya ardhi ya Libya, na athari za hilo katika suluhu za kisiasa. Ingawa kukaribia kwake mpaka wa Algeria kwa upande wa Kusini kunaleta hatari kwake, lakini huenda anatarajia kuimarisha hilo huku Algeria ikiwa imejishughulisha na uchaguzi wa rais.
b- Kudhibiti uchumi wa Libya: Hilo ni baada ya kuvutana kwingi ambapo vikosi vya Haftar vilidhibiti kikamilifu Hilali ya Mafuta katikati ya mwaka 2018, na kuhamisha mapato yake kwenda tawi la Shirika la Taifa la Mafuta huko Benghazi badala ya Tripoli. Kwa kufanya hivyo, serikali ya Sarraj ilinyimwa mafuta ya eneo la Hilali ya Mafuta kwa upande mmoja, na Haftar akaanza kujiandaa kuyauza kwa faida yake kwa upande mwingine. Mapigano yakahamia kwenye bandari za mafuta ili kumzuia Haftar asiuze, ambapo wanamgambo wa Jadhran walidhibiti bandari za Sidra na Ras Lanuf. Serikali ya Sarraj huko Tripoli ilikuwa ikimchukulia (Jadhran) kama kamanda halali wa walinzi wa vituo vya mafuta, lakini hilo halikudumu kwa serikali ya Sarraj (kisha baada ya hapo kukazuka mapigano makali na vikosi vya jeshi la Libya, na baada ya hapo Kamandi Kuu ya Vikosi vya Silaha vya Libya ilitangaza mnamo Juni 21 kudhibiti kikamilifu eneo la Ras Lanuf na Sidra... Sputnik ya Urusi, 07/07/2018). Haftar alidhibiti Hilali ya Mafuta ikiwemo bandari za kuuzia mafuta nje. Tangu tarehe hiyo, juhudi za serikali ya mwafaka inayoongozwa na Sarraj zilikuwa na bado zinalenga kuzuia nchi zisichukue mafuta ya Libya kutoka eneo la Hilali ya Mafuta linalodhibitiwa na vikosi vya Haftar. Hivyo uwezo wa kuuza nje kutoka Libya ulipungua kwa kiasi kikubwa, na serikali ya Sarraj ikabaki inauza mafuta yanayochimbwa katika jangwa la Murzuq, hasa visima vya "Sharara - mapipa 300,000 kwa siku, na El Feel - mapipa 125,000". Kwa kuhamia kwa mapigano yasiyo ya moto sana kuelekea Kusini, na kwa kudhibiti kwa vikosi vya Haftar kisima cha mafuta cha Sharara karibu na mji wa Sabha (msemaji wa vikosi vya Mashariki mwa Libya amesema leo Jumatatu kwenye Twitter "Vikosi vya silaha vimekamilisha udhibiti wake kamili wa kisima cha Sharara na vituo vyake vyote vikuu kwa amani bila mapigano yoyote na sasa vinafanya ulinzi kwa kushirikiana na uongozi wa kisima"... Youm7, 11/02/2019), hilo linaongeza nguvu ya ushawishi wa kiuchumi kwa Haftar. Kisima hiki kikubwa cha mafuta ambacho kingeweza kufikia uzalishaji wa mapipa 400,000 kwa siku na kinamilikiwa na kampuni ya Uhispania, ni eneo la mzozo mkubwa kati ya kibaraka wa Marekani Haftar na vibaraka wa Ulaya huko Tripoli... Kwa maendeleo haya, yaani kudhibitiwa kwake na Haftar, jambo linalompa uwezo wa kudhibiti kwa urahisi visima vilivyo nyuma yake hadi Kusini kabisa hasa kisima cha El Feel, serikali ya Sarraj itakuwa imepoteza mshipa wake wa kiuchumi, na kubaki ikitegemea mwavuli wa kimataifa wa Ulaya kumzuia Haftar asiuze mafuta, na kumlazimisha auze kupitia taasisi za mafuta za Tripoli. Pamoja na hayo, yeye anadhibiti vyanzo, na anaacha suala la kuuza kupitia bandari na mabomba ambayo hayadhibiti kwenye mazungumzo ambapo anafikia malengo yake ya kifedha yanayomwezesha kuingiza pesa kwenye mishipa ya vikosi vyake vya kijeshi...
2- Ama malengo mawili dhidi ya Ulaya na dhidi ya ushawishi wake barani Afrika ni:
a- Kuifanya uhamiaji kutoka Afrika kuwa maumivu ya kichwa kwa Ulaya... Hili ni lengo la Marekani dhidi ya Ulaya linalolenga kuizuia isijenge kambi za kijeshi nchini Libya kwa kisingizio cha kusitisha uhamiaji wa Waafrika kuelekea kwake. Udhibiti wa kibaraka wa Marekani Haftar kwenye vituo vya kijeshi ndani kabisa ya Libya, ambavyo vingi ni viwanja vya ndege, unazuia nchi za Ulaya kuvitumia iwe kwa ajili ya ushawishi wao nchini Libya au kwa malengo ya kikanda barani Afrika. Kwani kwa kisingizio cha kusitisha uhamiaji wa Waafrika kuelekea Ulaya, nchi za Ulaya zinajenga nafasi katika vituo hivyo, jambo ambalo Marekani na kibaraka wake Haftar wanalikataa (Jenerali mstaafu wa Libya Khalifa Haftar ameonya dhidi ya juhudi za pande za kimataifa za kutaka kuanzisha uwepo wa kijeshi katika baadhi ya maeneo ya Kusini mwa Libya. Haftar amesema kuwa wakati Kamandi Kuu inahakikisha inajenga uhusiano wa kirafiki na ushirikiano wa kimkakati na pande zote za kimataifa, kuna taarifa kuhusu nia ya baadhi ya pande za kimataifa kuanzisha uwepo wa kijeshi Kusini mwa Libya... Vyanzo vya Libya vimeeleza kuwa ujumbe wa usalama na kijeshi wa Italia ulizembelea mji wa Ghat "Kusini Magharibi kabisa mwa Libya" jana Alhamisi, kwa lengo la kuanzisha kituo cha kijeshi na kiraia cha Italia, kwa ufadhili wa Ulaya, ili kudhibiti harakati za uhamiaji haramu... Al Jazeera Net, 29/06/2018). Kwa kudhibiti kwa Haftar maeneo muhimu Kusini, anawanyima Wazungu fursa ya kuweka kambi za kijeshi kusini mwa Libya (Chumba cha operesheni za vikosi vya anga cha Kamandi Kuu ya jeshi la Libya kilitangaza kupiga marufuku kutua na kupaa kutoka na kuelekea viwanja vya ndege vya eneo la Kusini isipokuwa kwa kibali chake, kikionya ndege yoyote dhidi ya kutua katika anga ya eneo la Kusini ikiwa itaruka bila kibali kutoka kwa uongozi wa jeshi la Libya... Youm7, 08/02/2019). Hivyo basi, Marekani kwa kumsukuma Haftar kuelekea Kusini itakuwa imeweka vikwazo kwa harakati za Ulaya kusini mwa Libya, na kuifanya tatizo la wahamiaji wa Kiafrika kuwa fimbo inayoumiza kichwa cha Ulaya.
b- Kufanya kazi dhidi ya ushawishi wa Ulaya katika eneo la Jangwa (Sahara) ambapo malengo ya kampeni ya Haftar Kusini mwa Libya hayakomei kwenye malengo yaliyotajwa hapo juu tu. Marekani inapanga, na tayari inatekeleza lengo la kikanda la kutikisa ushawishi wa Ufaransa katika eneo la Jangwa... Kutokana na udhaifu wa serikali kuu huko Tripoli, hali ya ombwe iliyotokea kusini mwa Libya imetengeneza mazingira mazuri kwa harakati za silaha za makundi ya upinzani ya Afrika kusini mwa Libya. Makundi ya upinzani ya Chad, Niger, na Sudan yamekua na kuimarika, na hata yamekuwa sehemu ya milinganyo ya nguvu za ndani nchini Libya, nayo ni vikosi vyenye nguvu visivyopaswa kupuuzwa. (Gazeti la "Al-Wahda" la Chad linalochapishwa kwa lugha ya Kifaransa limesema leo Jumatatu kuwa takriban wanachama 11,000 wa upinzani wa Chad wametawanyika sasa hivi kusini mwa Libya... Al-Wasat Gate, 04/04/2018). Kwa kuwepo kwa kisingizio cha "ugaidi" ambacho Marekani inahalalishia uingiliaji wake, na kuwashauri vibaraka wake kufuata mkondo wake, Marekani inasonga mbele hadharani kuingilia kati Libya (Afisa mmoja wa Libya amesema kuwa vikosi vya Marekani na Libya vilifanya shambulio la pamoja kwenye eneo walilokuwa wanachama kadhaa wa kundi la Al-Qaeda katika viunga vya mji wa Ubari siku ya Jumatano... Euro News Arabic, 14/01/2019). Kisingizio hicho cha ugaidi cha Marekani ndicho hicho anachokitumia Haftar "kusafisha eneo dhidi ya makundi ya kigaidi na ya silaha".
Makundi yenye nguvu ya kijeshi kusini mwa Libya ni harakati za Chad, (Jeshi la Kitaifa la Libya likiongozwa na Jenerali Khalifa Haftar mnamo Januari iliyopita lilianzisha kampeni ya kijeshi kusini magharibi mwa nchi dhidi ya makundi ya silaha ambayo makubwa zaidi ni ya upinzani wa Chad... RT, 12/02/2019). Na "Jeshi la Kitaifa la Libya" lililotangazwa na Haftar lilisema katika taarifa fupi kuwa ("ndege za kivita za jeshi la anga la Kiarabu la Libya zilipokezana kushambulia mikusanyiko mitatu ya magenge ya Chad na washirika wao katika Kusini yetu mpendwa"... Al Arabiya Net, 08/02/2019).
c- Kutokana na hili, inabainika wazi kuwa kampeni ya Haftar kusini mwa Libya inafanya operesheni ya kuyafukuza makundi hayo kutoka Libya kwa utaratibu, yaani kuyasukuma nje ili yawe na kazi nyingine nchini Chad, nayo ni kuleta machafuko dhidi ya ushawishi wa Ufaransa huko. Jambo ambalo lilitokea mara moja bila kuchelewa, kwani (Waziri wa Mambo ya Nje wa Ufaransa, Jean-Yves Le Drian, alisema siku ya Jumanne kuwa vikosi vya Ufaransa vilishambulia msafara wa waasi nchini Chad ili kuzuia mapinduzi dhidi ya Rais Idriss Déby. Kwa kuitikia ombi kutoka kwa Déby, ndege za kivita za Ufaransa zilishambulia msafara wenye silaha kali wa waasi uliovuka wiki iliyopita kutoka Libya na kuingia ndani ya ardhi ya Chad.
Le Drian aliwaambia wabunge: "Kundi la waasi lililotokea kusini mwa Libya lilifanya shambulio... ili kuchukua madaraka kwa nguvu huko N'Djamena. Rais Déby alituomba kwa maandishi tuingilie kati kuzuia mapinduzi na kuilinda nchi yake." Reuters, 12/02/2019). Kwa sababu hatari hizi ambazo kibaraka wa Marekani Haftar anazisukuma kuelekea Chad ni za kweli, Ufaransa inatuma kikosi kikubwa katika mji mkuu wa Chad ili kumlinda kibaraka wake Idriss Déby (Ufaransa inatuma wanajeshi 4,500 katika mji mkuu wa Chad, N'Djamena, kama sehemu ya operesheni inayojulikana kama kikosi cha Barkhane kupambana na ugaidi). Chanzo kile kile.
d- Kwa haya yote inabainika kuwa Marekani, pamoja na kujipenyeza kwake nchini Libya, na licha ya kutoweza kwa kibaraka wake kumaliza hali katika maeneo ya Magharibi mwa Libya kwa upande wake kutokana na uungaji mkono wa Ulaya kwa serikali ya Sarraj, Marekani imehamia kutikisa ushawishi wa Ufaransa nchini Chad. Hatua ya waasi wa Idriss Déby kusonga mbele ndani ya ardhi ya Chad wakitokea kusini mwa Libya inaweza kuwa ni utangulizi wa yale yanayokuja, yaani mapigano yawe makali nchini Chad na labda baada yake Niger dhidi ya ushawishi wa Ufaransa, na dhidi ya utawala wa kampuni za Ufaransa hasa kwenye machimbo ya urani katika eneo hilo.
Nne: Kwa ufupi ni kwamba Haftar, kwa uungaji mkono mkubwa wa kijeshi anaopewa na Marekani, hasa kupitia Misri, ameweza kuigawa Libya sehemu mbili. Amekamata kikamilifu upande wa Mashariki, na kudhibiti Hilali ya Mafuta ambayo ni mshipa wa uchumi wa Libya, na ameweza kuingia upande wa Magharibi, na sasa anazielekeza nguvu zake Kusini kwa ajili ya udhibiti zaidi wa kijeshi na kiuchumi. Hivyo basi, katika hali ya mkwamo inayotokana na ugumu wa Magharibi mwa Libya kwa sababu ya hofu dhidi ya Algeria na uungaji mkono mkubwa wa Ulaya kwa serikali ya Sarraj, Marekani inamsukuma Haftar kufikia malengo yake mengine, ambapo inaongeza shinikizo kwa nchi za Ulaya katika suala la uhamiaji, na inashambulia kutoka upande mwingine ushawishi wa Ufaransa katika nchi jirani kuanzia Chad...
Hivi ndivyo vipimo vya kampeni ya Haftar kusini mwa Libya, na kutokana na hapa inabainika kuwa nchi za ukafiri zinaeneza ufisadi nchini Libya kwa ajili ya maslahi na ushawishi wao. Kwa ajili hiyo, pande miongoni mwa Waislamu zinapigana bila kujali haramu ya Mwenyezi Mungu katika kuwaua ndugu zao na kupoteza utajiri wa mafuta wa nchi zao. Hawataangamizwa vibaraka hawa na nchi za ukafiri zilizopo nyuma yao, na shari wanayoieneza katika ardhi za Kiislamu, isipokuwa kwa Waislamu kusimama msimamo wa dhati bila mzaha, wakasimamisha sheria ya Mwenyezi Mungu na kutangaza Khilafah yao ambayo itarudisha mambo katika hali yake sahihi, na kufanya matumaini ya nchi za ukafiri katika nchi za Kiislamu kuwa jinamizi la kutisha kwao...
إِنَّ فِي هَذَا لَبَلَاغاً لِقَوْمٍ عَابِدِينَ
"Hakika katika haya (tuliyoyahubiri) mna mawaidha kwa watu wanaofanya ibada." (QS. Al-Anbiya [21]: 106)
15 Jumada al-Akhirah 1440 H Sawa na 20/02/2019 M