Jibu la Swali

Kilicho nyuma ya uasi wa kiongozi wa kikosi cha Wagner cha Urusi

Swali:

Mnamo tarehe 24/06/2023, kiongozi wa kikosi cha Wagner cha Urusi alitangaza uasi dhidi ya majeshi ya Urusi na kumtaka Waziri wa Ulinzi na Mkuu wa Majeshi kukutana naye huku akiwashambulia vikali, na vikosi vyake vikaanza kuelekea Moscow. Rais wa Urusi Putin alitoa hotuba fupi kuhusu jambo hilo na akalichukulia kuwa ni usaliti na chomo la mgongoni. Siku hiyo hiyo, uasi huo ulikoma kwa upatanishi wa Rais wa Belarus na makubaliano ya kiongozi wa kikosi cha Wagner kwenda huko... Magharibi ilishangazwa na kuanza kwa uasi huo na kukoma kwake kwa haraka. Kwa nini uasi huu ulitokea? Na nini matokeo yake kwa Urusi? Na je, kuna mkono wa nchi za Magharibi au Marekani nyuma ya uasi huu? Samahani kwa kurefusha, na Mwenyezi Mungu akulipe kheri...

Jibu:

Ili jibu liwe wazi, tunapitia mambo yafuatayo:

1- Kundi la Wagner ni kampuni ya usalama ya Urusi iliyo nusu-kiserikali iliyoanzishwa mwaka wa 2014 ikiongozwa na bilionea Yevgeny Prigozhin, anayejulikana kama mpishi wa Rais wa Urusi Putin na mshirika wake wa karibu kwa sababu alikuwa na mkahawa uliokuwa ukimwandalia Rais chakula. Kampuni hiyo huingia mkataba na Wizara ya Ulinzi ya Urusi, huwafunza wanachama wake katika kambi zake na kupewa silaha nayo pia, na huitekelezea serikali ya Urusi operesheni chafu za kijeshi na kiusalama pamoja na shughuli za kiuchumi. Inafanana na kampuni ya Marekani ya Blackwater yenye sifa mbaya iliyofanya kazi chafu kando ya vikosi vya Marekani katika miaka yake ya kwanza ya kuivamia Iraq, kwani haiko chini ya uwajibikaji na ufuatiliaji wa kisheria; huandaa mauaji, utekaji nyara na utesaji bila kuhojiwa kisheria, kwa sababu majukumu na kazi zake kimsingi ziko nje ya Urusi na si ndani yake, lakini serikali ya Urusi iliitumia katika vita vyake inavyopigana nchini Ukraine. Putin alisema wakati wa mkutano uliopeperushwa kwenye televisheni na mamlaka za usalama mnamo tarehe 27/06/2023 "Serikali ilililipa kundi la Wagner rubles bilioni 68,262 (takriban dola bilioni moja) kama mishahara ya wapiganaji na marupurupu kati ya mwezi Mei 2022 na Mei 2023 pekee". Kwa sababu hiyo, kiongozi wa kundi hilo alihisi kuwa yeye ni mwenye nguvu na anaweza kufanya anachotaka kwani anamiliki pesa na silaha na anaongoza makumi ya maelfu ya watu, na anapata umaarufu miongoni mwa Warusi, hivyo akawa na nguvu na anaweza kuishurutisha serikali au kuitishia. Inaonekana kuwa alipatwa na kiburi kwamba anaweza kufikia nyadhifa za juu... hasa kwa kuwa vikosi vya Wagner vimesambaa katika nchi zaidi ya moja huko Syria, Libya, Mali na Afrika ya Kati.

2- Kundi la Wagner lilipata umaarufu lilipoingilia kati vita vinavyopiganwa na Urusi nchini Ukraine, hasa katika vita vya Bakhmut vilivyoendelea kwa miezi kadhaa na havikumalizwa isipokuwa na vikosi vya Wagner kama ilivyoelezwa. Na jina la kiongozi wake, Yevgeny Prigozhin, likawa likitajwa sana katika habari, hasa alipokuwa akiwakosoa Waziri wa Ulinzi na Mkuu wa Majeshi wa Urusi kwa kutovipatia vikosi vyake vifaa wakati wa mapigano vilivyokuwa vikiendesha nchini Ukraine, hasa kule Bakhmut. Aliwatukana sana hadi akawatuhumu kwa usaliti na kutaka waondolewe kwenye nyadhifa zao, na akalihusisha jeshi na vifo vya makumi ya maelfu ya Warusi nchini Ukraine na kukabidhi ardhi kwa adui. Anatumia mtandao wa Telegram kutoa taarifa na tuhuma zake. Wakati huo huo alikosoa vita ambavyo Urusi inapigana dhidi ya Ukraine. Siku moja kabla ya uasi wake, yaani tarehe 23/06/2023, alitoa taarifa kwenye mtandao wa Telegram akisema: ("Waziri wa Ulinzi wa Urusi alitaka kupata cheo cha Marshal na nishani ya shujaa wa Urusi, kwa hiyo akasukuma uvamizi wa Ukraine" na akasema "Si kweli kwamba Ukraine ilikuwa ikipanga na NATO kabla ya vita kuishambulia Urusi. Na kwamba Wizara ya Ulinzi ilimdanganya Rais Putin na Warusi kwa kueneza kuwa Ukraine ilishirikiana na NATO kuishambulia Urusi" na akasema "Vikosi vya Urusi vinarudi nyuma mashariki na kusini mwa Ukraine kufuatia mashambulizi ya kushtukiza yanayofanywa na Ukraine dhidi yao").

3- Kiongozi wa Wagner alitangaza asubuhi ya Jumamosi tarehe 24/06/2023 kuwa ameingia katika Makao Makuu ya jeshi katika mji wa Rostov nchini Urusi, ambao ni kituo kikuu cha mashambulizi ya Urusi dhidi ya Ukraine, na akadhibiti maeneo ya kijeshi ikiwemo uwanja wa ndege... Kisha akasema kwenye mtandao wa Telegram: ("Tuko Makao Makuu, sasa ni saa 7:30 (4:30 GMT)" na akasema "Maeneo ya kijeshi mjini Rostov yako chini ya udhibiti ikiwemo uwanja wa ndege" na akasema "Maeneo makubwa ya ardhi yaliyotekwa nchini Ukraine yamepotea na wanajeshi wengi wameuawa" na akarudia tuhuma zake kwa jeshi la Urusi kwa kutosema ukweli kuhusu hali ya uwanjani na kusema "Jeshi linapoteza hadi watu elfu moja kwa siku" kati ya waliouawa, waliojeruhiwa na waliopotea, mbali na wale wanaokataa kupigana. Akasema: "Mkuu wa Majeshi ya Urusi Valery Gerasimov alitoroka hapa alipogundua kuwa tunakaribia jengo..." na akasema "Walitaka kuvunja vikosi vya Wagner". Na alitangaza kuwa vikosi vyake viliingia katika mji wa mpakani wa Rostov na Ukraine na kisha kuelekea mji wa Voronezh na kisha kuelekea mji wa Lipetsk ambao uko umbali wa kilomita 510 hivi kutoka mji mkuu wa Urusi Moscow hadi vilipofika sehemu iliyo karibu nayo kwa takriban kilomita 200)... Pamoja na hayo, alijaribu kuepuka kumtuhumu Putin waziwazi kama njia ya kurudi nyuma kwake, akisema mnamo tarehe 26/06/2023 kwenye mtandao wa Telegram ("Kwamba hakumlenga Rais Putin na hana nia ya kupindua utawala alipotangaza kuwa vikosi vyake vitaelekea Moscow. Kundi hilo lilikuwa likielekea kuzuia kuvunjwa kwa Wagner na kuunganishwa kwake na Wizara ya Ulinzi na kwamba aliamuru vikosi vyake kurejea ili kuepuka umwagaji damu").

4- Lakini jaribio lake la kuepuka kumtuhumu Putin lilifeli, kwani Rais wa Urusi alitishia kuupiga uasi huo saa chache baada ya kutokea, akisema kupitia televisheni ya Urusi mnamo tarehe 24/06/2023: ("Uasi wa silaha wa kundi la kijeshi la Wagner ni usaliti, na mtu yeyote atakayeshika silaha dhidi ya jeshi la Urusi ataadhibiwa... Vyombo vya usalama vimepokea maagizo ya kutangaza hali ya kupambana na ugaidi... Vita ambavyo Urusi inapigana vinatuhitaji umoja ili kukabiliana na mipango ya nje... Niliwasiliana jana usiku na makamanda wote wa kijeshi katika nyanja zote, na majibu yetu kwa tishio hili yatakuwa thabiti na makali. Na kwamba kilichotokea ni uhaini na chomo la mgongoni. Kuna wale walioingizwa kwenye majaribio ya uhalifu kupitia uasi wakati Urusi inapigana vita dhidi ya Unazi... Machafuko yoyote ya ndani ni tishio hatari kwa nchi na ni sawa na kofi kwa watu wa Urusi" na akamtuhumu kiongozi wa Wagner kuwa "ana tamaa za kibinafsi"). Na jibu la kiongozi wa Wagner lilikuwa ("Putin alikosea sana alipowaita wasaliti" na ikanasibishwa kwake kusema "Putin amechagua njia mbaya na hivi karibuni Urusi itakuwa na rais mpya"... Telegram 24/06/2023).

5- Hapa mambo yalizidi kuwa mabaya hasa kwani mazingira ya vita nchini Ukraine ni magumu sana kwa Urusi na yanaidhoofisha na kumaliza nguvu zake za mali na watu, na haijapata maendeleo yoyote ya kutajwa, bali haiwezi kusonga mbele, kwani iko katika hali ya kujilinda kwa maeneo yake, bali katika hali ya kurudi nyuma kutoka baadhi ya maeneo. Na uasi huu unakuja na kuwa jambo hatari kwa Urusi na hasa kwa Rais Putin ambaye ameingia kwenye mtego wa vita ambavyo vitaamua hatima yake na hatima ya nchi yake. Katika hatua hii ngumu, Rais wa Urusi alimtumia mwenzake wa Belarus kufanya upatanishi ili kusitisha uasi na kutatua tatizo kwa amani. Taarifa ya urais wa Belarus ilisema kuwa ("Rais Lukashenko alimfahamisha Rais wa Urusi kwa kina kuhusu matokeo ya mazungumzo na uongozi wa kundi la Wagner, na kwamba Putin alimshukuru kwa kazi aliyoifanya"). Na pendekezo lilitolewa la kutatua mgogoro huo likijumuisha kutoa dhamana za usalama kwa kiongozi wa Wagner. Kwani mazungumzo hayo yalifanyika kwa uratibu na Rais Putin. Msemaji wa Kremlin, Dmitry Peskov, akajitokeza na kufichua mambo makuu katika makubaliano kati ya Marais Putin na Lukashenko nayo ni kwamba ("Baadhi ya wapiganaji wa Wagner waliokataa tangu mwanzo kujiingiza kwenye kampeni ya Prigozhin watapata fursa ya kujiunga na safu ya jeshi la Urusi na kuingia mkataba na Wizara ya Ulinzi... Hawatafanyiwa ufuatiliaji wowote wa kisheria... Kurejea kwa vikosi vya kampuni ya Wagner kwenye kambi zao... Ambaye hataki kurejea kwenye makao makuu na kambi atasaini mikataba na Wizara ya Ulinzi ya Urusi... Kufungwa kwa kesi ya jinai dhidi ya Prigozhin na ataondoka kwenda Belarus"... Russia Today 25/06/2023). Hivyo ndivyo Putin alivyoweza kushughulikia suala la uasi na kuiepusha Urusi na yeye mwenyewe hasara nyingi na mapigano.

6- Inaonekana kuwa kiongozi wa Wagner alikuwa akifuata hatua za kubahatisha alizojipangia, kwani ikiwa angefanikiwa kufika Moscow na kupata uungaji mkono na nchi ikashindwa kumpiga na kumuangamiza, basi angetazamia kumuondoa Putin na kuchukua nafasi yake. Inaonekana hakumiliki ujasiri wa kuendelea na safari yake na alihofia kufeli kwake, na kwamba vitisho vya Putin vilimfikia kupitia Belarus pamoja na vishawishi vya Putin vya kumsamehe na kumuacha aende Belarus, kana kwamba alipendelea usalama kuliko hatari. Kiongozi wa Wagner alisema kufuatia makubaliano hayo yaliyotajwa yaliyotangazwa mnamo 25/06/2023, alisema kwenye mtandao wa Telegram: ("Kwamba vikosi vyake vitarejea kwenye kambi zao ili kuepuka kumwaga damu... Tunafurahi sana kwa sababu tumeweza hadi sasa kuepuka kumwaga damu. Tulianza tarehe 23 Juni katika maandamano ya haki. Na katika siku moja tulifika umbali wa kilomita 200 kutoka Moscow").

7- Hivyo ndivyo Putin alivyoweza kuepuka mgogoro hata kama ni kwa muda tu, akisema kwenye televisheni ya nchi yake mnamo tarehe 26/06/2023 ("Tumeweza kuepuka janga nchini Urusi kwa kuzuia uasi wa Wagner. Tunathamini mchango wa Belarus katika kufikia suluhu ya amani ya mgogoro wa uasi wa Wagner... Waandaaji wa uasi wa silaha nchini Urusi waliisaliti nchi yao, na matukio ya hivi karibuni yameonyesha kuwa ushurutishaji wowote hatima yake ni kufeli..." na akarudia "ofa yake kwa wapiganaji wa Wagner ya kujiunga na jeshi na anayetaka kwenda Belarus anaruhusiwa". Na akasema "Magharibi na Kyiv walitaka kuzuka kwa vita vya wenyewe kwa wenyewe nchini Urusi, na vyombo vya usalama viliendelea na kiapo cha kuilinda Urusi") maana yake ni kwamba uasi huo umetishia nchi ya Urusi na kuleta msukosuko katika mfumo na katika sifa ya Rais Putin na mamlaka yake, na kuathiri nafasi ya kimataifa ya Urusi kwani uasi huu umeonyesha kuwa hali yake ya ndani ni ya wasiwasi na haina utulivu.

8- Ama kuhusu msimamo wa Magharibi, inaonekana walishangazwa na uasi huo na kasi ya kukoma kwake na walitaka uendelee, na kwa sababu hiyo wote walielekeza umakini wao wote kwa kile kinachoendelea nchini Urusi na mazungumzo na simu zikaanza kati ya maafisa katika nchi hizi, kwa sababu uasi kama huo ungeathiri mkondo wa vita nchini Ukraine na kupindua mambo kwa upande wa Urusi na labda Magharibi wangepata wanachotaka. Marekani ilifichua msimamo wake kuhusu kilichotokea, Rais wake Biden akasema ("Kwamba Magharibi haina uhusiano na uasi wa kundi la Wagner nchini Urusi, na kwamba matukio nchini Urusi ni sehemu ya mapambano ya madaraka" na akasema "Ameiagiza timu ya usalama wa taifa kufuatilia kwa karibu maendeleo nchini Urusi"). Waziri wake wa mambo ya nje Blinken akasema: "Bado hatujaona sura ya mwisho ya uasi huu, lakini kuwepo kwa mtu ndani anayechangamoto mamlaka ya Putin na kutilia shaka moja kwa moja sababu ambazo kwa ajili yake shambulio hili dhidi ya Ukraine lilianzishwa ni jambo lenye athari kubwa sana. Licha ya kutatuliwa kwa mgogoro kwa kasi kama ulivyoanza, lakini ni pigo kwa uongozi wa Putin. Mgogoro wa sasa nchini Urusi unaibua maswali makubwa na unaonyesha kuwepo kwa nyufa za kweli"... CBS ya Marekani, na Reuters 26/06/2023). Msemaji wa Wizara ya Mambo ya Nje ya Marekani, Matthew Miller, akasema: ("Uasi wa vikosi vya silaha vya Wagner ni suala la ndani la Urusi na hatukushiriki... Tulikuwa na njia za mawasiliano na Warusi 'kupitia Balozi wa Marekani mjini Moscow' siku ya Jumamosi wakati wa uasi wa vikosi vya Wagner. Na ni jambo jipya kuona Yevgeny Prigozhin akitilia shaka moja kwa moja mantiki ya vita hivi na kutangaza kuwa kupigana vita kulitegemea kimsingi uongo"... Al-Wi'am ya Saudi Arabia na Reuters 26/06/2023). Marais wa mawaziri wa mambo ya nje wa Umoja wa Ulaya walitoa taarifa: ("Uasi uliodhibitiwa nchini Urusi mwishoni mwa wiki umeonyesha kuwa vita vya Moscow nchini Ukraine vinasababisha ukosefu wa utulivu wa ndani na kudhoofisha nguvu yake ya kijeshi". Mratibu wa sera za kigeni wa Umoja wa Ulaya, Josep Borrell, akasema: "Udhaifu unaonekana kwenye mfumo wa kisiasa 'nchini Urusi' na nguvu ya kijeshi inapasuka"... Al-Wi'am ya Saudi Arabia 26/06/2023). Katibu Mkuu wa NATO, Jens Stoltenberg, akasema: ("Matukio yaliyoshuhudiwa nchini Urusi ni suala la ndani" na akasema "Hatuoni dalili yoyote kwamba Urusi inajiandaa kutumia silaha za nyuklia") (Sky News 26/06/2023).

9- Hivyo, Wamarekani na watu wa Magharibi wamesisitiza kuwa hawana uhusiano wowote na uasi huo. Pamoja na msisitizo huu, lakini wao na hasa Wamarekani haiondoi uwezekano kuwa walimshajiisha kiongozi wa Wagner kufanya hivyo kwa njia moja au nyingine, kwani vinginevyo ni vigumu kufanya kitendo kama hicho huku akimiliki wanamgambo ambao wengi wao ni wahalifu! Yeye anafanana na Rais wa kwanza wa Urusi baada ya kuanguka kwa Umoja wa Kisovieti, Yeltsin, aliyepata ushajiishaji na muongozo kutoka kwa Wamarekani kufika madarakani na kuuangusha Umoja wa Kisovieti na hilo lilikuja kufichuka baadaye. Katika hali hii pia, gazeti la Washington Post lilichapisha mnamo tarehe 15/05/2023 kuwa kiongozi wa Wagner alikutana na maafisa wa Ukraine katika moja ya nchi za Afrika na akawa tayari kuipa Kyiv habari kuhusu majeshi ya Urusi mkabala na vikosi vya Ukraine kuondoka mbele yake kule Bakhmut. Lilisema kuwa lilitokana na nyaraka za ujasusi za Marekani zilizovuja na maafisa wa Marekani na Ukraine ambao halikuwataja majina. Lakini kupitia akaunti yake kwenye mtandao wa Telegram, alikanusha hilo katakata na kuliona kuwa ni la kuchekesha. Msemaji wa kiserikali wa Kremlin, Dmitry Peskov, akasema: "Habari zilizochapishwa na Washington Post ni habari za upotoshaji" (AFP 16/05/2023). Lakini licha ya kukanusha kwake na kukanusha kwa Kremlin habari those, ukosoaji wake kwa operesheni ya kijeshi ya Urusi na kumshambulia Waziri wa Ulinzi na kumtuhumu kwa kumdanganya Rais Putin, naye anajua kuwa uamuzi wa kuanzisha vita dhidi ya Ukraine si uamuzi wa Wizara ya Ulinzi bali ni uamuzi wa Rais Putin mwenyewe, na hilo lilionekana katika mkutano uliomkutanisha Putin na viongozi wote wa serikali yake siku mbili kabla ya vita mnamo tarehe 22/02/2022 na ukapeperushwa moja kwa moja kwenye chaneli ya Russia Today. Uamuzi wa vita ni uamuzi wa Rais Putin na si Waziri wa Ulinzi. Ukosoaji wa kiongozi wa Wagner kwa uamuzi wa vita na kuufanya kuwa uamuzi wa Wizara ya Ulinzi naye akijua kuwa si uamuzi wake bali ni uamuzi wa Rais, ukosoaji huu unakusudiwa kuepuka kumkosoa Rais na kumshambulia kwa hofu ya kulipiziwa kisasi, hasa anapotangaza kuwa haamini vita na kwamba si sahihi... na hilo ni miongoni mwa mambo yanayowapendeza watu wa Magharibi na hasa Wamarekani. Haiondoi uwezekano kuwa waliwasiliana naye kupitia kwa Waukraine au kwa kuwepo kwao na kumshajiisha kufanya hivyo, lakini alipoona vitisho vya Putin kana kwamba alirudi nyuma na kutojiamini, akapendelea kuokoa kichwa chake na kuishi uhamishoni nchini Belarus.

10- Uasi huu unachukuliwa kuwa changamoto kubwa zaidi kwa Putin tangu achukue madaraka mwaka wa 1999. Na haiondoi uwezekano wa kuwashajiisha wengine kuasi, kwani kiongozi wa wanamgambo ambao wengi wa wanajeshi wake ni wahalifu, naye akiwa kiongozi wao, ameweza kutikisa heshima ya Putin na mamlaka yake! Hii inaonyesha kuwa Putin ni mtu dhaifu kuliko inavyofikiriwa na kwamba yuko kwenye mtego, na amependelea suluhu na muasi! Tukio hili limetoa kofi usoni mwake na kutikisa imani katika uongozi wake na katika nchi yake... Na hivi ndivyo zilivyo nchi za kikafiri za kikoloni, Mashariki na Magharibi yake, hazionekani zimesimama isipokuwa kwa kukosekana wa kuzitikisa... Huenda historia ikajirudia, na ardhi ikang'ara kwa Khilafah upya, ikaangamiza Waajemi na Warumi wapya. Kwani Urusi na Magharibi walifanya njama dhidi ya Waislamu zamani na sasa, na kila mmoja wao ni shari isiyopungua shari ya mwenzake katika vita vyao dhidi ya Uislamu na watu wake. Na Mwenyezi Mungu atabatilisha kazi yao na kuwajaribu baadhi yao kwa wengine na kuinusuru dini yake ili kuikomboa ubinadamu kutokana na shari yao.

إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنَا وَالَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَيَوْمَ يَقُومُ الْأَشْهَادُ

"Hakika Sisi bila shaka tutawanusuru Mitume wetu na wale walioamini katika uhai wa duniani na siku wataposimama mashahidi." (QS. Ghafir [40]: 51)

Tarehe 13 Dhul-Hijjah 1444 H 01/07/2023 M